خبرگزاری تسنیم، یادداشت؛ حسن مدرس‌زاده، عضو هیئت علمی دانشگاه فرهنگیان|  این مطلب را بارها شنیده‌ایم که هر انقلابی بعد از تاسیس دچار رکود شده و از فضای آرمانی و هیجانی خود فاصله می‌گیرد و حتی کسانی‌که در شکل‌گیری آن انقلاب نقش داشتند بعد از مدتی از آرمان‌های خود دست کشیده و نسبت به شعارها و ارزش‌هایی که زمینه شکل‌گیری انقلاب را فراهم کرده بودند بی‌تفاوت می‌شوند و آرام آرام‌ به سمت جبهه مخالفین و منتقدین انقلاب و نظام گرایش پیدا کرده و زمانی که ببینند نظام کارآمدی لازم جهت توسعه و پیشرفت و تحقق آرمان‌ها را نداشته و حتی در جهت خلاف و پارادایم غالب خود حرکت می‌کند این موضوع تشدید می‌شود.

خاطرم هست بعد از صدور بیانیه گام دوم انقلاب‌ که در سالگرد چله اول انقلاب اسلامی توسط امام خامنه‌ای شهید صادر شد عده‌ای در محافل روشنفکری و فضای رسانه‌ای نسبت به اصرار رهبری ایران بر حفظ آرمان‌ها و ارزش‌ها انتقاد داشتند که نتوانسته است توسعه و پیشرفت کشور ایران را مطابق انتظار فراهم کند و از نظر اقتصادی بسیار آسیب‌پذیر بوده و در بعضی از شاخص‌های فرهنگی که مبتنی بر همان آرمان‌ها نظیر عدالت و برابری و کاهش فقر و فساد و ... است ضعف چشمگیری وجود دارد و این آرمان‌گرایی را مغایر با واقعیت‌های موجود جامعه می‌دانستند و معتقد بودند دوره این حرف‌ها گذشته است اما با مراجعه به متن بیانیه مشاهده کردم که آن حکیم فرزانه دوراندیش پاسخ این کج فهمی‌ها را داده‌اند. در فرازی از بیانیه که می‌توان آن را پاسخی به این دسته از منتقدین دانست آمده است:

"برای همه چیز می‌توان طول عمر مفید و تاریخ مصرف فرض کرد اما شعارهای جهانی این انقلاب دینی از این قاعده مستثنی است. آنها هرگز بی‌مصرف و بی‌فایده نخواهند شد زیرا فطرت بشر در همه‌ی عصرها با آن سرشته است."

یا در فراز دیگری که می‌توان آن را در پاسخ به همین انتقادات مشابه دانست که معتقد بودند این بیانیه نوعی شعارزدگی است و بین آرمان‌گرایی و واقعیت‌های جامعه و آنچه که هست فاصله زیاد بوده و امکان تحقق ندارند آمده است: 

"بی‌شک فاصله میان بایدها و واقعیت‌ها همواره وجدان‌های آرمان‌خواه را عذاب داده و می دهد. اما این فاصله طی شدنی است و در چهل سال گذشته در مواردی بارها طی شده است و بی‌شک در آینده با حضور نسل جوان مؤمن، دانا و پر انگیزه با قوت بیشتر طی خواهد شد."

بازخوانی این دو مفهوم و متن بیانیه کمک به فهم این مسئله است. آرمان‌گرایی یعنی تمرکز بر آنچه باید باشد یعنی ترسیم وضعیت مطلوب؛ و بر ایده‌آل‌ها و اهداف بزرگ تأکید داشته و انگیزه‌ساز و الهام‌بخش است. آرمان‌گرایی یعنی بهترین حالت ممکن چیست؟

اما واقع‌گرایی یعنی تمرکز بر آنچه هست؛ و بر تحلیل شرایط فعلی، امکانات، محدودیت‌ها و آنچه واقعا قابل انجام است تاکید دارد و ویژگی‌ اصلی آن توجه دقیق به شرایط موجود و حرکت از وضعیت فعلی به گام‌های بعدی ممکن است.

بررسی تفاوت آرمان‌گرایی و واقع‌گرایی نشان می‌دهد این دو متضاد نیستند بلکه مکمل‌اند. از آنجایی‌که آرمان‌گرایی به زندگی جهت و هدف می‌دهد و واقع‌گرایی به هدف‌ها شکل عملی می‌دهد بهترین حالت ترکیب آن‌ها یعنی آرمان‌گرایی واقع‌گرایانه است. یعنی فردی که اهداف بزرگ دارد اما به صورت حساب‌شده به سمت آن حرکت می کند. 

 بیانیه گام دوم انقلاب ویژگی‌های هر دو رویکرد را دارد. آنجایی‌که تصویر بسیار امیدبخش از آینده ایران ترسیم می‌کند رویکرد آرمان‌گرایانه است. از جمله رسیدن به تمدن نوین اسلامی و آمادگی برای طلوع مجدد اسلام، داشتن جامعه‌ای پیشرفته، مستقل و عادل با اقتصاد شکوفا و عاری از فقر و فساد، کسب جایگاه اول اقتصادی، علمی و فناوری در منطقه و جهان و حاکمیت اخلاق و معنویت در جامعه.

اما در کنار این نگاه آرمانی، بیانیه ریشه در واقعیت‌های موجود داشته و چارچوبی واقع‌بینانه برای حرکت آینده ارائه می‌دهد از جمله: مرور دستاوردهای چهل ساله انقلاب و تاکید بر این واقعیت که از صفر شروع نشده‌ است و اشاره به نقاط ضعف و چالش‌ها مانند مشکلات اقتصادی، ناکارآمدی‌ها، فاصله‌گرفتن برخی جوانان، تمرکز بر نیروی انسانی فعال و کارآمد، اصلاحات ساختاری و مدیریتی و ضرورت تحول در برخی ساختارها و نظام مدیریتی، بیانگر واقعیت‌های موجود و رویکرد واقع بینانه بیانیه را نشان می دهد. 

بنابراین در یک جمع‌بندی باید گفت که بیانیه گام دوم انقلاب، یک بیانیه آرمان‌گرایانه با عقبه واقع‌گرایانه است.

انتهای پیام/