به گزارش خبرنگار فرهنگی خبرگزاری تسنیم، علی‌رغم این‌که نام «خلیج فارس» در اکثر نقشه‌های تاریخی و اسناد به‌دست‌آمده از دوره باستان با همین عنوان یا معادل آن در دیگر زبان‌ها یاد شده، اما طی بیش از نیم قرن گذشته از سوی جریان‌های ملی‌گرایانه عربی و با تلاش استعمار، با نام جعلی یاد شده است؛ اقدامی که همواره مورد انتقاد پژوهشگران و رجل سیاسی ایران واقع شده است.

هرچند طی سال‌های گذشته ایران موضع خود را بارها و بارها در این زمینه اعلام و بر وجود اسناد تاریخی در این رابطه تأکید کرده است، اما گاه و بیگاه تحریف نام خلیج فارس از سوی مقامات عربی و غربی تکرار می‌شود، با این حال، به‌نظر می‌رسد محدود کردن اقدامات برای روشنگری در این زمینه به تریبون‌های سیاسی، چندان موفقیت‌آمیز نبوده است، با وجود در دست داشتن اسناد و نقشه‌های مختلف تاریخی، ایران عمدتاً کوشیده است از مسیر تذکر این مسئله را در سطح بین‌الملل روشن کند.

خاموشی دستگاه فرهنگی کشور در قبال خلیج فارس، قابل تأمل است. در حالی که از گذشته تا امروز آثار متنوعی درباره این پهنه آبی نوشته شده است و پس از تلاش‌ها برای جعل تاریخ، غیرت و عشق نویسندگان ایرانی به ایران سبب شده است کتاب‌های مستند و متقنی بر پایه اسناد تاریخی در کشورهای مختلف منتشر شود، اما کمتر اثری است که از مسیر دستگاه‌های فرهنگی کشور ترجمه و در بازار نشر بین‌الملل معرفی و عرضه شده باشد.

کتاب "هیاهو بر سر هیچ"، نوشته استاد محمدعلی موحد از معدود آثاری دراین‌باره است که به زبان فرانسه ترجمه و از سوی انتشارات شمع‌ومه منتشر شده است. انتشار این اثر که به قلم شخصیتی علمی و دانشگاهی نوشته و به منابع متقن، استناد کرده است، توانسته است توجه مخاطب فرانسوی‌زبان را به خود جلب کند.

قرار است این اثر به زبان انگلیسی نیز ترجمه و در کشورهای انگلیسی‌زبان توزیع شود‌. خبرگزاری تسنیم به همین مناسبت با افشین شحنه‌تبار، مدیر انتشارات شمع‌ومه، درباره این اثر و ضرورت‌های ورود به این موضوع در سطح بین‌المللی به گفت‌وگو پرداخت که در ادامه می‌خوانید:

*تسنیم: انتشار ترجمه فرانسه کتاب "هیاهو بر سر هیچ" و تصمیم جدیدی که برای ترجمه انگلیسی این کار از استاد موحد گرفتید، بازخوردهای مثبتی میان اهالی فرهنگ و حتی سیاست داشت، قبل از اینکه بخواهیم راجع به این کتاب صحبت کنیم، با توجه به شناختی که از فضای نشر بین‌الملل دارید، بفرمایید که فعالیت کشورهای حاشیه خلیج فارس در این زمینه به چه‌صورت است؟

من با تمرکز بر دو نمایشگاه مهم کتاب ابوظبی و شارجه که از مهمترین نمایشگاه‌های کتاب فعلی خاورمیانه محسوب می‌شوند و بر جریان بازار جهانی نشر و رفرنس‌ها تأثیرگذارند و مخاطب دارند صحبت می‌کنم. 15 سال پیش بود که اولین‌بار حس کردم که کتاب‌هایی که قرار است در این دو رویداد عرضه شود، از یک لایه خاصی ممیزی رد می‌شوند؛ به‌خصوص درباره مسائل تاریخی که به موضوع خلیج فارس می‌پردازند.

