به گزارش گروه بین الملل خبرگزاری تسنیم، به دنبال تحولات دو ماه اخیر در تنگه هرمز و خلیج فارس، ترکیه تلاش کرده از این وضعیت، فرصت‌های جدیدی به دست بیاورد. 

ترکیه می‌خواهد با استفاده از ظرفیت‌های کریدور میانی و کمک گرفتن از اتصال گرجستان و جمهور آذربایجان و پیوند دادن آن با طرح «جاده توسعه‌» (Development Road) علاوه بر ارتباط با کشورهای ترک زبان و چین، از این سو با عراق و کشورهای خلیج فارس نیز اتصال تجاری داشته باشد و مزایای ژئوپولیتیکی جدیدی به دست بیاورد. 

تاکید مکرر مقامات ترکیه بر ضرورت پل زدن بین عراق و دریای مدیترانه، تنها بخشی از سناریویی است که مقامات آنکارا به دنبال آن هستند. البته در تصورات مقامات سیاسی – اقتصادی ترکیه درباره تبدیل شدن این کشور به اصلی‌ترین گذرگاه تجارت و ترانزیت انرژی، لایه‌هایی از خوشبینی و انتظارات اغراق‌آمیز هم دیده می‌شود. با این حال، برای رسیدن به درکی روشن از اهداف ترکیه درباره معادلات انرژی و تجارت در منطقه، به نظرات و دیدگاه‌های کارشناسان و مقامات این کشور، توجه کنیم.

شبکه تلویزیونی آ. خبر آنکارا از رسانه‌های نزدیک به حزب عدالت و توسعه، در گزارشی مفصل به سناریوهای افزایش نقش ترکیه در معادلات انرژی و تجارت پرداخته و به این اشاره می‌کند که هدف اصلی ترکیه «تبدیل شدن به یک مرکز جهانی در زنجیره تامین کالا» است.

در گزارش آ.خبر به تحولات اخیر اشاره شده و می‌گوید: «جنگ آمریکا و اسرائیل علیه ایران و وقایع مربوط به تنگه هرمز و خلیج فارس، یک بار دیگر این موضوع را پیش کشیده که جهان، به مسیرهای جایگزین و آلترناتیو تدارکاتی نیازمند است. این همان نقطه‌ای است که ترکیه می‌تواند در آن نقش ایفا کند».

دکتر حیاتی اونلو متخصص روابط بین الملل درباره این موضوع می‌گوید: «جنگ روسیه و اوکراین در شمال و جنگ ایران در برابر آمریکا و اسرائیل در جنوب، وضعیتی پدید آورده که در آن، نوع نگران کننده‌ای از بی‌ثباتی در هر دو جهت شمال و جنوب مشاهده می‌شود. به همین خاطر، استفاده از ظرفیت‌های دالان میانی، می‌تواند راهکاری منطقی برای جهان باشد. در این معادله، هم پای کاهش هزینه‌های انتقال کالا و انرژی در میان است، هم امنیت و ثبات. پس طبیعتاً ترکیه می‌تواند به ستون فقرات ترانزیت منطقه تبدیل شود». 

از نظر مقامات سیاسی آنکارا، استفاده از مزیت‌های دالان میانی و اتصال چین، دریای خزر و آسیای میانه به ترکیه، خلیج فارس و مدیترانه، یک انتخاب گریزناپذیر برای بازارهای بزرگ جهانی است.

در این سناریو، ترکیه نقش خاصی را برای دریای مرمره در نظر گرفته و آن را یک نقطه طلایی قلمداد می‌کند. اما در عین حال، ظرفیت‌های دو بندر مرسین و جیحان در سواحل دریای مدیترانه نیز اهمیت ویژه‌ای دارند. 

بُشری زینب اُزدمیر از کارشناسان انرژی در اندیشکده «ستا»ی ترکیه می‌گوید: «ارتباط عمیقی بین مزیت‌های ژئوپولیتیک و نقش آفرینی در دنیای تجارت و انرژی وجود دارد. به همین خاطر ترکیه می‌خواهد به عنوان نقطه اتصال اروپا و آسیا، کنترل بخش مهمی از مسیرهای گذار کالا و انرژی را کنترل کند. در چند سال گذشته، توجه به ظرفیت‌های دالان میانی برای ترکیه تبدیل به یک هدف مهم و استراتژیک شده است. در نگاه ترکیه، سرمایه گذاری در پروژه‌های مهم در دریای مرمره، پل عثمان غازی و پل یاووز سلطان سلیم نشان داده که علاوه بر گذرگاه‌های زمینی و ریلی، استفاده از مزیت گذرگاه دریایی نیز اهمیت حیاتی دارد. به این ترتیب ترکیه می‌خواهد خود را به عنوان یک قدرتِ بازی ساز به جهان معرفی کند و در دنیای تجارت و انرژی موقعیت خود را تحکیم کند».

