به گزارش گروه بین الملل خبرگزاری تسنیم، در بخش پیشین این مطلب، بخشی از اهداف ترکیه در سوریه مورد اشاره قرار گرفت. یکی از این اهداف، به قدرت رساندن دولتمردانی است که غالباً در دانشگاه‌های ترکیه درس خوانده‌اند و حالا در بروکراسی و نظام جدید سیاسی سوریه، می‌توانند در مسیر منافع ترکیه قدم بردارند.

البته این فقط بخشی از ماجراست و ترکیه علاوه بر دستیابی به بازار مصرف، سود گرفتن از بازار بزرگ بازسازی، انتقال انرژی و مزایای ژئوپولیتیکی، در دیگر حوزه‌های سیاسی، امنیتی و صنعتی نیز اهداف خاص خود را دنبال می‌کند.

شرکت‌های ترکیه و کارگر سوری

همچنان که در بخش قبلی نیز اشاره شد، در یک دهه گذشته، کارگر ارزان سوری، بخش قابل توجهی از نیازهای بازار کار ترکیه را تامین می کرد و کارگران، با شرایط دشوار و دستمزد پایین، در بخش‌های مسکن، کشاورزی و حوزه‌های خدماتی در مناطق مختلف کار کردند. اما حالا و در آستانه بازگشت تدریجی آوارگان سوری به زادگاهشان، پیشه وران ترکیه به ویژه در بخش نساجی، می خواهند در سوریه نیز آنها را به کار بگیرند.

در چند سال گذشته، افزایش بی سابقه هزینه‌های تولید در ترکیه، برخی از غول‌های نساجی این کشور را به سوی پرتگاه ورشکستگی برده و آنها ناچار شده‌اند برای کاستن از هزینه به ویژه در دو بخش انرژی و نیروی کار، راه دور مصر و پاکستان را در پیش بگیرند.

اما حالا سوریه نیز یکی از گزینه‌های نساجی ترکیه است. با این تفاوت که این بار شرکت‌های ترکیه‌ای در سوریه، چیزی بیش از امکان کار می‌خواهند و در جستجوی تاسیس چند شهرک صنعتی مستقل هستند که اداره آن عملاً در دست خود ترک‌ها خواهد بود. 

انجمن تولیدکنندگان پوشاک آماده ترکیه (TGSD) که برای محافظت از منافع کارفرمایان نساجی تأسیس شده، در پنجاهمین سالگرد تأسیس، از «پروژه» جدیدی خبر داده است.

تویگار ناربای، رئیس این انجمن صنعتی، اعلام کرده که نساجی‌های بزرگ ترکیه در مصر، رومانی و بوسنی و هرزگووین نیز هزینه‌های بالایی دارند و بهتر است به فکر فعالیت در سوریه باشند.

او گفته است: «ما باید تولید خود را در جغرافیای خود و در مناطقی که می‌توانیم کنترل کنیم، گسترش دهیم.» منظور او، تاسیس شهرک‌های صنعتی در چهار منطقه سوریه است که قبلاً در جریان عملیات‌های نظامی و مداخله آشکار ارتش ترکیه در سوریه، کنترل آنها در اختیار افراد تحت امر آنکارا قرار گرفت.

این صنعتگر نزدیک به حزب حاکم ترکیه می‌گوید: «هدف ما ایجاد یک منطقه اقتصادی جدید با محوریت تولید در حدود 444 کیلومتر مرز و 30 کیلومتر عمق است. پیشنهاد ما اجاره حدود 15 کیلومتر از منطقه در سمت سوریه برای مدت طولانی است. این منطقه توسط دولت ترکیه اداره خواهد شد و امنیت آن تحت کنترل ارتش ترکیه خواهد بود. جمعیت مهاجر در منطقه نیز می‌توانند در اینجا مشغول به کار شوند».

طبق پروژه ارائه شده به وزارتخانه‌های صنعت و تجارت ترکیه، هدف ایجاد ظرفیت تولیدی است که 250 هزار کارگر را استخدام کند و سالانه 5 میلیارد دلار در میان‌مدت درآمد ایجاد کند. ناربای اعلام کرده که وزارتخانه‌ها نظر مثبتی نسبت به این پروژه دارند و می‌توان مدل مشابهی را در مرز نخجوان نیز به کار گرفت.

آنکارا-دمشق و چالش کُردی

یکی دیگر از موضوعات مهم درباره روابط ترکیه و سوریه، نوع نگرش آنکارا به تهدیدات سیاسی و امنیتی در مناطق کردنشین شمال سوریه است. با توجه به آن که گروه‌های شبه نظامی موسوم به «قسد» و «ی.پ.گ» در شمال سوریه، از نهادهای اقماری پ.ک.ک هستند، این موضوع مدت‌هاست به یک پرونده امنیتی مشترک بین مقامات دمشق و آنکارا تبدیل شده است.

حالا به نظر می‌رسد با توجه به نهایی شدن موضوع خلع سلاح پ.ک.ک و فراهم شدن مقدمات آزادشدن عبدالله اوجالان رهبر زندانی پ.ک.ک با پیشنهاد دولت باغچلی، در سوریه نیز بسیاری از گره های کور امنیتی در روابط کردها و دمشق در حال گشوده شدن است. با این حال، هنوز هم چند مورد حساس وجود دارد که مقامات ترکیه درباره آنها اظهارنظر می‌کنند.

یکی از این مسائل، چند و چون تعیین جایگاه زنان شبه نظامی نهادهای اقماری پ.ک.ک در سوریه است.

