به گزارش خبرگزاری تسنیم از ایلام، فرشاد یاسمی، مدیرکل امور عشایر استان ایلام، در مراسم گرامیداشت روز مرتع که با حضور بهره‌برداران و مدیران استانی در محل سالن جلسات دانشگاه ایلام برگزار شد، با اشاره به پیوند ناگسستنی عشایر و طبیعت اظهار داشت: واژه‌های مرتع و عشایر همزادند و حیات یکی بدون دیگری متصور نیست. عشایر واقعی‌ترین بهره‌برداران و نگهبانان امان‌دار این ثروت خدادادی هستند.

یاسمی با ارائه آماری از ظرفیت‌های عشایری استان گفت: 9736 خانوار عشایری، معادل 11 درصد جمعیت استان، با در اختیار داشتن یک میلیون و 400 هزار رأس دام، سالانه بیش از 100 هزار تن محصولات دامی شامل گوشت قرمز، شیر و روغن حیوانی تولید می‌کنند که ارزش اقتصادی آن بالای 1000 میلیارد تومان است. این تولیدات، سهم بزرگی در تأمین امنیت غذایی استان دارد.

وی با اشاره به نقش پدافندی و امنیتی عشایر افزود: 430 کیلومتر مرز مشترک و نزدیک به 800 هزار هکتار مراتع در نوار مرزی در اختیار عشایر است. آن‌ها نخستین حلقه آگاه‌سازی در بحران‌های طبیعی و حوادث هستند و به‌درستی پاسداران حقیقی طبیعت سبز و امنیت منطقه محسوب می‌شوند.

مدیرکل امور عشایر ایلام با 32 سال سابقه خدمت در این حوزه، به جنبه‌های علمی حضور عشایر در مراتع اشاره کرد و گفت: برخلاف تصور عموم، حرکت گله‌ها و فشار ملایم دام بر بذر گیاهان، باعث بازسازی طبیعی، تقویت تنوع زیستی و کوددهی خاک می‌شود. عشایر بدون نیاز به هزینه‌های دولتی، همواره مدیریت سنتی و زمان‌بندی شده ورود و خروج دام را رعایت کرده‌اند.

یاسمی با تبریک روز مرتع به همه بهره‌برداران واقعی، به برنامه‌های اولویت‌دار اداره کل عشایر در سال جاری اشاره کرد: توزیع پنل‌های خورشیدی برای تأمین سوخت و جلوگیری از تخریب جنگل و مرتع، برگزاری کلاس‌های آموزشی جایگزینی نهاده‌های دستی، آبرسانی سیار و ثابت، و مدیریت توزیع دام در مراتع از جمله اقداماتی است که برای حفظ پایدار مراتع و حمایت از معیشت عشایر در دستور کار داریم.

66 درصد مراتع ایران کم‌تراکم است

رضا امیدی‌پور، عضو هیئت علمی مهندسی طبیعت دانشگاه ایلام، نیز در این مراسم با اشاره به آخرین گزارش سازمان ملل در سال 2024 اعلام کرد: بیش از 50 درصد مراتع جهان دچار آشفتگی و تخریب شده‌اند، همین زنگ خطر باعث شد سازمان جهانی (FAO) سال 2026 را به عنوان «سال جهانی مراتع» نامگذاری کند.

امیدی‌پور با بیان اینکه در ایران نیز 25 اردیبهشت به عنوان روز ملی مراتع نامگذاری شده است، گفت: بر اساس آمار سازمان جنگل‌ها و منابع طبیعی، مراتع حدود 51 تا 52 درصد از سطح کشور را پوشش می‌دهند. اما 66 درصد از این مراتع، پوشش گیاهی کمتر از 25 درصد دارند که زنگ خطری برای خاک، دامداری و زندگی عشایر است.

وی ارزش اکولوژیکی هر 100 هکتار مرتع را حدود 4 هزار دلار (نزدیک 44 میلیون تومان) برآورد کرد و افزود: این رقم جدا از ارزش اقتصادی تولید علوفه و گیاهان دارویی است.

