به گزارش خبرنگار فرهنگی خبرگزاری تسنیم، سجاد قربانی عضو هیات علمی دانشگاه فرهنگیان و کارشناس علوم اجتماعی در گفت و گو با خبرنگار تسنیم با اشاره به این که نگاه شهید مطهری به آمریکا، فراتر از یک نقد ساده است»،ایشان آمریکا را نماد یک تمدن می‌دانست که علی‌رغم وجود پیشرفت‌های علمی، در دام انحطاط اخلاقی و فرهنگی گرفتار شده است. مشروح گفت و گو به شرح زیر است:

تسنیم:در هفته معلم و هم‌زمان با ایام شهادت استاد مطهری، چه ضرورتی دارد که دوباره به تحلیل‌های ایشان درباره آمریکا بازگردیم؟ 

  این ایام، علاوه بر یادآوری مقام معلم، فرصتی فراهم می‌کند تا به میراث فکری استاد مطهری بازگردیم؛ شخصیتی که نگاهش فراتر از هیاهوی سیاسی روز بود و به لایه‌های بنیادین تمدن غرب توجه داشت. این بازخوانی به‌ویژه امروز که کشور در معرض فشارهای بیرونی و شکل تازه‌ای از تقابل تمدنی قرار گرفته، اهمیتی دوچندان دارد و به باور شهید مطهری، آن چه آمریکا را به بازیگری جهانی تبدیل کرده تنها قدرت سخت آن نیست، بلکه پشتوانه تمدنی‌ای است که در ظاهر پیشرفته ولی در باطن دچار بحران است.

تسنیم: از دیدگاه شهید مطهری، آمریکا صرفاً یک کشور بود یا نماد یک الگوی تمدنی؟ 

شهید مطهری آمریکا را نه یک جغرافیا، بلکه نماد یک جریان فکری و سبک زندگی می‌دانست و تحلیل آمریکا بدون فهم پشتوانه فلسفی و تمدنی آن، ناتمام خواهد بود. همچنین در پس برج‌ها، صنایع و دستاوردهای فناورانه نوعی خلأ معنوی و اخلاقی وجود دارد که سرنوشت کل این تمدن را تهدید می‌کند. از نگاه شهید مطهری، تمدن آمریکایی نمونه‌ای تمام‌قد از جامعه‌ای بود که علم در آن رشد کرده اما اخلاق و وجدان انسانی بر جای نمانده است. شهید مطهری باور داشت که این شکاف میان علم و اخلاق، زیربنای بسیاری از تناقض‌های رفتاری آمریکا در عرصه داخلی و بین‌المللی است. شهید مطهری در آثار خود توضیح می‌دهد که قدرت اقتصادی و تکنولوژیک اگر از اخلاق جدا شود، به سلطه‌جویی و بی‌عدالتی می‌انجامد و این جدایی، همان آفتی است که امروز نیز در رفتارهای سیاسی آمریکا و هم‌پیمانانش دیده می‌شود.

تسنیم: یکی از محورهایی که شهید مطهری زیاد به آن پرداخته، مسئله تبعیض نژادی در آمریکا است. چرا این موضوع برای ایشان اهمیت داشت؟ 

برای استاد مطهری، تبعیض نژادی فقط یک مشکل اجتماعی نبود؛ بلکه نشانه‌ای از فروپاشی بنیان‌های اخلاقی یک تمدن محسوب می‌شد. به باور شهید مطهری نمی‌توان ادعای آزادی و حقوق بشر داشت و در عین حال انسان‌ها را بر اساس رنگ پوست درجه‌بندی کرد. ایشان با تعجب می‌گفت چگونه ممکن است جامعه‌ای که این همه ادعای پیشرفت دارد، هنوز با دیدن همسایه سیاه‌پوست واکنشی همراه با ترس و طرد نشان می‌دهد؟ شهید مطهری این رفتار را شاهدی بر عقب‌ماندگی فکری تمدنی می‌دانست که در ظاهر پیشتاز فناوری، اما در باطن گرفتار تعصبات کهنه است. رشد تکنولوژی اگر همراه با رشد معنوی نباشد، جامعه را به بی‌عدالتی و خشونت سوق می‌دهد. از نگاه ایشان این تناقض درونی، یکی از دلایل اصلی بحران مشروعیت اخلاقی غرب بود.

