به گزارش گروه بین‌الملل خبرگزاری تسنیم، «قاسم جومارت توکایف»، رئیس‌جمهور قزاقستان، قانون الحاق به توافقنامه مشارکت و همکاری راهبردی با بریتانیا را امضا کرد. با این اقدام، بزرگترین اقتصاد آسیای مرکزی، بریتانیا را به فهرست در حال رشد شرکای راهبردی خود اضافه کرد تا بار دیگر بر سیاست خارجی «چندجانبه‌گرایانه» و دیرینه آستانه تأکید ورزد.

برای لندن اما، این توافق نقطه عطفی در آن چیزی است که تحلیلگران آن را رقابت مجدد برای کسب نفوذ در آسیای مرکزی می‌نامند؛ منطقه‌ای که انگلیس طی پنج سال گذشته به‌شدت به دنبال تثبیت جایگاه خود در آن بوده است.

احیای «بازی بزرگ»؛ راهبرد لندن در قلب اوراسیا

قزاقستان پیش از این کشورهایی نظیر روسیه، چین، آمریکا و چندین دولت عضو اتحادیه اروپا از جمله ایتالیا، آلمان، فرانسه و هلند و همچنین ترکیه، آذربایجان و همسایگان خود در آسیای مرکزی را به عنوان شرکای راهبردی برگزیده بود.

اکنون انگلیس نیز به این گروه پیوسته تا نفوذ تاریخی خود را در این منطقه احیا کند. این رقابت گسترده اغلب با ادبیات «بازی بزرگ جدید» توصیف می‌شود؛ عبارتی که یادآور رقابت‌های امپریالیستی کهن است.

اصطلاح «بازی بزرگ» در قرن نوزدهم برای توصیف رقابت ژئوپلیتیک بین امپراتوری انگلیس و روسیه در سراسر آسیا ابداع شد. این عبارت توسط «آرتور کانولی»، افسر و دیپلمات بریتانیایی، رواج یافت که شبکه پیچیده دسیسه‌های سیاسی را به یک صفحه شطرنج استراتژیک وسیع تشبیه می‌کرد که نیمی از قاره را در بر می‌گرفت.

از سال 2022، ناظران می‌گویند لندن تعاملات خود را در این رقابت ژئوپلیتیک تشدید کرده که بخشی از آن با هدف محدود کردن تسلط روسیه و چین بر آسیای مرکزی انجام می‌شود.

کریدور میانی و مواد معدنی؛ اهداف پنهان استعمار پیر

آنچه در این میان برای لندن اهمیت حیاتی دارد، بخش‌های کلیدی مانند مواد معدنی بحرانی، از جمله خاک‌های کمیاب و همچنین کریدورهای لجستیکی است. «کریدور حمل‌ونقل بین‌المللی خزر» که به «کریدور میانی» نیز شهرت دارد، محور اصلی این برنامه‌ریزی است.

در دسامبر 2023، کمیته روابط خارجی پارلمان انگلیس گزارشی تحت عنوان «کشورها در تقاطع: تعامل بریتانیا در آسیای مرکزی» منتشر کرد. این گزارش از آنچه تعامل بی‌اثر وزرای انگلیسی با دولت‌های قزاقستان، قرقیزستان، تاجیکستان، ترکمنستان و ازبکستان خوانده شده بود، انتقاد کرد. یکی از توصیه‌های محوری این گزارش، مقابله فعالانه‌تر لندن با نفوذ روسیه در منطقه بود.

در سال‌های اخیر، سفارتخانه‌های انگلیس در سراسر آسیای مرکزی دفاتر مرتبط با ساختارهای توسعه بین‌المللی خود را تأسیس کرده و تعامل با گروه‌های جامعه مدنی محلی را گسترش داده‌اند. لندن از طریق «شورای بریتانیا» (British Council) ابتکارات قدرت نرم خود را نیز توسعه داده و برنامه‌هایی مانند «آسیای مرکزی خلاق» و «جرقه خلاق» را تأمین مالی کرده است. بیش از 60 دانشگاه به این برنامه‌ها پیوسته‌اند و مشارکت از مرز 65 هزار نفر فراتر رفته است.

قدرت نرم بریتانیا؛ از بورسیه «چوینینگ» تا نفوذ در پارلمان

انگلیس همچنین به اجرای برنامه بورسیه تحصیلی «چوینینگ» ادامه می‌دهد که تحت آن، چهره‌های جوان سیاسی و بخش عمومی آسیای مرکزی در بریتانیا تحصیل می‌کنند و اغلب پس از بازگشت، پست‌های تأثیرگذاری را در کشورهای خود اشغال می‌کنند.

