به گزارش خبرگزاری تسنیم ، اجرای پروژه‌های پیاده‌راه‌سازی در شهرهای ایران، علی‌رغم ظاهر مدرن و جذابشان، گاهی به دلیل شتاب‌زدگی و فقدان مطالعات همه‌جانبه، به جای «حیات‌بخشی»، به «تخریب بافت» منجر شده‌اند که تاثیرات مخرب احتمالی این پروژه‌ها با تمرکز بر چالش‌های پیش‌روی شهری مانند اراک بررسی می‌شود.

کالبدشکافی آسیب‌های پیاده‌راه‌سازی غیرتخصصی

1. آسیب‌های اقتصادی: رکود در پشت موانع فیزیکی: بسیاری از پیاده‌راه‌ها در ایران با قطع دسترسی سواره، چرخه اقتصادی کسب‌وکارهای سنتی را مختل می‌کنند.

• نمونه ایرانی: پیاده‌راه خیابان 17 شهریور تهران (در مقطعی) باعث ورشکستگی و تغییر کاربری‌های گسترده و نارضایتی شدید کسبه شد.
• نمونه خارجی: پروژه State Street در شیکاگو که پس از تبدیل به پیاده‌راه، با افت شدید ارزش تجاری مواجه شد و در نهایت دوباره به روی خودروها باز شد.
• در اراک: با توجه به تمرکز بازارهای سنتی و مراکز خرید در هسته مرکزی، قطع دسترسی می‌تواند باعث کاهش ارزش ملک و مهاجرت سرمایه‌ها از مرکز شهر به حاشیه شود.

2. آسیب‌های اجتماعی و فرهنگی: پدیده «شب‌مردگی»

تبدیل خیابان به پیاده‌راه بدون برنامه‌ریزی برای ساعات شب، می‌تواند باعث خروج ساکنان بومی و جایگزینی آن‌ها با جمعیت گذری شود از طرفی مراجعه دستفروشان از حاشیه شهر هم به آسیب های جدی منتج می شود.

• نمونه ایرانی: خیابان صف (سپهسالار) تهران که پس از پیاده‌راه‌سازی، با خروج ساکنان قدیمی، در ساعات شب به محیطی فاقد حیات اجتماعی تبدیل شد.
• نمونه خارجی: برخی مناطق پیاده‌راه در بروکسل که به دلیل عدم پیوست فرهنگی، به جای تعامل اجتماعی، به محل تجمع گروه‌های خاص و طرد عموم مردم تبدیل شدند.
• در اراک: هسته مرکزی اراک هویت تاریخی و مسکونی دارد. نبود پیوست‌های فرهنگی می‌تواند این منطقه را به فضایی بی‌روح تبدیل کند که پس از تعطیلی مغازه‌ها، فاقد امنیت روانی برای خانواده‌هاست.

3. آسیب‌های زیست‌محیطی و ترافیکی: جابجایی آلودگی

اشتباه رایج این است که تصور می‌شود پیاده‌راه‌سازی آلودگی را حذف می‌کند؛ در حالی که اغلب ترافیک و آلودگی را به خیابان‌های همجوار منتقل می‌کند.

• نمونه ایرانی: خیابان علم‌الهدی رشت که ترافیک سنگینی را به بافت‌های پیرامونی و کوچه‌های باریک اطراف تزریق کرد.
• نمونه خارجی: برخی مداخلات در مرکز لندن که باعث شد زمان سفر و ایستایی خودروها در خیابان‌های موازی افزایش یابد و غلظت آلاینده‌ها در آن مناطق جهش کند.
• در اراک: با توجه به ساختار شعاعی و گره‌های ترافیکی اراک، بستن مسیرهای اصلی بدون تقویت حمل‌ونقل عمومی، تنها باعث قفل شدن خیابان‌های موازی و افزایش بحران آلودگی هوای این شهر صنعتی می‌شود.

4. چالش‌های امنیتی و پدافند غیرعامل

مسدود کردن مسیرهای اصلی شهری بدون در نظر گرفتن مسیرهای جایگزین برای خودروهای امدادی (آتش‌نشانی و آمبولانس)، یک مخاطره جدی است.

• نمونه ایرانی: چالش‌های امدادرسانی در بافت‌های پیاده‌راه شده تبریز در زمان بروز حوادث غیرمترقبه.
• نمونه خارجی: تجربیات تلخ در مرکز پاریس که در زمان بحران‌های امنیتی، عدم دسترسی سریع خودروهای پلیس به عمق پیاده‌راه‌ها مشکل‌ساز شده بود.
• در اراک: در صورت بروز حوادثی مانند زلزله یا آتش‌سوزی در بازارهای قدیمی، مسدود بودن مسیرهای اصلی مرکز شهر به بهانه پیاده‌راه‌سازی، می‌تواند به یک فاجعه انسانی تبدیل شود.

به گزارش تسنیم، پروژه پیاده‌راه‌سازی اراک نباید صرفاً یک پروژه «کف‌سازی و مبلمان شهری» دیده شود. این طرح زمانی موفق خواهد بود که:

1. پیوست اقتصادی برای حمایت از کسب و کارها در دراز مدت داشته باشد.
2. پیوست امنیتی و پدافندی آن در ابعاد مختلف توسط نهادهای ذی‌صلاح تایید شود.
3. پیوست اجتماعی آن مانع از شب‌مردگی و تجمیع بزهکاری در مرکز شهر گردد.

در غیر این صورت، این پروژه به جای بهبود کیفیت زندگی، به عاملی برای فرسودگی بیشتر قلب تاریخی اراک تبدیل خواهد شد.

یادداشت از: محمدهادی بیات – روزنامه نگار و پژوهشگر حوزه مطالعات فرهنگی و رسانه

انتهای پیام/711/