به گزارش گروه بین‌الملل خبرگزاری تسنیم، ارمنستان و ترکیه در اقدامی مهم و نمادین، پروتکل اجرای عملیات مرمت و بازسازی مشترک پل تاریخی «آنی» را به امضا رساندند.

این خبر را «نیکول پاشینیان»، نخست‌وزیر ارمنستان، با انتشار پیامی رسمی به همراه یک فایل ویدئویی در صفحه کاربری خود در شبکه اجتماعی فیس‌بوک به اطلاع عموم رساند و آن را گامی در راستای تحکیم ارتباطات منطقه‌ای توصیف کرد.

این توافق دیپلماتیک قابل توجه، روز گذشته و در حاشیه نشست سران «جامعه سیاسی اروپا» که به میزبانی شهر ایروان، پایتخت ارمنستان در حال برگزاری است، حاصل شد.

نخست‌وزیر ارمنستان در حاشیه این اجلاس مهم بین‌المللی، دیدار دوجانبه و سطح بالایی با «جودت ییلماز»، معاون رئیس‌جمهور ترکیه داشت: دیداری که در سایه تنش‌های تاریخی و انسداد طولانی‌مدت مرزهای دو کشور، توجه بسیاری از ناظران سیاسی و رسانه‌های منطقه‌ای را به خود جلب کرد.

پاشینیان پس از این دیدار، با انتشار پیامی در شبکه اجتماعی «ایکس» (توییتر سابق) به تشریح فضای حاکم بر این مذاکرات پرداخت و نوشت: «در حاشیه نشست جامعه سیاسی اروپا، تبادل نظر بسیار سازنده و مفیدی با جودت ییلماز، معاون رئیس‌جمهور ترکیه داشتم. در این دیدار، به بررسی دقیق فرصت‌ها و چشم‌اندازهای همکاری منطقه‌ای میان ارمنستان و ترکیه پرداختیم.»

نخست‌وزیر ارمنستان در ادامه این پیام، با ابراز خرسندی از نتایج این رایزنی‌ها خاطرنشان کرد: «ما از امضای پروتکل مربوط به مرمت و بازسازی مشترک پل تاریخی آنی به شدت استقبال کردیم.»

اهمیت تاریخی و نمادین مرمت مشترک پل آنی

توافق اولیه برای اجرای پروژه مشترک بازسازی پل آنی، که بر روی رودخانه مرزی دو کشور واقع شده و نمادی از پیوندهای کهن تاریخی و فرهنگی در منطقه قفقاز و آناتولی به شمار می‌رود، به بیش از سه سال پیش بازمی‌گردد.

در آن زمان، مقامات دو کشور برای نخستین بار از تمایل خود برای حفظ این میراث مشترک سخن گفتند. حدود یک سال پس از حصول این توافقات شفاهی و اولیه، وزیر امور خارجه جمهوری ارمنستان رسماً اعلام کرد که ایروان و آنکارا در حال تدوین و تبادل پروتکل‌های اجرایی و فنی مشخص در این زمینه هستند تا زمینه را برای آغاز عملیات عمرانی فراهم کنند. با این وجود، به دلیل پیچیدگی‌های سیاسی حاکم بر روابط دوجانبه، امضای نهایی این سند تا به امروز به تعویق افتاده بود.

اهمیت این رویداد تنها به جنبه‌های فرهنگی و عمرانی محدود نمی‌شود؛ از منظر حقوقی و دیپلماتیک، این نخستین سند رسمی و مکتوبی است که پس از امضای «پروتکل‌های نافرجام زوریخ» در سال 2009 میلادی، میان آنکارا و ایروان به امضا می‌رسد.

در سال 2009، دو کشور با میانجیگری جامعه جهانی اسنادی را برای عادی‌سازی کامل روابط و بازگشایی مرزهای زمینی امضا کردند، اما آن پروتکل‌ها به دلیل مخالفت‌های گسترده سیاسی و گره خوردن به مناقشه قره‌باغ، هرگز از سوی پارلمان ترکیه به تصویب نرسید و در نهایت روند عادی‌سازی به طور کامل متوقف و بایگانی شد.

آغاز دور جدید مذاکرات در سایه تحولات پس از جنگ قره‌باغ

روند جدیدی که امروز شاهد امضای پروتکل مرمت پل آنی در بستر آن هستیم، ریشه در تحولات بنیادین ژئوپلیتیک سال 2021 دارد. پس از پایان جنگ دوم قره‌باغ و تغییر موازنه قدرت در منطقه قفقاز جنوبی، رهبران ارمنستان و ترکیه با درک واقعیت‌های جدید میدانی، تصمیم گرفتند تا مسیر عادی‌سازی روابط را بار دیگر و این بار بر اساس شرایط جدید از سر بگیرند.

در راستای پیشبرد این فرآیند دیپلماتیک، هر دو کشور اقدام به تعیین فرستادگان و نمایندگان ویژه‌ای کردند تا به دور از هیاهوی رسانه‌ای، پایه‌های یک توافق جامع را پی‌ریزی کنند. این نمایندگان ویژه طی سال‌های اخیر جلسات متعددی را در پایتخت‌های مختلف برگزار کرده‌اند تا راهکارهایی عملی برای خروج از بن‌بست تاریخی موجود و بازگشایی مرزهایی که از دهه 1990 میلادی مسدود مانده‌اند، بیابند.

بن‌بست در اجرای توافقات و تداوم انسداد مرزها

با وجود فضای مثبت ناشی از دیدارهای دوجانبه و تعیین نمایندگان ویژه، روند اجرای توافقات دیپلماتیک میان دو کشور همسایه همچنان با چالش‌ها و کندی‌های چشمگیری مواجه است. تا به این لحظه، تفاهمات و توافقات مهمی که پیش‌تر میان طرفین حاصل شده بود، در عرصه عمل و روی زمین پیاده‌سازی و محقق نشده است.

یکی از مهم‌ترین و کلیدی‌ترین این توافقات، تصمیم مشترک برای بازگشایی مرزهای زمینی ارمنستان و ترکیه به روی شهروندان کشورهای ثالث و همچنین دارندگان گذرنامه‌های دیپلماتیک بود. با این حال، به رغم گذشت زمان طولانی از اعلام این توافق، مرزهای دو کشور همچنان به صورت کامل مسدود است و هیچ‌گونه تردد مرزی یا مراوده تجاری مستقیمی از طریق گذرگاه‌های زمینی صورت نمی‌گیرد.

بسیاری از تحلیلگران منطقه بر این باورند که ترکیه همچنان گشایش کامل مرزها و عادی‌سازی نهایی روابط با ارمنستان را به طور غیررسمی به پیشرفت و موفقیت در روند مذاکرات صلح میان ایروان و باکو منوط کرده است.

با این اوصاف، امضای پروتکل مرمت پل تاریخی آنی در حاشیه نشست جامعه سیاسی اروپا در ایروان، اگرچه یک گام کوچک و محدود به نظر می‌رسد، اما در فضای بی‌اعتمادی حاکم بر قفقاز، می‌تواند به عنوان یک محرک نمادین برای آزمودن اراده سیاسی دو طرف در جهت اجرای توافقات بزرگ‌تر و خروج از بن‌بست دیپلماتیک فعلی ارزیابی شود.

انتهای پیام/