در سال‌های گذشته رفرنس‌ها و منابع مربوط به خلیج فارس از برخی از کتابخانه‌های ملی و بزرگ دوبی جمع‌آوری شده است؛ این امر حتی شامل حال منابع اصلی انگلیسی هم می‌شود که جایگزینی برای آنها نیست. کتابخانه‌ها و نمایشگاه‌های کتاب در برخی از کشورهای عربی حاشیه خلیج فارس، از جمله امارات، از این نظر تحت کنترل هستند.‌

حوزه کاری من، به‌ویژه در کشورهای عربی، بیشتر متمرکز بر ادبیات است، اما دیده‌ام که سیاست این کشورها محدودیت‌هایی را برای ناشران فعال در حوزه تاریخ ایجاد می‌کنند. 

از سوی دیگر، ما شاهد سندسازی در کشورهای عربی هستیم. عنوان جعلی خلیج عربی و جاده ابریشم دریایی که ـ موضوع تخیلی است ـ محور این اسناد هستند. این کشورها تلاش دارند با سرمایه نفتی که در اختیار دارند، یک تخیل را تبدیل به واقعیت و در جامعه جهانی و افکار عمومی جا بیندازند، تا جایی که حتی در برخی از مجامع دانشگاهی هم راجع به آنها صحبت می‌شود،

بنابراین، می‌توانم بگویم امکان طرح این مسئله (خلیج فارس) و کار کردن روی این موضوع در کشورهای عربی محدود است. در رویدادهای مهم ادبی و فرهنگی مانند نمایشگاه‌های امارات، لایه ممیزی قوی وجود دارد که مانع می‌شود، در حوزه‌های دیگر مثل ادبیات، به‌اصطلاح اوپن‌مانند هستند اما در حوزه‌هایی مانند تاریخ، به‌شدت محدودیت ایجاد می‌کنند.

خلیج فارس همچنان در تمام دنیا به‌عنوان خلیج فارس نام برده می‌شود، اما تلاش‌های این کشورها هم تاکنون بی‌ثمر نبوده است؛ به‌خصوص در مجامع علمی کشورهایی که با آنها منافع مشترک دارند.

*تسنیم: در چنین شرایطی چه باید بکنیم، اولویت باید با ترجمه چه آثاری باشد؟

ما کاری داشتیم برای کتاب استاد موحد. نسخه فرانسه کتاب "هیاهو بر سر هیچ" اثر بسیار موفقی بود و توانست بازخوردهای مثبتی دریافت کند. هرچند با چند ناشر عربی هم برای انتشار نسخه عربی این اثر هم صحبت کردیم، اما موافقت نکردند، روی این حساب، عرض می‌کنم که کار کردن روی این موضوع به‌زبان عربی کار سختی است.

با وجود این، باید تأثیر خودمان را نگه داریم و برگردیم به منابع تغذیه‌ای و اصلی این موضوع و تمرکز خود را روی محافل دانشگاهی به‌ویژه در اروپا قرار دهیم. نمی‌توانیم بگوییم، خلیج فارس بوده و هست و خواهد بود و مابقی مسائل حل می‌شود، بحث پول مطرح هست؛ آن هم در شرایطی که دانشگاه‌ها مشکل اقتصادی دارند و با تزریق منابع مالی، می‌توان واقعیت‌ها را جعل کرد.

پاک شدن عنوان "خلیج فارس" یک موضوع است، برگرداندن آن به اذهان عامه مردم موضوعی دیگر که بسیار دشوار است، اما می‌توانم بگویم با توجه به کارهایی که در ایران و جهان راجع به خلیج فارس صورت گرفته است، کار خیلی سختی نیست، همه ما باید حواسمان به این موضوع باشد، کاری نیست که به‌تنهایی از پس ارشاد برآید، یک عزم و اراده ملی می‌طلبد.

*تسنیم: از ترجمه کتاب "هیاهو برای هیچ" و بازخوردهایی که دریافت کردید، بگویید.

انتشار ترجمه فرانسه این کتاب تجربه خوبی برای من و برای مترجم و برای دانشگاه ایرانالوژی دانشگاه سوربن به‌همراه داشت. این کتاب بسیار جا افتاد و در پارلمان فرانسه بخشی از این کتاب روخوانی شد.

