به گزارش گروه بین‌الملل خبرگزاری تسنیم، یک ماه پس از استقبال گرم و صمیمانه مقامات چین از «قربانقلی بردی‌محمداف»، رهبر ملی و مقام ارشد ترکمنستان در پکن، «دینگ شواشیانگ»، معاون نخست‌وزیر جمهوری خلق چین، با سفر به عشق‌آباد در مراسمی مشترک با وی برای افتتاح و آغاز به کار فاز جدیدی از عملیات توسعه میدان عظیم گازی «گالکینیش» شرکت کرد.

بردی‌محمداف در این مراسم با تاکید بر اهمیت فزاینده روابط دوجانبه در حوزه انرژی اظهار داشت: «کشور ما جمهوری خلق چین را به عنوان یک شریک کاملاً استراتژیک و راهبردی خود در نظر می‌گیرد.»

سلطه بلامنازع چین بر بازار انرژی ترکمنستان

چین در حال حاضر مهم‌ترین و بزرگ‌ترین شریک تجاری ترکمنستان به شمار می‌رود. اگرچه دولت عشق‌آباد همواره در انتشار آمار و ارقام رسمی محتاطانه عمل می‌کند و تمایلی به شفاف‌سازی کامل ندارد، اما ارزیابی‌های مستقل کارشناسان اقتصادی نشان می‌دهد که حدود 90 درصد از کل صادرات گاز ترکمنستان از طریق سه خط لوله موجود در شبکه انتقال گاز آسیای مرکزی-چین، به این کشور شرق آسیا صادر می‌شود.

در این میان، احداث خط لوله چهارم - موسوم به خط D - با تأخیرهای طولانی‌مدتی مواجه شده است. عملیات اجرایی این خط لوله رسماً در سال 2014 میلادی آغاز شد؛ پروژه‌ای که شرکت ملی نفت چین (CNPC) پیش‌تر اعلام کرده بود ظرفیت شبکه خطوط لوله گاز آسیای مرکزی به چین را تا سقف 85 میلیارد متر مکعب در سال افزایش خواهد داد (البته منابع دیگری مانند شرکت دولتی «ترکمن‌گاز»، این ظرفیت نهایی را حدود 65 میلیارد متر مکعب در سال برآورد کرده‌اند).

علی‌رغم لفاظی‌ها و صحبت‌های مداوم مقامات ترکمنستان مبنی بر ضرورت تنوع‌بخشی به مقاصد صادراتی، عشق‌آباد به دلیل محدودیت‌های شدید زیرساختی، همچنان در دسترسی به مشتریانی غیر از چین با چالش‌ها و موانع جدی روبرو است. در مقابل، پکن نیز از اینکه بتواند منابع و محموله‌های گازی بیشتری را از ترکمنستان برای خود تضمین و قفل کند، کاملاً خرسند به نظر می‌رسد. هفته گذشته، شرکت دولتی ترکمن‌گاز و یکی از شرکت‌های تابعه شرکت ملی نفت چین، قرارداد مهمی را برای احداث فاز چهارم توسعه میدان گازی گالکینیش به امضا رساندند.

به گزارش خبرگزاری رویترز، پروژه فاز چهارم شامل احداث تأسیساتی توسط شرکت چینی است که ظرفیت فرآوری 10 میلیارد متر مکعب گاز اضافی در سال را فراهم می‌کند و علاوه بر آن، حفاری چاه‌های جدید نیز در دستور کار قرار دارد. یک منبع آگاه به رویترز اعلام کرده است که تأمین مالی این پروژه کلان تماماً توسط دولت ترکمنستان انجام خواهد شد. «مقصد بابایف»، رئیس شرکت ترکمن‌گاز نیز تایید کرده که هزینه اجرای این فاز بالغ بر 5.1 میلیارد دلار خواهد بود.

گالکینیش؛ غول گازی خفته در قلب آسیای مرکزی

میدان گالکینیش یکی از بزرگ‌ترین میادین گازی کشف‌شده در جهان به شمار می‌رود. برآوردهای زمین‌شناسی حاکی از آن است که ترکمنستان در محدوده میدان گالکینیش و میادین مجاور آن یعنی «یاشلار» و «گاراگول»، روی ذخایر عظیمی بالغ بر 27.4 تریلیون متر مکعب گاز طبیعی نشسته است.

پس از کشف این میدان در سال 2006 میلادی، قراردادهای توسعه آن به شرکت ملی نفت چین (CNPC)، شرکت مهندسی هیوندای کره جنوبی و شرکت بریتانیایی «پتروفاک» واگذار شد. این میدان استخراج گاز طبیعی خود را از سال 2013 آغاز کرد و از آن زمان تاکنون، تقریباً تمام حجم صادرات گاز ترکمنستان به مقصد چین روانه شده است.