عضو هیئت علمی دانشگاه ایلام مهم‌ترین دلایل انسانی تخریب مراتع را چرای بی‌رویه (2.5 تا 4 برابر ظرفیت)، عدم رعایت دوره استراحت، چرای زودهنگام و تبدیل مراتع به زمین‌های زراعی ذکر کرد. وی همچنین به خواب رفتن بذر برخی گیاهان مرتعی اشاره کرد که برای جوانه‌زنی نیاز به اسید دارند.

امیدی‌پور با انتقاد از اجرای طرح‌های یکسان مرتع داری در کل کشور، بر لزوم نظارت دقیق‌تر و توجه به ظرفیت هر منطقه تأکید کرد و گفت: زندگی طیف وسیعی از جمعیت ایران به مراتع وابسته است.

بخشی‌نگری، مراتع را به کانون گرد و غبار تبدیل می‌کند

 رشیدی، فعال محیط‌زیست زیست نیز در این همایش، ضمن تقدیر از برگزارکنندگان و دستگاه‌هایی نظیر منابع طبیعی، امور عشایر و میراث فرهنگی، گفت: حدود 49.5 درصد از مساحت استان ایلام (988 هزار و 142 هکتار) را مراتع تشکیل می‌دهند که ارزش اقتصادی آن سالانه 38 همت برآورد شده است.

وی با انتقاد از جایگاه مراتع در اسناد بالادستی تصریح کرد: آیا سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی استان در برنامه‌های توسعه، متناسب با این ارزش اقتصادی به مراتع توجه کرده است؟ قطعاً پاسخ خیر است. متأسفانه در بسیاری از بخش‌ها بدون شنیدن نظرات کارشناسی، تصمیم‌گیری می‌شود.

این فعال محیط زیست با اشاره به برنامه‌های پنج‌ساله توسعه در کشور یادآور شد: اگر نظرات کارشناسان را جدی می‌گرفتیم و بر اساس برنامه پیش می‌رفتیم، وضعیت مراتع به این سمت نمی‌رفت که به کانون تولید گرد و غبار تبدیل شوند. بخشی‌نگری میان دستگاه‌های متولی منابع طبیعی و عشایری پذیرفتنی نیست.

رشیدی در ادامه با اشاره به معضل «چرای بی‌رویه» دام، گفت: امروز می‌گوییم سه تا چهار برابر ظرفیت مجاز، دام در مراتع وجود دارد. کدام یک از برنامه‌های 30 ساله و برنامه‌های پنج‌ساله گذشته، متناسب با این مشکل، اعتبارات لازم را تخصیص داده است؟ هیچ‌کدام.

وی با اشاره به نقش کلیدی عشایر در مدیریت بحران، خاطرنشان کرد: خانوار عشایر و دامدار، خود یک کارشناس مدیریت بحران است که بر اساس تجربه، زمان ورود و خروج از مرتع را تشخیص می‌دهد. در سال‌های خشکسالی که گیاهان به رشد کافی نرسیده‌اند، عشایر ناچارند در مناطق گرمسیری مرزی بمانند و با خطراتی چون تنش‌های امنیتی مواجه شوند.

این فعال محیط زیست از مسئولان به ویژه در سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی خواست که در تدوین اسناد توسعه استان، «نگاه ویژه‌تری به مرتع و منابع طبیعی» داشته باشند و تأکید کرد: مراتع متعلق به حاکمیت و نظام جمهوری اسلامی است و ما بهره‌برداران آن را تخریب نکنیم و باید حافظ آن باشیم.

وی با یادآوری نامگذاری سال 2026 میلادی توسط سازمان ملل متحد به عنوان «سال جهانی مرتع، مرتع‌داران و عشایر»، از دانشگاه ایلام و دانشکده کشاورزی درخواست کرد که تا پایان این سال، ماهانه جلسات کارشناسی با حضور اساتید و مجریان اجرایی (منابع طبیعی) برگزار کنند تا اختلاف نظرها به حداقل برسد و با بهره‌گیری از تجربه متخصصان، اهداف توسعه محقق شود.

رشیدی دزندگی عشایری را دارای «مشقتی بی‌نظیر» توصیف کرد و گفت: هیچ کاری به اندازه زندگی عشایری سخت نیست، اما درآمد متناسبی ندارد. باید با آموزش و الگوی مناسب، توان اقتصادی بهره‌برداران را افزایش دهیم.

انتهای پیام/180/