به گزارش گروه بین‌الملل خبرگزاری تسنیم، «نیگیناخان سعیده» پژوهشگر ازبک در یادداشتی تحلیلی به بررسی وضعیت مشارکت شهروندان کشورهای آسیای مرکزی در جنگ اوکراین پرداخته است. بر اساس آمارهای جدید منتشر شده، بیش از 12 هزار و 666 شهروند از کشورهای این منطقه از زمان آغاز عملیات نظامی روسیه در فوریه 2022، در کنار نیروهای روس حضور داشته‌اند.

در این میان، شهروندان ازبکستان بزرگ‌ترین گروه را تشکیل می‌دهند. این ارقام نشان‌دهنده تغییرات قابل‌توجهی نسبت به گزارش‌های پیشین است و حکایت از آن دارد که حضور نیروهای آسیای مرکزی در جبهه‌های نبرد شیب صعودی به خود گرفته است.

تغییر رویکرد؛ از فشارهای اولیه تا انگیزه‌های اقتصادی

روسیه در دهه‌های اخیر به دلایل متعددی از جمله لغو روادید، حضور جوامع مهاجر و آشنایی با زبان و فرهنگ روسی، مقصد اصلی مهاجران کار از آسیای مرکزی بوده است. در ابتدای جنگ اوکراین، گزارش‌هایی منتشر شد مبنی بر اینکه برخی از مهاجران، به ویژه آنانی که در بازداشت یا زندان به سر می‌بردند، تحت فشارهایی برای امضای قرارداد با وزارت دفاع روسیه قرار می‌گرفتند تا از حبس‌های طولانی‌مدت یا اخراج از کشور به دلیل پایان مهلت ویزا رهایی یابند.

با این حال، به گفته نویسنده این گزارش، روند کنونی دچار دگرگونی شده است. امروزه، پول و وعده دریافت تابعیت روسیه نقش محوری‌تری در این زمینه ایفا می‌کنند. پیوستن مهاجران به ارتش روسیه اکنون به یک «روند معمول» و توافقی اقتصادی و تجاری تبدیل شده؛ به گونه‌ای که برای بسیاری، این جنگ به امتداد خشن و جدیدی از اقتصاد مبتنی بر کارگری مهاجران بدل شده است.

انگیزه مالی برای پرداخت وام‌ها در کشور مبدأ یا رویای ساختن یک خانه، در کنار دریافت پاسپورت روسی، به محرک‌های قدرتمندی تبدیل شده‌اند که بر ملاحظات اخلاقی یا ترس از مجازات در وطن سایه افکنده‌اند.

واکنش محتاطانه دولت‌های آسیای مرکزی

دولت‌های آسیای مرکزی با درک دوراهی سختی که مهاجران کارگر با آن روبرو هستند - یعنی انتخاب میان فقر در وطن و کسب درآمدهای سریع در روسیه - محتاطانه عمل می‌کنند. اقتصاد این کشورها وابستگی زیادی به حواله‌های ارزی مهاجران دارد. از همین رو، این دولت‌ها با وجود هشدارهای رسمی درباره غیرقانونی بودن این اقدام، تمایل چندانی به اعمال مجازات‌های سنگین علیه شهروندانی که به ارتش روسیه می‌پیوندند، نشان نمی‌دهند. این رویکرد مداراگونه می‌تواند ناشی از تمایل آن‌ها برای جلوگیری از ایجاد تنش و تقابل با مسکو نیز باشد.

احکام سبک قضایی در ازبکستان و قزاقستان

در قزاقستان، اخیراً پیشنهاداتی برای کاهش مجازات این افراد مطرح شده است؛ با این استدلال که تا زمانی که این شهروندان به گروه‌های تروریستی نپیوسته یا مرتکب جنایت جنگی نشده باشند، باید با رافت بیشتری با آن‌ها برخورد شود، زیرا «هیچ‌کس بدون دلیل به منطقه جنگی نمی‌رود.»

در ماه‌های اخیر و با افشای هویت صدها نیروی قزاق، شمار پرونده‌های قضایی به شکل چشمگیری افزایش یافته و به حدود 700 مورد رسیده است.

در ازبکستان نیز وضعیت مشابهی حاکم است. دادگاه‌های این کشور در شهر تاشکند و سایر استان‌ها، شهروندان بازگشته از جنگ را با در نظر گرفتن «شرایط مخففه» با احکامی نظیر حبس‌های خانگی، کار اجباری اصلاحی یا مجازات‌های سبک سه تا پنج سال زندان روبرو می‌کنند.

الگوی مشترک در بسیاری از این پرونده‌ها این است که فرد پس از امضای قرارداد تحت تأثیر انگیزه‌های مالی، مدت کوتاهی را در جبهه سپری کرده، با واقعیت‌های تلخ جنگ روبرو شده و سپس با کمک سفارت ازبکستان در مسکو به کشورش بازگردانده می‌شود.

تداوم بهره‌کشی از گروه‌های آسیب‌پذیر؛ زنان در مناطق جنگی

یادداشت نیگیناخان سعیده در ادامه به مسئله‌ای نگران‌کننده اشاره می‌کند. به رغم افزایش روند جذب داوطلبانه، استخدام اجباری همچنان در میان آسیب‌پذیرترین اقشار از جمله زندانیان، مهاجران فاقد مدارک قانونی و زنان ادامه دارد.

گزارش‌های اخیر در سال 2026 نشان می‌دهد که زنان کارگر مهاجر که پیشتر به عنوان پیک یا در مشاغل غیررسمی مشغول بوده‌اند، اکنون با پیشنهادهایی برای کار در مناطق جنگی به عنوان پرستار، آشپز و نیروی خدماتی مواجه هستند. بسیاری از این زنان به دلیل پرونده‌سازی‌های مرتبط با مواد مخدر در زندان‌های روسیه به سر می‌برند و به ناچار تن به این شرایط می‌دهند.

تلفات پنهان در خطوط مقدم

در نهایت، این گزارش تاکید می‌کند که شرایط نیروهای خارجی، از جمله اتباع آسیای مرکزی، در خطوط مقدم جنگ همچنان پرخطر است. آمارهای غیررسمی حاکی از آن است که از میان ده‌ها هزار نیروی خارجی حاضر در ارتش روسیه، تاکنون هزاران نفر جان خود را از دست داده‌اند.

هرچند تعداد دقیق کشته‌شدگان کشورهای آسیای مرکزی رسماً اعلام نشده، اما برآوردهای موجود از جان باختن صدها تن از اتباع قزاقستان، ازبکستان، تاجیکستان و قرقیزستان حکایت دارد. با توجه به حضور نزدیک به 13 هزار نفر از این نیروها در جبهه‌ها، انتظار می‌رود آمار واقعی تلفات به مراتب فراتر از اعداد تایید شده کنونی باشد.

انتهای پیام/