برای نسل جوان و جاه‌طلب قزاقستان، جذابیت انگلیس ممکن است با داستان‌های موفقیت نمادین نیز تقویت شود. در 8 می، درست همان روزی که توکایف قانون مشارکت راهبردی را امضا کرد، «سنجر آبیشف»، متولد قزاقستان، به عنوان نماینده منطقه معتبر سنت جیمز لندن در شورای شهر وست‌مینستر انتخاب شد. انتخاب آبیشف در قزاقستان به عنوان نمونه‌ای نمادین از حضور رو به رشد دیاسپورای این کشور در انگلیس مورد توجه قرار گرفت.

در سال 2024، «دیوید کامرون»، وزیر امور خارجه وقت بریتانیا، از آسیای مرکزی بازدید کرد؛ سفری که بسیاری از ناظران آن را یک تور استراتژیک برای ارزیابی نقش منطقه‌ای رو به رشد لندن می‌دانستند.

کامرون در طول این سفر، آشکارا رویکرد انگلیس را در تضاد با روسیه و چین ترسیم کرد و گفت: «ما به قزاقستان یا هیچ کشور دیگری نمی‌گوییم که باید انتخاب کنید یا از شما نمی‌خواهیم که مشارکت و تجارت با روسیه یا چین را متوقف کنید. ما اینجا هستیم چون معتقدیم شما باید گزینه مشارکت با ما را به گونه‌ای داشته باشید که به امنیت و شکوفایی مشترک ما کمک کند.»

دیپلماسی اقتصادی؛ جهش 84 درصدی تجارت در سایه سرمایه‌گذاری

قزاقستان و ازبکستان به عنوان کانون‌های اصلی تلاش‌های دیپلماتیک و اقتصادی انگلیس در آسیای مرکزی ظاهر شده‌اند؛ روندی که به‌طور فزاینده‌ای در ارقام تجاری و سرمایه‌گذاری منعکس شده است.

تا پایان سال 2025، تجارت دوجانبه بین انگلیس و قزاقستان به 1.6 میلیارد دلار رسید که نشان‌دهنده افزایش 84 درصدی است. در حال حاضر بیش از 500 شرکت با سرمایه بریتانیایی در قزاقستان فعال هستند و پروژه‌هایی را در بخش‌های اولویت‌دار از جمله مواد معدنی بحرانی، انرژی سبز، فناوری‌های دیجیتال و هوش مصنوعی اجرا می‌کنند.

وضعیت در ازبکستان نیز مشابه است؛ حجم مبادلات تجاری بین انگلیس و ازبکستان طی پنج سال گذشته دو برابر شده است. تا اول فوریه 2026، ازبکستان میزبان 251 بنگاه اقتصادی با مشارکت سرمایه بریتانیایی بوده است. همچنین اوراق قرضه دولتی و شرکتی ازبکستان به ارزش بیش از 15 میلیارد دلار در بورس لندن فهرست شده است.

در فوریه 2026، لندن میزبان نخستین نشست وزرای فرمت CA5+UK بود که در آن وزرای خارجه هر پنج کشور آسیای مرکزی برای بحث درباره همکاری‌های آینده به پایتخت انگلیس سفر کردند.

نقشه راه 2027؛ مواد معدنی کمیاب در کانون توجه

در جریان این نشست، انگلیس و قزاقستان نقشه راه مشارکت راهبردی در زمینه مواد معدنی بحرانی را تا سال 2027 تصویب کردند. قزاقستان اکنون به‌طور رسمی توافقنامه مشارکت راهبردی خود با انگلیس را تصویب کرده که همکاری‌های اقتصادی، آموزشی و امور حقوقی را پوشش می‌دهد.

طبق این توافق، دو طرف قصد دارند فرصت‌های سرمایه‌گذاری در انرژی و بخش فناوری اطلاعات را گسترش دهند، در ابتکارات اجرای قانون هماهنگی بیشتری داشته باشند و مبادلات آموزشی، از جمله گسترش پردیس‌های دانشگاهی انگلیس در قزاقستان را وسعت بخشند.

این توافقنامه برای آستانه، با منطق سیاست خارجی چندجانبه‌گرایانه مطابقت دارد؛ اما برای لندن، این یک مسیر عملی برای بازگشت به منطقه‌ای است که در آن نفوذ به‌طور فزاینده‌ای با مواد معدنی، آموزش، کریدورهای حمل‌ونقل و امور مالی سنجیده می‌شود.

انگلیس با تکیه بر تجربه تاریخی خود، بار دیگر مهره‌هایش را در صفحه شطرنج اوراسیا چیده تا سهم خود را از حیاط خلوت سنتی روسیه و حوزه نفوذ اقتصادی چین مطالبه کند.

انتهای پیام/