دلایل مختلفی زمینه این موفقیت را ایجاد کرد؛ کتاب، رفرنس‌های معتبر و متن ساده‌ای دارد، و  می‌تواند به‌عنوان مرجع شناخته شود، از سوی دیگر، پژوهشگر این کتاب یک چهره معتبر علمی است، علاوه بر این، "هیاهو بر سر هیچ" پرحجم نیست. تأثیر چنین کتاب‌هایی بیشتر از آثار پرحجم آکادمیک است و به‌راحتی می‌تواند روی افکار عمومی اثرگذار باشد. خیلی بیشتر از آنچه گمان می‌کردم این کتاب توانست اثرگذار باشد و بازخورد دریافت کند، خدا سایه استاد را بر سر ما مستدام بدارد.

من فکر می‌کنم، موضوع خلیج فارس، یک کار ملی است و هر کسی باید گوشه این کار را بگیرد.

*تسنیم: بر اهمیت افکار عمومی در این رابطه تأکید کردید، به‌نظر شما اولویت برای فعالیت در این زمینه باید روی چه آثاری باشد تا روی افکار عمومی تأثیرگذاری بیشتری داشته باشد؟

باید روی اصل سیاست‌گذاری‌ها، به‌ویژه در ارشاد، کار کنیم. شرایط امروز با 20 سال پیش متفاوت است، باید دست نویسنده‌ها را باز بگذاریم، وحدت ملی در این زمینه ایجاد کنیم و زندگی دوباره به این حوزه نیمه‌فعال نشر بدهیم.

در رابطه با موضوع خلیج فارس، قطعاً اولویت باید با کارهای ادبی و سپس تاریخی و جنگ باشد، باید نگاه بسیار متفاوتی به داستان درباره خلیج فارس داشته باشیم.

ما در داخل رفرنس‌های بسیار خوبی هم از نظر تعدد عنوان و هم از نظر ارزش علمی داریم، هر کسی باید گوشه‌ای از این کار را بگیرد، نه‌فقط حوزه نشر، با فعال کردن دیگر حوزه‌های فرهنگی و هنری باید این را به دنیا القا کنیم که منابع معتبر دراین‌باره چه می‌گویند؛ در نتیجه عنوان جعلی خلیج عربی اصلاً وجود خارجی ندارد، مانند جاده ابریشم دریایی که اصلاً واقعیت تاریخی ندارد اما برخی از کشورهای عربی در 15 سال گذشته با تولید فیلم و سریال، تلاش دارند آن را جا بیندازند و تا حدودی هم موفق بوده‌اند.

*تسنیم: برخی از کشورهای حاشیه خلیج فارس، در سال‌های گذشته تلاش کردند با پرداخت هزینه‌های چشمگیر، نقشه‌های تاریخی جعلی در مؤسسات معروف دنیا منتشر کنند، آیا چنین فعالیتی در حوزه نشر هم داشته‌اند؟

در حوزه کتاب موفق نبودند، باید برای این موضوع، نویسنده داشته باشند، اما نه تاریخشان ادبیات دارد و نه امروز، نویسنده دارند، آنها بزکشان عالی است، اما مانند پنیر سوییسی هستند، از داخل پوک‌اند، بنیه علمی و ادبی در این زمینه ندارند؛ پس فقط راجع به آن صحبت می‌کنند.

چون نویسنده ندارند، تاکنون نتوانسته‌اند در زمینه ادبیات کار خاصی انجام دهند. در نمایشگاه‌های بزرگ مانند لندن، بهترین و لوکس‌ترین غرفه‌ها را در اختیار دارند، اما وقتی وارد می‌شوید می‌بینید حرفی برای گفتن ندارند، محتوای یک کتابفروشی در تهران چندین‌برابر این غرفه‌هاست، البته من درباره برخی از کشورهای حاشیه خلیج فارس صحبت می‌کنم، نه کشورهای شمال آفریقا، لبنان، مصر و حتی سوریه که پیشینه ادبی خوبی دارند.

*تسنیم: کار دیگری با موضوع خلیج فارس در دست دارید؟

بله، خیلی کتاب در لیست دارم، کتابی کار کردم درباره معماری ایران که در یک فصلی از آن درباره خلیج فارس که قرار است با همکاری بخش ایران‌شناسی دانشگاه لوزان منتشر شود. در حوزه معماری، به تأثیر خلیج فارس روی هنر گنبدکاری و آیینه‌کاری اشاره شده است.

ترجمه انگلیسی کتاب "هیاهو بر سر هیچ" را هم در دست انجام داریم.

انتهای پیام/+