حجت‌الاسلام دکتر احمدرضا یزدانی مقدم، عضو هیأت  علمی گروه فلسفه سیاسی پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی، در گفت‌و‌گو با خبرنگار حوزه و روحانیت خبرگزاری تسنیم به بررسی دیدگاه فلسفه سیاسی شهید آیت‌الله العظمی سید علی خامنه‌ای پرداخت و گفت: اصطلاح فلسفه سیاسی به معنی دانشی است که موضوع آن سیاست و روش آن عقلی، فلسفی و برهانی است. اندیشه سیاسی نیز به‌معنای خاص اندیشه‌ورزی نظام‌مند درباره موضوعات سیاسی است و ممکن است با ارجاع به مبانی فلسفی همراه باشد یا مبتنی بر مبانی فلسفی نباشد.

وی با اشاره به برگزاری کنگره سالانه بزرگداشت علامه طباطبایی در دهه شصت شمسی افزود: برگزارکنندگان همایش نزد بزرگان سیاسی آن زمان می‌رفتند تا از حمایت و پشتیبانی نظری و فرهنگی و عملی آنان برخوردار باشند. یک‌بار که به نزد آیت‌الله خامنه‌ای رفته‌ بودند و آیت‌الله شهید، در آن زمان ریاست جمهوری ایران را بر عهده داشت، ایشان تعبیری آوردند که آن زمان بی‌نظیر و شگفت‌آور بود و آن اینکه (نقل به مضمون): «علامه طباطبایی در تفسیر المیزان مبانی نظام سیاسی اسلامی را بیان کرده‌اند.» که چقدر آن تعبیر درست و استوار بود و از دقت و عمق نظر رهبر شهید حکایت می‌کرد.

استاد حوزه و دانشگاه اضافه‌کرد: همچنین به یاد دارم که آیت‌الله خامنه‌ای در یک سخنرانی‌‌ (احتمالاً حدود سال 1358) در بیان تلاش‌های نظری شهید سید محمد باقر صدر و کتاب ارزشمند «فلسفتنا»، بیان داشتند که شهید صدر در این کتاب از اصول فلسفه و روش رئالیسم علامه طباطبایی بهره برده ‌است. این بیان نیز با توجه به اشراف رهبر شهید مطلب قابل توجهی است و نشان‌دهنده دقت‌ نظر و احاطه به موضوع است.

 وی با اشاره به تصور اشتباه از سیاسی نبودن مکتب فکری و فلسفی علامه طباطبایی بیان داشت: دوستان می‌دانند که تا همین سال‌های اخیر، استفاده از تعبیر فلسفه سیاسی و حتی اندیشه سیاسی برای علامه طباطبایی مشکل بود؛ زیرا برخی که از آشنایی و آگاهی لازم با فلسفه اسلامی و آثار علامه طباطبایی برخوردار نبودند احتمال نمی‌دادند که آن بزرگوار از فلسفه سیاسی و یا حتی اندیشه سیاسی برخوردار بوده باشد. بیان آیت‌الله شهید علاوه بر آگاهی و اشراف و دقت‌نظر، نشان‌دهنده آگاهی عمیق وی از مباحث فلسفی و سیاسی است که در جای خود نیاز به بسط دارد.

یزدانی‌مقدم فلسفه سیاسی مرحوم نائینی را از جهات مختلف چالش ‌برانگیز دانست و افزود: شایان تقدیر است که آیت‌الله شهید، محکم و استوار از به‌کارگیری تعبیر اندیشه سیاسی نائینی و بیان اهمیت آن و برخی زوایای آن پروا نکرد. به‌طور خلاصه، نایینی از دوگونه حکومت تملیکیه و ولایتیه یاد می‌کند و حکومت در اسلام را حکومت ولایتیه معرفی می‌کند که در آن حکومت از آنِ مردم است و حاکم امانت‌دار حکومت است و در مقابلِ مردم پاسخ‌گو است و مردم به‌طور غیرمستقیم بر حاکم نظارت می‌کنند و به‌طور مستقیم نیز با مطبوعات آزاد و بیان آزاد بر نمایندگان مجلس شورا که ناظر بر حاکم هستند، نظارت و انتقاد می‌کنند. دریافت رهبر شهید از اندیشه سیاسی نائینی و تأکید بر اصطلاح اندیشه سیاسی و به‌کارگیری آن، ارزشمند و قابل‌تقدیر است و اختلاف دید آیت‌الله شهید با کسانی که «تنبیه الامّة و تنزیه الملّة» را از محرّمات می‌دانند نشان‌می‌دهد.

عضو هیأت  علمی پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی با اشاره به مقالات منتشره شده در دهه هفتاد که گفتمان ولایت‌فقیه را به‌حد ولایت بر محجوران تنزل داده‌بودند گفت: در آن زمان آیت‌الله خامنه‌ای به‌درستی اظهار داشت که ولایت‌فقیه با آن‌گونه ولایت که بر محجوران است، متفاوت است. ولایت‌فقیه، ولایت سیاسی است و همچنان‌که همه جوامع بشری نیازمند حکومت هستند، ولایت‌فقیه یک طرز حکومتی است که جامعه را اداره می‌کند.

وی با بیان مشکلات و گره‌های نگاه مردم‌سالاری در نظامات سیاسی دمکراتیک و یا دموکراسی‌های لیبرال ادامه‌ داد: این موضوع مورد توجه پدران دموکراسی لیبرال نیز بوده است که چگونه می‌توان مُقدَّرات کشور و جامعه را به مردم عادی (که از دانش‌های لازم برای مدیریت سیاسی جامعه بهره‌مند نیستند) سپرد؟ به‌علاوه عملاً حق رأی برابر برای مردم عادی، به پوپولیسم و سوء‌استفاده صاحبان ثروت و قدرت می‌انجامد. این مطالب به تفصیل در آثار فیلسوفان سیاسی و جامعه‌شناسان سیاسی آمده است. همین امر مورد مورد توجه رهبر شهید نیز بوده. می‌توان گفت که رهبر شهید بر آن بود که نظام اسلامی مبتنی بر اراده مردم است و رهبر شهید به مشارکت مردم فراتر از قالب‌های مرسوم می‌اندیشید.

حجت الاسلام یزدانی‌مقدم در پایان گفت: توجه رهبر شهید به فلسفه و امتداد اجتماعی و سیاسی فلسفه و تشویق به تلاش در جهت امتداد اجتماعی و سیاسی فلسفه و خوش‌بینی و امیدواری و امید دادن به اهل فلسفه سیاسی و اندیشه سیاسی، سرمایه ارزشمند و گرانقدری برای فلسفه سیاسی‌ورزی و اندیشه سیاسی‌ورزی است.

خبرنگار: زهرا شعبان‌زاده

انتهای پیام‌/