به گزارش خبرگزاری تسنیم در خرم‌آباد، با فرارسیدن فصل بهار، چهره بازارهای محلی لرستان دگرگون می‌شود؛ بساط دست‌فروشان و فروشندگان محلی با طیفی متنوع از گیاهان خودرو و دارویی رنگ می‌گیرد و عطر دل‌انگیز ریواس، کنگر، بن‌سرخ، زرشک، انشک و پاقازی در فضای بازارها می‌پیچد. این محصولات که از دامنه‌ها و ارتفاعات رشته‌کوه زاگرس جمع‌آوری می‌شوند، نه‌تنها نشانه‌ای از آغاز فصل رویش هستند، بلکه بخشی جدایی‌ناپذیر از سبک زندگی، فرهنگ غذایی و حتی معیشت مردم این استان محسوب می‌شوند.

در لرستان، گیاهان خود روو جایگاهی فراتر از یک خوراک فصلی دارند. آن‌ها در حافظه تاریخی مردم به‌عنوان عناصر درمانی و طبیعی شناخته می‌شوند و مصرفشان به نسل‌ها پیش بازمی‌گردد. بسیاری از خانواده‌ها همچنان به استفاده از این گیاهان در غذاهای محلی، آش‌ها و دمنوش‌ها پایبند هستند و آن را راهکاری سالم، کم‌هزینه و در دسترس برای حفظ تندرستی می‌دانند.

یکی از بانوان خریدار در گفت‌وگو با خبرنگار تسنیم، با اشاره به کاربردهای درمانی این گیاهان می‌گوید: «زرشک، انشک و بن‌سرخ برای دردها خوبه و در زمستان به آش‌ها اضافه می‌کنیم. برای سرماخوردگی و تقویت ایمنی بدن هم استفاده می‌شود و برخی هم برای روده، معده و کلیه کاربرد دارد.» این اظهارات نشان می‌دهد که نگاه به این محصولات، صرفاً تغذیه‌ای نیست و مردم لرستان، آن‌ها را بخشی از نظام درمانی سنتی خود می‌دانند.

مرد خریداری نیز با تأکید بر شناخت عمومی نسبت به این گیاهان می‌گوید: «این‌ها علف بهاری هستند که از انها استفاده می کنیم؛ هم خاصیت دارویی دارند و هم به عنوان خوراک برای ما لذیذ هستند، با خاصیت همه‌‌ آنها تقریباً آشناییم و وقتی می‌خریم، می‌دانیم چه مصرفی دارند.» این سطح از آگاهی عمومی، نشان‌دهنده تداوم دانش بومی در میان مردم است؛ دانشی که بدون اتکا به منابع رسمی، از نسلی به نسل دیگر منتقل شده و همچنان در زندگی روزمره کاربرد دارد.

در سوی دیگر بازار، فروشندگان از رونق این کسب‌وکار فصلی سخن می‌گویند. یکی از فروشندگان گیاهان خود روو با اشاره به تنوع محصولات عرضه‌شده می‌گوید: «بن‌سرخ، زرشک، انشک، کنگر، ریواس و پاقازی، از فصل بهار و حدود سه ماه رویش دارند و همه اش هم کوهی و ارگانیک است. این‌ها غذای خیلی سالمی هستند و در لرستان طرفدار زیادی دارند و خیلی هم مصرف می‌شوند. خدایا شکر، این یکی دو سه ماه واقعاً شغل خیلی خوبی است.» به گفته او، این گیاهان عمدتاً از مناطق کوهستانی مانند سفیدکوه برداشت می‌شوند و به دلیل طبیعی بودن، مورد استقبال گسترده مردم قرار دارند.

این فروشنده همچنین به نقش اقتصادی این بازار اشاره می‌کند و می‌افزاید: «خیلی از خانواده‌ها در همین مدت کوتاه، از طریق جمع‌آوری و فروش این گیاهان، بخشی از هزینه‌های زندگی خود را تأمین می‌کنند.» این موضوع نشان می‌دهد که گیاهان خودروو، علاوه بر ارزش غذایی و دارویی، نقشی مهم در اقتصاد خرد و معیشت فصلی خانوارهای روستایی و حاشیه‌نشین دارند.

در همین راستا، محمدرضا بیرانوند، مدیر باغبانی سازمان جهاد کشاورزی لرستان با اشاره به ظرفیت‌های گیاهی استان می‌گوید: به واسطه تنوع آب‌وهوایی، در استان لرستان حدود 400 تا 500 گونه گیاه دارویی وجود دارد. از جنوبی‌ترین نقاط استان مانند پلدختر تا شمالی‌ترین مناطق مانند دلفان، این تنوع به‌خوبی دیده می‌شود و حدود 180 گونه از این گیاهان، مختص شرایط اقلیمی لرستان هستند.

وی ادامه می‌دهد: گیاهانی مانند ریواس، کنگر، موسیر و گونه‌های دیگر، در ارتفاعات بالای دو هزار متر رشد مطلوبی دارند و همین ویژگی، لرستان را به یکی از رویشگاه‌های مهم گیاهان دارویی در زاگرس تبدیل کرده است.

این تنوع کم‌نظیر، ظرفیت قابل توجهی برای توسعه اقتصادی استان فراهم کرده است؛ ظرفیتی که در صورت برنامه‌ریزی مناسب، می‌تواند از مرحله برداشت سنتی عبور کرده و به سمت کشت هدفمند، فرآوری صنعتی و حتی صادرات هدایت شود. با این حال، بخش عمده‌ای از این پتانسیل همچنان به‌صورت خام و بدون ایجاد ارزش افزوده مورد بهره‌برداری قرار می‌گیرد.

آنچه بازار بهاری لرستان را متمایز می‌کند، تنها فراوانی و تنوع این گیاهان نیست، بلکه پیوند عمیق میان طبیعت، فرهنگ و اقتصاد در این فرآیند است. گیاهان خودروو در این استان، هم در سفره مردم حضور دارند، هم در نسخه‌های درمانی سنتی، و هم در چرخه معیشت خانوارها نقش‌آفرینی می‌کنند. این هم‌افزایی، نمونه‌ای بارز از اقتصاد بومی مبتنی بر منابع طبیعی است.

با این وجود، کارشناسان نسبت به پیامدهای برداشت بی‌رویه هشدار می‌دهند. افزایش تقاضا و نبود نظارت کافی، می‌تواند به تخریب رویشگاه‌های طبیعی و کاهش تدریجی برخی گونه‌ها منجر شود. از این‌رو، ضرورت دارد که بهره‌برداری از این منابع، با رویکردی علمی و پایدار انجام شود.

آموزش بهره‌برداران محلی، تدوین دستورالعمل‌های برداشت اصولی، حمایت از کشت گیاهان دارویی و توسعه صنایع فرآوری، از جمله راهکارهایی است که می‌تواند ضمن حفظ این سرمایه طبیعی، به ایجاد اشتغال پایدار و افزایش درآمد جوامع محلی کمک کند.

در نهایت، بهار در لرستان تنها فصل شکوفایی طبیعت نیست؛ بلکه زمان اوج‌گیری یک چرخه اقتصادی-فرهنگی است که ریشه در تاریخ و زیست‌بوم این سرزمین دارد. گیاهان خودرو و دارویی، در این میان، نه‌فقط محصولاتی فصلی، بلکه بخشی از هویت زنده و پویاى مردم لرستان هستند؛ ظرفیتی که صیانت و بهره‌برداری هوشمندانه از آن، می‌تواند آینده‌ای پایدارتر برای این منطقه رقم بزند.

انتهای پیام/