خبرگزاری تسنیم ـ مجتبی صداقت*؛ یکی از انتظارات از حوزه‌های علمیه، ایفای نقش به‌عنوان مرکز تولید و تبیین اندیشه اسلام در عرصه «نظامات اجتماعی» است. این مسئولیت، فراتر از مباحث عبادی، تمامی عرصه‌های حیات بشری را از نظام سیاسی و شکل و محتوای آن، تا نظامات مربوط به اداره کشور، و تا نظام خانواده و روابط شخصی، بر اساس فقه و فلسفه و منظومه ارزشی اسلام در بر می‌گیرد. در این میان، «جهاد» نه یک بحث حاشیه‌ای، بلکه یکی از کلیدی‌ترین و حساس‌ترین مسائل است که همواره در سطوح مختلف علمی و نظری حوزه مورد تأمل بوده است.

با این حال، جهاد در نگاه حوزوی، صرفاً یک موضوع علمی و نظری نیست؛ بلکه «جهاد عملی» همواره در کنار بحث‌های علمی در حوزه‌های علمیه جریان داشته است و حوزویان از دیرباز با انواع جهاد خود همواره علیه دشمنان بشریت و قدرت‌هایی که می‌خواهند مطامع خود را بر جهان تحمیل کنند، ایستاده‌اند. در واقع، سازش با این جریان‌ها در هویت، و منطق حوزه، معنایی ندارد.

تاریخ نشان‌می‌دهد که سرشت حوزه‌های علمیه، بر پایه حضور در میدان است. رهبر معظم انقلاب در بیانیه صدسالگی بازتأسیس حوزه، بر این نکته تأکید می‌کنند که «خط مقدم جبهه تقابل با تهدیدهای دشمن در عرصه‌های گوناگون»، یکی از ناشناخته‌ترین ابعاد حوزه‌های علمیه و کارکرد مجموع علمای دین است. در 150 سال اخیر، هیچ حرکت اصلاحی یا انقلابی در ایران و عراق وجود نداشته که علمای دین در خطوط مقدم آن حضور نداشته‌باشند.

 سرشت حوزه‌های علمیه، بر پایه همین حضور در میدان است؛ زمانی که استعمار و استبداد بر کشور سایه افکنده‌ بود علما، نخستین کسانی بودند که جرأت دم زدن داشتند و با فریاد خود، دیگران را نیز به میدان آوردند.

شواهد تاریخی این هویت در مبارزه با استبداد، استعمار و قراردادهای ننگین تأیید و ظالمان را می‌توان در قضایای مشروطه، قراردادهای رویتر و تنباکو، مبارزه با منسوجات خارجی، نبرد خونین علما در نجف و کوفه با قوای اشغالگر انگلیس، و دفاع از مظلومان فلسطین دید.

نقش بی‌بدیل حوزه‌های علمیه در ایجاد نهضت‌های اسلامی، برپایی انقلاب و توجیه افکار عمومی و به میدان آوردن عموم مردم، از برجسته‌ترین نشانه‌های «هویت جهادی» حوزه‌های علمیه است.

همچنین حوزه‌های علمیه را باید محل پرورش «مجاهد فرهنگی» دانست. از توصیه‌های رهبر شهید به حوزه، پرورش این نوع از مجاهدان با تکیه‌بر دو عنصر کلیدی «تعلیم» و «تهذیب» است. قطعاً نباید به صحنه‌ی تبلیغ دین هرگز به چشم یک میدان بی‌رقیب نگریست و از مقابله با ابهام‌ها و مغالطات که پی‌درپی به صحنه فرستاده می‌شود، لحظه‌ای غفلت کرد.

این هویت جهادی همواره با تهدیدهایی مواجه است؛ مانند:

1. انزواطلبی: اکتفاکردن به درس و کتاب و رها کردن دغدغه‌های حیاتی جامعه.

2. تحجرگرایی و تقدس‌نمایی کاذب: جریان خطرناکی که با استفاده از مفهوم «قدسیّت»، تلاش می‌کند دین را از سیاست و فعالیت‌های اجتماعی جدا کند و روحانیت را به «صلح‌کل» بودن و دوری از مخاطرات دعوت کند. این جریان، بزرگ‌ترین هدیه به استکبار است.

3. غفلت از نفوذ دشمن و کمین کردن شکارچیان استعمار برای از بین بردن عظمت و نفوذ مردمیِ روحانیت.

رهبر شهید انقلاب تأکید می‌کنند قُدسیّت دین بیش از همه‌جا در میدان‌های جهاد فکری و سیاسی و نظامی بُروز می‌کند و با فداکاری و جهادِ حاملانِ معارف دین و نثار خون پاک آنان تثبیت می‌شود و حوزه علمیه برای حفاظت از اعتبار معنوی و وفاداری به فلسفه‌ی وجودی‌اش باید از مردم و جامعه و مسائل اساسی آن هرگز جدا نشود و جهاد را در همه‌ی گونه‌ها و ساحاتش در هنگام نیاز، وظیفه قطعی خود بداند.

*دکتری تاریخ فرهنگ و تمدن اسلامی

انتهای پیام/