به گزارش خبرنگار اقتصادی خبرگزاری تسنیم، توسعه نیروگاه‌های تجدیدپذیر و تنوع‌بخشی به سبد تأمین انرژی کشور یکی از ضرورت‌های راهبردی برای ایران است. در دولت چهاردهم تا پایان سال گذشته به ظرفیت منصوبه 4525 مگاواتی در نیروگاه‌های تجدیدپذیر رسیدیم.

در شرایطی که در یک سال اخیر سه جنگ تحمیلی را پشت سر‌گذاشته‌ایم و تأمین پایدار انرژی یکی از مهم‌ترین دغدغه‌های حال و آینده کشور است؛ در میزگردی با عنوان "ظرفیت‌های و چالش‌های توسعه انرژی‌های تجدیدپذیر در ایران" با حضور "سید هاشم اورعی" استاد دانشگاه شریف و رئیس اتحادیه انجمن‌های علمی انرژی ایران و "محمود کریمی" عضو هیئت مدیره انجمن ساتکا به بررسی سهم تجدیدپذیرها در تأمین انرژی حال و آینده کشور و بازبینی روند توسعه آن پرداخته‌ایم.

در بخش نخست این میزگرد نکات مهمی مورد تشریح قرار گرفت:

اثر جنگ امریکا و ایران در تسریع توسعه انرژی‌های تجدیدپذیر

جنگ روسیه و اوکراین توسعه جهانی انرژی‌های تجدیدپذیر را حداقل 5 سال جلو انداخت

مصرف کنندگان بزرگ نفت جهان تردید‌ها در توسعه تجدیدپذیرها را کنار می‌گذارند

تقاضای جهانی برق دو‌برابر می‌شود

بازار تجهیزات نیروگاه‌های فسیلی در حال کوچک‌شدن است

اگر روند جهانی توسعه تجدیدپذیرها را دنبال نکنیم، به‌مشکل تأمین انرژی برمی‌خوریم

هنوز یک نقشه راه شفاف و جامع در توسعه تجدیدپذیرها نداریم

در بخش دوم این میزگرد نکات زیر مورد تشریح قرار گرفت:

ضرورت تغییر نگرش از «ظرفیت» به «انرژی تولیدی»

بروکراسی اداری و شکست ایده «پنجره واحد»

انحراف در استراتژی صنعتی و وابستگی به واردات

دلیل کندی برخی از پروژه‌های بخش خصوصی

مسیر فعلی توسعه تجدیدپذیرها اشتباه است

آنچه در ادامه آمده است، مشروح بخش سوم این میزگرد تخصصی است.

* چرا بسیاری از شرکت‌ها در صف دریافت تسهیلات ارزی مانده‌اند؟

تسنیم: آیا ظرفیت صندوق توسعه ملی برای تأمین ارز مورد نیاز بخش خصوصی سرمایه‌گذار در توسعه انرژی تجدیدپذیر در اختیار بخش خصوصی هست؟

اورعی: نه دقیقاً. طبق تعریف قانونی، صندوق توسعه ملی باید منابع خود را در اختیار بخش خصوصی واقعی قرار دهد. اما در عمل بخش زیادی از وام‌ها به نهادهای دولتی یا شبه‌دولتی داده شده است. مثلاً گفته می‌شود صندوق توسعه از وزارت نیرو یک میلیارد دلار طلب دارد. در حالی که اصولاً نباید منابع صندوق به وزارتخانه‌ها وام داده شود. نتیجه این شده که بسیاری از شرکت‌های خصوصی واقعی در صف دریافت تسهیلات می‌مانند و عملاً نوبت به آن‌ها نمی‌رسد.

تسنیم:‌ مشکل صف دریافت تسهیلات برای بخش خصوصی چیست؟

اورعی: تعداد زیادی از شرکت‌های خصوصی در صف هستند، اما اولویت واقعی به آن‌ها داده نمی‌شود. از یک طرف گفته می‌شود منابع برای بخش خصوصی است، اما در عمل افراد یا مجموعه‌هایی که ارتباط بیشتری دارند سریع‌تر به منابع می‌رسند. بنابراین بخش عمده‌ای از متقاضیان واقعی عملاً بلاتکلیف می‌مانند.

شورای اقتصاد تصویب کرد که صندوق توسعه ملی با ساتبا (سازمان انرژی‌های تجدیدپذیر) برای ساخت حدود 7 هزار مگاوات نیروگاه خورشیدی مشارکت کند. درحالی که این تصمیم اشتباه بود، چون عملاً پول صندوق توسعه که متعلق به مردم و بخش خصوصی است، در اختیار دولت قرار گرفت. در چنین شرایطی دولت هم شریک پروژه است، هم تصمیم‌گیر، و هم پاسخگویی مشخصی ندارد.