کارشناسان ترکیه می‌گویند: این کشور نمی‌خواهد صرفاً به عنوان خط عبور و محل عبور شناخته شود و سناریوی طلایی آنکارا رسیدن به موقعیتی است که بتوان آن را «مرکز تجارت جهانی» دانست.

برای رسیدن به این هدف، دولت اردوغان دو نگرش دارد:
1.استفاده از کلیه مسیرهای جاده‌ای، ریلی و دریایی برای تبدیل شدن به بخشی از اتصال طلایی گذرگاه میانی.
2.طراحی و تاسیس مراکز بزرگ انبار و توزیع کالا. 

دکتر حیاتی اونلو درباره مزیت‌ها و ویژگی‌های مهم دالان میانی می‌گوید: «در این مسیر، سه مزیت مهم و طلایی وجود دارد: اول این که در این مسیر، امنیت کامل وجود دارد و در شرایطی که هر دو قطب شمال و جنوب نا امن شده، در این دالان نیازی نیست درباره امنیت محموله کالا یا خط لوله نفت و گاز، نگران امنیت باشید. مزیت دوم، کوتاه شدن زمان انتقال و سهولت اجرای عملیات انتقال است. در این مسیر، می‌توان بین لندن و پکن، یک خط انتقال کالا تصور کرد که 7 هزار کیلومتر کوتاه‌تر از مسیر معمول است و کالا را 15 روز زودتر به مقصد می‌رساند. مزیت سوم برای ترکیه، اتصال تجاری کامل با کشورهای ترک زبان است». 

ترکیه می‌خواهد با یک شبکه حمل و نقل متشکل از مسیرهای دریایی، ریلی و جاده‌ای، خود را به عنوان کشوری مطرح کند که در دالان میانی، سهولت بیشتری برای انتقال کالا به وجود می‌آورد. ولی واقعیت این است که بخشی از این هدف گذاری، دست کم در موقعیت فعلی، خوشبینانه به نظر می‌رسد و تجارب ترکیه در سال 2024 میلادی برای انتقال کالا از آنکارا به چین، با دشواری خاصی روبرو بود. چرا که در آن عملیات تجاری، محموله کالا از آنکارا در غرب ترکیه به قارص در شرق این کشور حمل شد و سپس از خط ریلی گرجستان به جمهوری آذربایجان رسید.

در گام بعدی، کالا در خاک جمهوری آذربایجان و در ساحل دریای خزر از قطار به کشتی منتقل شد، در آن سوی دریا دوباره بارگذاری شد و مسیر به سمت قزاقستان و چین ادامه پیدا کرد و این عملیات در مرحله اجرا، دشواری‌ها و چالش‌های اندکی نداشت.

با این حال بُشری زینب اُزدمیر از کارشناسان انرژی اندیشکده نزدیک به وزارت امور خارجه ترکیه می‌گوید: «سرعت انتقال کالا در این گذرگاه، عملاً باعث می‌شود که کشورهای اروپایی و آسیایی، ترکیه را به عنوان یک نقطه اتصال طلایی ببینند و کار به جایی برسد که استفاده از دالان ترکیه، حتی برای کانال سوئز نیز به رقیبی مهم و موثر تبدیل شود». 

ترکیه امیدوار است با استفاده از ظرفیت‌های نوین پروژه موسوم به جاده توسعه، با یک شبکه ریلی جاده‌ای، بندر فاو عراق را از طریق خاک خودش به بندر مرسین و دریای مدیترانه متصل کند و از دیگر سو در خلیج فارس نیز مزایای جدیدی به دست بیاورد و از طریق بصره، انتقال کالا از خلیج فارس به اروپا نیز آسان شود. 

در روزهای اخیر در بسیاری از شبکه‌های تلویزیونی و رسانه‌های نزدیک به حزب حاکم ترکیه، یک بار دیگر احیای مسیر ریلی استانبول – مکه و افزایش سطح همکاری با عربستان سعودی مطرح شده است.

ترکیه امیدوار است با استفاده از این گذرگاه ریلی، بخشی از بازار انتقال کالا و مسافر به عربستان را نیز در اختیار بگیرد.

روزنامه صباح چاپ آنکارا این هدف گذاری دولت اردوغان را مهم و تاریخی وصف کرده و میزان سرمایه گذاری ترکیه در 23 سال گذشته در گذرگاه‌سازی و حمل و نقل را بیش از سیصد میلیارد دلار ذکر کرده است. ترکیه در این مسیر، از توسعه خطوط ریلی قطارهای سریع السیر گرفته تا بنادر مدرن و فرودگاه‌های بزرگ، سرمایه گذاری‌های بزرگی انجام داده است. 
انتهای پیام/