تسنیم:آیا شهید مطهری تمام دستاوردهای غرب را نفی می‌کرد یا نگاه او تفکیکی بود؟ 

 نگاه شهید مطهری به غرب، نگاهی تفکیک‌گر و منصفانه بود. ایشان هیچ‌گاه پیشرفت علمی و دانشگاهی آمریکا و اروپا را انکار نمی‌کرد؛ بلکه بارها تأکید کرده بود که جهان اسلام باید از دانش و تجربه علمی غرب استفاده کند. با این حال، وی هشدار می‌داد که این الگوهای معرفتی نباید با سبک زندگی و ارزش‌های فرهنگی غربی همراه شود. وی افزود:جذابیت ظاهری تکنولوژی و رفاه، نباید ما را از بحران عمیق اخلاقی‌ای که غرب با آن دست‌وپنجه نرم می‌کند غافل کند. مطهری می‌گفت ما باید به دنبال الگویی باشیم که عقلانیت علمی را از غرب بگیرد اما روح معنویت و وجدان اخلاقی خود را حفظ کند. وی افزود جامعه‌ای که چشم‌بسته از مدل غربی پیروی کند، نهایتاً گرفتار همان بحران‌هایی می‌شود که امروز در آمریکا مشاهده می‌کنیم؛ بحران‌هایی از جنس فروپاشی خانواده، خشونت ساختاری و خلأ معنایی.

تسنیم: بر اساس این تحلیل، راه‌حل یا «راه سوم» که مطهری از آن سخن می‌گفت چه بود؟ 

شهید مطهری همواره از «راه سوم» سخن می‌گفت؛ راهی که نه در انزوا از جهان است و نه در تقلید از آن و  این مسیر، بر ترکیب علم و اخلاق استوار است. جامعه اسلامی باید به سطح بالایی از دانش و قدرت علمی برسد، اما نباید ارزش‌های اخلاقی خود را فدای توسعه ظاهری کند. بنابراین  تمدن اصیل زمانی شکل می‌گیرد که در کنار پژوهش و فناوری، عدالت، معنویت و کرامت انسانی نیز تقویت شود. شهید مطهری تأکید می‌کرد که مسئله اصلی بشر امروز، کمبود دانش نیست؛ بلکه بحران معنویت و فقدان انسانیت است و  اگر علم بدون اخلاق پیش برود، نتیجه‌اش جنگ‌طلبی، تبعیض و سلطه‌جویی خواهد بود؛ ویژگی‌هایی که او در سیاست‌های آمریکا و برخی قدرت‌های غربی می‌دید.

تسنیم: با توجه به سخنان شما، این دیدگاه‌ها چه ارتباطی با شرایط امروز و فشارهای خارجی علیه ایران دارد؟ 

 استاد مطهری اعتقاد داشت که فشارهای سیاسی و اقتصادی غرب علیه ایران ریشه در همین بحران اخلاقی دارد. کشورهای سلطه‌جو، چون در چارچوب فکری خود تقدم امیال مادی بر اخلاق را پذیرفته‌اند، طبیعی است که از ابزار فشار، جنگ و تحریم برای رسیدن به اهداف‌شان استفاده کنند. اگر امروز ما با اشکال تازه‌ای از تقابل روبه‌رو هستیم، در واقع همان روحیه‌ای است که شهید مطهری سال‌ها قبل تحلیل کرده بود. همچنین کشور باید در برابر این هجمه‌ها، با تکیه بر خودباوری، دانش بومی و اخلاق اجتماعی ایستادگی کند.

انتهای پیام/