با این حال، میان مقامات چینی و ترکمن بر سر حجم واقعی گازی که ترکمنستان به چین صادر می‌کند، اختلاف نظرهایی وجود دارد. قربانقلی بردی‌محمداف در مصاحبه‌ای در اواسط ماه مارس ادعا کرد که این رقم در حدود 40 میلیارد متر مکعب است. اما در اواخر ماه مارس، سفیر چین در عشق‌آباد اعلام کرد که ترکمنستان در سال 2025 تنها حدود 30 میلیارد متر مکعب گاز به چین صادر کرده است. با وجود این تناقضات آماری، بردی‌محمداف بارها تأکید کرده که ترکمنستان هدف نهایی صادرات سالانه 65 میلیارد متر مکعب گاز به چین را در سر می‌پروراند.

سراب تنوع‌بخشی؛ از خط لوله تاپی تا مسیر ترانس‌خزر

در سال 2023، هنگامی که فاز سوم میدان گالکینیش افتتاح می‌شد، «باتیر آمانوف»، رئیس وقت ترکمن‌گاز، مدعی شد که این توسعه، تأمین 33 میلیارد متر مکعب گاز تجاری در سال را از طریق خط لوله گاز ترکمنستان-افغانستان-پاکستان-هند (TAPI) تضمین خواهد کرد. در اواخر سال 2024، گزارش‌هایی مبنی بر آغاز کار در بخش «سرحدآباد-هرات» خط لوله تاپی (از مرز ترکمنستان تا هرات) منتشر شد و مقامات طالبان در افغانستان با افتخار اعلام کردند که تا فوریه 2025، موفق به احداث تنها 2.9 کیلومتر از این خط لوله شده‌اند.

6 سال پیش از آن، «اشرف غنی»، رئیس‌جمهور وقت افغانستان، در کنار قربانقلی بردی‌محمداف (رئیس‌جمهور وقت ترکمنستان)، «شاهد خاقان عباسی» نخست‌وزیر وقت پاکستان، و «ام.جی. اکبر» وزیر مشاور در امور خارجه هند، با چهره‌هایی خندان عکس یادگاری گرفتند تا ورود خط لوله تاپی به خاک افغانستان را پس از پایان ساخت بخش ترکمنستانی آن جشن بگیرند. در سپتامبر 2024 نیز، ترکمنستان مراسم دیگری را به مناسبت ورود خط لوله تاپی به افغانستان برگزار کرد که این بار با حضور پسر بردی‌محمداف - که در سال 2022 به مقام ریاست‌جمهوری رسید - و «محمد حسن آخوند»، نخست‌وزیر موقت طالبان همراه بود.

افغانستان بزرگ‌ترین و جدی‌ترین مانع بر سر راه پروژه تاپی است، چرا که 774 کیلومتر از مسیر 1814 کیلومتری برنامه‌ریزی‌شده برای این خط لوله، باید از خاک این کشور عبور کند. درگیری‌های مداوم و تنش‌های مرزی میان افغانستان و پاکستان - که مقامات پاکستانی در اواخر فوریه از آن به عنوان یک «جنگ علنی» یاد کردند - بدون شک به همراه روابط همواره تیره و تار میان هند و پاکستان، چالشی لاینحل برای خط لوله تاپی ایجاد کرده است.

به طور کلی برای توسعه میدان گازی گالکینیش، هفت فاز مجزا برنامه‌ریزی شده که هدف نهایی آن دستیابی به تولید سالانه حدود 200 میلیارد متر مکعب گاز است. عشق‌آباد مدت‌هاست که رویای صادرات گاز به اروپا را از طریق پروژه خط لوله گاز «ترانس‌خزر» در سر می‌پروراند، اما این رویا تاکنون هیچ رنگی از واقعیت به خود نگرفته است. از سوی دیگر، توافقات سوآپ گازی از طریق ایران نیز احتمالاً تحت‌الشعاع بحران‌ها و تنش‌های جاری در خاورمیانه قرار گرفته است.

با در نظر گرفتن تمامی این بن‌بست‌های ژئوپلیتیک و لجستیک، چین همچنان به عنوان مطمئن‌ترین، قابل‌اتکاترین و تنها مشتری واقعی ترکمنستان در حوزه انرژی باقی مانده است. بیانیه رسمی و گزارش طرف چینی از سفر اخیر معاون نخست‌وزیر این کشور به ترکمنستان نیز کاملاً صریح و بی‌پرده بود؛ بیانیه‌ای که در آن همکاری در زمینه گاز طبیعی صراحتاً به عنوان «سنگ بنای روابط چین و ترکمنستان» معرفی شده است.

انتهای پیام/