دوباره تصویب می‌شود که 8000 مگاوات هم توسط صندوق توسعه ملی با بخش خصوصی و غیردولتی مشارکت شود. صندوق توسعه ملی مطمئنا مسیر اول را می‌رود؛ در واقع باید گفت این مصوبه مشارکت صندوق توسعه ملی با ساتبا، توسعه نیروگاه‌های خورشیدی را خفه کرد.

* شرکت‌های متقاضی منتظر خرید تجهیزات از ساتبا شدند

تسنیم: این تصمیم چه تأثیری بر بخش خصوصی گذاشت؟

کریمی: باعث شد بخش خصوصی عملاً کنار گذاشته شود. بسیاری از شرکت‌ها منتظر ماندند ببینند ساتبا چه تجهیزاتی وارد می‌کند و با چه قیمتی می‌فروشد. حتی برخی پروژه‌ها متوقف شد، چون سرمایه‌گذاران تصور کردند شاید تجهیزات ارزان‌تر از طرف دولت عرضه شود.

تسنیم: درباره واردات تجهیزات خورشیدی چه انتقادی مطرح می‌شود؟

اورعی: گفته می‌شود ساتبا با استفاده از منابع صندوق توسعه تجهیزات خورشیدی از خارج وارد کرده و آن‌ها را به متقاضیان عرضه می‌کند. این کار وظیفه ساتبا نیست. این سازمان باید تسهیل‌گر توسعه انرژی‌های تجدیدپذیر باشد، نه واردکننده و فروشنده تجهیزات.

کریمی: در جلسه‌ای با حضور وزیر نیرو این را مطرح کردم که وقتی به این تصمیم نگاه می‌کنید، این تصمیم آسیب‌زننده است؛ چرا که شما دارید توسعه را نه‌تنها رشد نمی‌دهید، بلکه کُند هم می‌کنید. خیلی از مشتری‌های تجهیزات ایرانی مراجعه کردند که فعلا ما تجهیزاتی نمی‌خریم، چون ساتبا گفته رأسا درحال واردات تحهیزات است و شاید ارزان‌تر باشد.

* انرژی باد رسما به فراموشی سپرده شد

تسنیم: آیا تمرکز کامل بر انرژی خورشیدی می‌تواند مشکل برق کشور را حل کند؟

اورعی: خیر؛ انرژی خورشیدی فقط در ساعات مشخصی از روز تولید دارد و برای تأمین برق پایدار نیاز به ذخیره‌سازی یا منابع مکمل است. ذخیره‌سازی انرژی با باتری نیز بسیار گران است. به همین دلیل در دنیا ترکیبی از منابع مختلف مانند خورشیدی، بادی و سایر منابع استفاده می‌شود.

طبق برآوردها با نرخ‌های ماه‌های گذشته، ساخت یک مگاوات نیروگاه خورشیدی حدود 30 میلیارد تومان هزینه دارد. اگر همراه با باتری و ذخیره‌سازی باشد، هزینه به حدود 110 میلیارد تومان می‌رسد. بنابراین تأمین برق پایدار تنها با خورشیدی بسیار پرهزینه خواهد بود.

باید یک ترکیب متعادل از منابع مختلف در نظر گرفته شود؛ مثلاً ترکیبی از انرژی بادی، خورشیدی و درصدی از ذخیره‌سازی. همچنین باید ظرفیت شبکه برق کشور و زیرساخت انتقال هم در نظر گرفته شود. اینکه صرفا توسعه نیروگاه خورشیدی بدهیم؛ یعنی اساسا مدل توسعه غلط است. توسعه نیروگاه‌های بادی رسما به فراموشی سپرده شده است.

* انتقادات فنی به مسیر توسعه تجدیدپذیرها وارد است

کریمی: ما سالها در ساتبا می جنگیدیم که اینورتر‌های هیبریدی را برای خرید تضمینی قبول نمی‌کردند. امسال برای اولین بار قبول کردند. بحث‌های متعددی داریم، حتی در بسیاری از پروژه‌ها ابتدا نیروگاه ساخته می‌شود، اما زیرساخت شبکه و خطوط انتقال آماده نیست. در حالی که این مطالعات باید قبل از ساخت نیروگاه انجام شود.  درواقع این‌ها بحث‌های فنی است و این انتقادات به مسیر توسعه تجدیدپذیرها وارد است.

