آیینهای عزاداری بوشهری در کشور سرآمد است
- اخبار استانها
- اخبار بوشهر
- 08 ارديبهشت 1405 - 15:52
به گزارش خبرگزاری تسنیم از بوشهر، آیینهای محرم در بوشهر سالهاست بهعنوان یکی از شاخصترین جلوههای عزاداری در ایران شناخته میشود؛ آیینهایی که با ریتم منحصر به فرد نوحهها، هماهنگی سینهزنان و حضور پررنگ نسلهای مختلف، تصویری خاص از هویت فرهنگی و مذهبی این خطه را پیش چشم مردم قرار میدهد.
آیینهای عزاداری بوشهر سالهاست نهتنها در جنوب کشور، بلکه در سراسر ایران بهعنوان الگویی شاخص و متمایز شناخته میشود؛ آیینهایی که ریشه در تاریخ، فرهنگ، موسیقی و روح جمعی مردم این سرزمین دارد و توانستهاند هویت ویژهای به مراسم محرم ببخشند.
در بوشهر، محرم تنها یک ماه عزاداری نیست؛ آیینی زنده، جاری و نسلبهنسل منتقلشده است که هنوز با همان شور، صلابت و شکوه گذشته برگزار میشود. فرم حرکتی سینهزنان، هماهنگی چشمگیر جمعیت، نوحههای حماسی و ساختار موسیقایی منحصر بهفرد، از بوشهر چهرهای ویژه در جغرافیای آیینهای مذهبی ایران ساخته است.
نوحهها و نغمههای بوشهری با لحن و ریتم خاص خود، هویت یکتایی دارند. این نواها برخاسته از فرهنگ دریایی مردم بوشهرند و بسیاری از پژوهشگران معتقدند همان روحیه حماسه، غیرت و استواری مردم جنوب در این موسیقی مذهبی نیز بازتاب یافته است. برخی از این نغمهها حتی به دیگر نقاط کشور راه یافته و در سبکهای عزاداری دیگر مناطق اثر گذاشتهاند.
در آیینهای بوشهری، صلابت و حماسه نهفته در تاریخ این خطه بهروشنی دیده میشود. مردمانی که در طول تاریخ به دلاوری و غیرت مشهور بودهاند، این روحیه را در عزاداری محرم نیز حفظ کردهاند. به همین دلیل است که مراسم بوشهر، برای بسیاری، نمایش پیوند میان ایمان، هویت و تاریخ است.
در سالهای اخیر، رسانهها بهویژه برنامههایی مانند «حسینیه معلی» باعث شدهاند آیینهای بوشهری بیش از گذشته در سطح ملی دیده شوند. اجرای منظم و پرشور این آیینها، حضور گسترده جوانان و بازآفرینی سنتها، موجب شده نام بوشهر بیش از پیش بهعنوان «پایتخت جلوههای بصری عزاداری» در ایران مطرح شود.
اگرچه برخی آیینها در مناطق مختلف کشور بهمرور کمرنگ شدهاند، اما در بوشهر عزاداری همچنان پرشور و پرجمعیت ادامه دارد. جوانان این شهر با اشتیاقی چشمگیر در مراسم مشارکت میکنند و همین حضور گسترده سبب شده آیینها نهتنها حفظ شوند، بلکه با شکوهی بیش از گذشته اجرا گردند.
آیینهای عزاداری بوشهر، تلفیقی از موسیقی، حرکت، فرهنگ و تاریخاند؛ میراثی که بهدرستی در سطح کشور سرآمد و متمایز شناخته میشود. این آیینها نهتنها نمادی از هویت مردم بوشهر هستند، بلکه بخشی ارزشمند از میراث معنوی ایران را تشکیل میدهند؛ میراثی که همچنان زنده است و هر ساله در ماه محرم با شکوهی ستودنی تکرار میشود.
در سالهای اخیر بخشی مهم از این هویت آیینی از طریق برنامه «حسینیه معلی» به خانههای میلیونها نفر از مخاطبان رسیده است؛ برنامهای که بنا بر آمار موجود، عنوان پرمخاطبترین برنامه تاریخ تلویزیون ایران را از آن خود کرده است.
این برنامه اکنون پرمخاطبترین تولید تلویزیون ایران است. بخشی از این موفقیت به تیم کارگردانی و طراحی بصری برمیگردد. دکور حسینیه معلی یکی از رکوردداران تلویزیون ایران است و به همان اندازه، دقت و وسواس کارگردانان در بازآفرینی آیینها نقشی بسیار تعیینکننده دارد.
تنها دو آیتم طراحیشده در بوشهر با مشارکت حدود هزار نفر اجرا شد. در کنار آن، بیش از دویست نفر مدیر، هماهنگکننده و عوامل اجرایی حضور داشتند. گروههای پشتیبانی مانند دوخت لباس، ساخت دکور و بخشهای فنی نیز حضور فعالی داشتند. مجموع این افراد تنها برای دو آیتم به بیش از دو هزار و پانصد نفر میرسد. اگر خانوادههای آنان را هم در نظر بگیریم، حدود پنج هزار نفر در این روند مشارکت داشتهاند. این سطح از مشارکت مردمی یکی از مهمترین دلایل موفقیت برنامه است.
در هر دو فصل شعبان و محرم، چندین تیم پژوهشی در حال گردآوری، مستندسازی و فهرستبندی آیینهای عزاداری و شادی هستند. بسیاری از آیینهایی که در آستانه فراموشی بودند، امروز پس از اجرای آنها در حسینیه معلی دوباره رونق گرفتهاند. پیشتر تنها کهنسالان این آیینها را میشناختند، اما امروز نسل جوان با اشتیاق آنها را اجرا میکند.
نوحهها و نغمههای بوشهری هویتی بسیار خاص دارند و ریشههای عمیق فرهنگیشان آنها را متمایز کرده است. فرم اجرایی، حرکات هماهنگ و زبان بدن عزاداران نیز جلوهای چشمگیر به این آیینها میدهد. حتی میتوان گفت در حرکت موجوار سینهزنان بوشهری، میتوان بالا و پایین رفتن امواج دریا را مشاهده کرد. این همافزایی میان فرهنگ، جغرافیا و آیین، از ویژگیهای کمنظیر عزاداری بوشهر است.
برنامهای میتواند اثرگذار باشد که مخاطب گسترده داشته باشد. حسینیه معلی اکنون رکوردهای متعدد مخاطب را جابهجا کرده و همین امر باعث میشود هر آیینی که در آن معرفی میشود، دوباره دیده، بازتولید و اجرا شود. بسیاری از مردم پس از مشاهده آیینها در این برنامه، علاقهمند میشوند آنها را در شهرهای مختلف از نزدیک ببینند. این سطح از توجه عمومی، بیتردید نقشی مهم در حفظ و احیای آیینهای اصیل ایرانی دارد.
نویسنده: مهسا متقی، مدرس مراکز آموزش عالی استان بوشهر
انتهای پیام/