احمد الشرع رئیس جمهور موقت سوریه و مظلوم عبدی فرمانده کل شبه نظامیان قسد توافق کرده‌اند که بر اساس یک مکانیسم چندمرحله‌ای، شبه نظامیان قسد و ی.پ.گ نیز به بخشی از ارتش سوریه تبدیل شوند. اما معما اینجاست: ارتش سوریه که تاکنون سرباز زن نداشته، چگونه می‌تواند شبه نظامیان زن قسد را به عنوان سرباز و درجه‌دار قبول کند؟

سوریه در پاسخ به این چالش، اعلام کرده که راضی به چنین تغییر ساختاری شگرفی نیست و قرار نیست شبه نظامیان زن قسد، به عنوان سرباز ارتش سوریه قلمداد شوند. ولی آنها می‌توانند به عنوان نیروهای پلیس محلی، در مناطق کردنشین، به فعالیت خود ادامه دهند.

با این حال، طرفِ کُردی تاکنون حاضر به پذیرش این پیشنهاد نشده است. رسانه‌های نزدیک به گروه منحله پ.ک.ک می‌گویند: احمد الشرع به خاطر مخالفت‌ها و توصیه‌های مقامات آنکارا حاضر به پذیرش سربازان زن نشده، اگر نه شخصاً با این موضوع مشکل خاصی ندارد. 

نسخه ترکیه برای چالش زبان کُردی در سوریه

همچنان که در بخش پیشین مورد اشاره قرار گرفت، بسیاری از وزرا، معاونین وزرا، فرماندهان، قضات عالیرتبه و مسئولین رده نخست دولت کنونی سوریه، از افرادی هستند که در چند سال گذشته، در دانشگاه‌های ترکیه تحصیل کرده‌اند. حالا مشخص شده برای حل اختلافات فرهنگی بین کردهای شمال سوریه و دولت مرکزی این کشور نیز، احمد الشرع در حال دریافت کمک و مشورت از یک دانشگاه ترکیه است. 

به دنبال پیچیده‌تر شدن اختلافات بین «قسد» و دولت مرکزی سوریه درباره تدریس زبان کُردی در مدارس و دانشگاه‌ها، الشرع درباره این پرونده نیز از تیم اردوغان کمک گرفته و اعلام کرده که با تدریس زبان کُردی در مناطق کردنشین مشکلی ندارد. اما لازم است که مدیریت بخش محتوایی و نرم افزاری این موضوع به دولت سپرده شود.

حالا دولت الشرع، با دانشگاه آرتوکلوی ماردین توافقی امضا کرده که قرار است بر اساس آن، دانشکده زبان‌های زنده دانشگاه آرتوکلو که در آنجا زبان کُردی هم تدریس می‌شود، برای تنظیم کتب درسی مدارس کردنشین شمال سوریه، گروهی از اساتید و کارشناسان این دانشگاه را به کار بگیرد و به این ترتیب، برای استفاده در سال تحصیلی پیش رو، دانشگاه آرتوکلو کتاب‌های درسی زبان کردی را برای سوریه تهیه خواهد کرد.

پروفسور دکتر ابراهیم اوزکوسار، رئیس دانشگاه آرتوکلو (MAU) می گوید: «اعضای هیئت علمی ما نقش بسیار فعالی در کمیسیون‌های یادگیری زبان کردی و تهیه کتاب‌های درسی در سراسر ترکیه بر عهده گرفته‌اند. در چارچوب تحولات اخیر سوریه، توافقی در مورد ارائه دوره‌های زبان کردی در این کشور نیز حاصل شده است. در این زمینه، مذاکرات ما در مورد آماده‌سازی زیرساخت‌های لازم، مشارکت و حضور فعال اعضای هیئت علمی دانشگاه ما در این فرآیند ادامه دارد. علاوه بر این، دانشگاه ما فارغ‌التحصیلان زیادی در نظام اداری و سیاسی جدید سوریه دارد. دانشگاه ما نقش پیشرو در مطالعات مربوط به سوریه دارد. در حال حاضر، تقریباً 10٪ از دانشجویان ما سوری هستند. مشارکت فعال، حتی رهبری، اعضای هیئت علمی ما در تدوین قانون اساسی سوریه بسیار ارزشمند است و ما در یک هم افزایی هستیم که رابطه ما با سوریه و فعالیت ما در زمینه مطالعات کردی را با هم ترکیب می‌کند و می‌توانیم از آنها در آموزش زبان کردی در سوریه حمایت کنیم».

همچنین دکتر احمد کرکان، دانشیار و مدیر مؤسسه زبان‌های زنده می‌گوید: «برخی از افرادی که از دانشگاه آرتوکلو فارغ‌التحصیل شده و به عنوان وزیر در دولت سوریه خدمت کرده‌اند، پیشنهاد تهیه مواد آموزشی زبان کردی را داده‌اند. آنها می‌خواهند ما کتاب‌های درسی برای آموزش زبان کردی از مهدکودک تا پایان دبیرستان تهیه کنیم. ما نزدیک به 20 سال تجربه قابل توجهی در این زمینه داریم. اگر پروتکل رسمی امضا شود، ما آماده‌ایم این تجربه دانشگاهی را به کردهای سوریه منتقل کنیم. این درس‌ها، نه تنها در شمال سوریه بلکه شامل کردهای حلب و دمشق خواهد شد».

در پایان باید گفت: ارزیابی نقشه راه ترکیه و اهداف این کشور در سوریه، نشان دهنده عزم جدی آنکارا برای شکل دادن به ساختار قدرت در سوریه، استفاده از مزایای ژئوپولیتیکی و نیروی کار، دستیابی به بازار مصرف و همچنین مداخله پنهانی در هدایت حوزه های سیاسی - اجتماعی و فرهنگی است.

انتهای پیام/