اورعی: در دنیا معمولاً حدود 60 درصد سرمایه‌گذاری در بخش تولید برق و حدود 40 درصد در شبکه و زیرساخت‌های انتقال و توزیع انجام می‌شود. اما در ایران به توسعه شبکه کمتر توجه شده است و ناهماهنگی کامل بین بخش توسعه‌دهنده تولید و بخش توسعه دهنده زیرساخت‌های انتقال و توزیع وجود دارد.

تسنیم: آیا ساختار مدیریتی صنعت برق هم مشکل دارد؟

اورعی: تفکیک مدیریت برق حرارتی و انرژی‌های تجدیدپذیر و توانیر باعث ناهماهنگی شده است. در حالی که هدف نهایی باید تأمین برق پایدار کشور با کمترین هزینه باشد، نه رقابت بین بخش‌های مختلف صنعت برق؛ اگر تمامی این شرکت‌ها، یک واحد شوند، شاید تصمیم‌گیری‌ها در صنعت برق، بهینه‌تر شود.

تسنیم: وضعیت شرکت‌های خصوصی فعال در تولید و تأمین تجهیزات نیروگاه های تجدیدپذیر چگونه است؟

کریمی: این صنعت نسبتاً نوپا است و بسیاری از شرکت‌ها توان تحمل نوسانات شدید سیاستی را ندارند. تغییرات ناگهانی تصمیمات دولتی باعث می‌شود شرکت‌ها نتوانند برنامه‌ریزی بلندمدت داشته باشند و حتی بعضی از آن‌ها از بازار خارج شوند.

* در جامع‌نگری تصمیمات توسعه تجدیدپذیرها باید بازنگری کنیم

تسنیم: آیا توان تولید تجهیزات در داخل کشور وجود دارد؟

کریمی: بله، در برخی بخش‌ها مانند سازه و استراکچر نیروگاه‌های خورشیدی ظرفیت‌های خوبی در داخل کشور وجود دارد. حتی برخی مشتریان خارجی ترجیح می‌دهند از سازه‌های ایرانی استفاده کنند، چون کیفیت آن‌ها مناسب است.

اتفاقی که افتاده، ساتبا یک مدل سازه بدون توجه به ظرفیت پروژه‌ها از نظر شرایط زمین و ... وارد کرده؛ درحالی که سازه هر پروژه می‌تواند با سازه پروژه‌ای دیگر متفاوت باشد. اینها از نقدهای فنی به عملکرد ساتباست؛ تصمیمی که گرفته شد که شاید از بالاتر به این سازمان دیکته شده، مهم این نیست چه فردی چنین تصمیمی گرفته، ما سازوکار را نقد می‌کنیم و می‌گوییم این تصمیم به این صنعت آسیب می‌زند. البته تصمیمات خوبی هم گرفته شده که در جای خود قابل طرح و تقدیر است؛ اما اینجا بحث چالش‌ها و تصمیمات اشتباه در یک مسیر کلان‌نگر مطرح است.

به‌طور مثال در ساخت یک ماشین، شاید بدنه آن به بهترین نحو ساخته شود، اما وقتی موتور ایراد داشته باشد، همان ماشینی که بدنه مطلوب و مقاوم دارد، حرکت نمی کند؛ از اینرو در جامع‌نگری تصمیمات باید بازنگری کنیم. چرا که این‌رویه‌ای که الان وجود دارد، خروجی مناسبی نخواهد داشت.

تسنیم: اینطور که بیان شد، می‌توانیم این نتیجه را بگیریم که برنامه و مسیر توسعه تجدیدپذیرها یک مسیر جامع‌نگر نیست؟

اورعی: بازنگری ضروری است؛ نیازی نیست هدف‌گذاری تا تابستان و یا پایان سال بیان شود و فقط به فکر رسیدن به اعداد در یک بازه زمانی کوتاه باشیم که اغلب هم محقق نمی‌شود. لازم است یک برنامه جامع و بلندمدت برای انرژی‌های تجدیدپذیر کشور تدوین شود. این برنامه باید هم به تأمین برق پایدار توجه کند و هم نقش انرژی‌های تجدیدپذیر را در اقتصاد ملی در نظر بگیرد. توسعه تجدیدپذیرها مهم است، اما باید به‌گونه‌ای انجام شود که به رشد اقتصاد و صنعت کشور نیز کمک کند.

امروزه در جهان توسعه انرژی‌های تجدیدپذیر به توسعه اقتصاد کشورها با نقش‌آفرینی در اقتصاد ملی آنها کمک می‌کند، ما متاسفانه این‌را فراموش کرده‌ایم.

انتهای پیام/