به گزارش گروه بین‌الملل خبرگزاری تسنیم، رویدادهای بین‌المللی که در آن قزاقستان و سایر کشورهای آسیای مرکزی دستور کار خود را ارائه داده و مزایای پیش‌بینی‌پذیری را به نمایش می‌گذارند، دستاوردهای استراتژیک و قابل‌توجهی را برای این منطقه به همراه دارد.

«زمیر کاراژانوف»، تحلیلگر ارشد مسائل سیاسی قزاقستان، به تشریح این موضوع پرداخته که چگونه این منطقه در حال تغییر تدریجی رویکردهای خود برای مقابله با چالش‌های کلیدی است.

به گفته کاراژانوف، قزاقستان و دیگر جمهوری‌های آسیای مرکزی، به ویژه ازبکستان، اخیراً جایگاه‌یابی خود در عرصه بین‌المللی را با رویکردی بسیار عمل‌گرایانه‌تر و مدرن‌تر آغاز کرده‌اند.

نقش‌آفرینی «قدرت‌های میانی» در نظم نوین جهانی

نمونه بارز این رویکرد جدید، سخنرانی قاسم جومارت توکایف، رئیس‌جمهور قزاقستان در مجمع دیپلماسی آنتالیا در ترکیه است. ناظران سیاسی بر این باورند که توکایف در این نشست، نقشی را که قزاقستان به دنبال ایفای آن در چشم‌انداز در حال تغییر ژئوپلیتیک جهانی است، به دقت ترسیم کرد.

پیام کلیدی این سخنرانی آن بود که نهادهای سنتی در حکمرانی جهانی به تدریج کارایی خود را از دست می‌دهند، در حالی که نقش و اهمیت بازیگران موسوم به «قدرت‌های میانی» به سرعت در حال افزایش است. اگرچه این کشورها به تنهایی قادر به تعیین و مهندسی نظم جهانی نیستند، اما از ظرفیت بالایی برای ترویج راه‌حل‌های مسالمت‌آمیز، پیشبرد دیپلماسی و ارائه پیش‌بینی‌پذیری برخوردارند.

علاوه بر این تحرکات دیپلماتیک، شهر آستانه در تاریخ 22 آوریل میزبان نخستین «اجلاس منطقه‌ای محیط زیست» بود؛ رویدادی که حدود 1500 شرکت‌کننده از آسیای مرکزی، اتحادیه اروپا، سازمان همکاری شانگهای و خاورمیانه را گردهم آورد.

هدف اصلی این مجمع، دستیابی به راه‌حل‌های عملیاتی و کاربردی برای مقابله با چالش‌های زیست‌محیطی و اقلیمی بود که منطقه اوراسیا و کل جهان با آن دست‌به‌گریبان هستند. در جریان این نشست، نمایندگان کشورهای آسیای مرکزی با ارائه ارزیابی‌های واقع‌بینانه از بحران‌های زیست‌محیطی، مجموعه‌ای از راهکارهای اجرایی را پیشنهاد دادند.

سایه سنگین تهدیدات زیست‌محیطی بر قلب اوراسیا

کاراژانوف در ادامه خاطرنشان کرد که قزاقستان سال‌هاست با شرایط دشوار و پیچیده زیست‌محیطی مواجه است.

وی در این باره اظهار داشت: «ما علاوه بر معضل آلودگی‌های شهری، با مناطق فاجعه‌بار اکولوژیکی نظیر بحران دریاچه آرال مواجه هستیم. قزاقستان میزبان صنایع استخراجی متعددی است و در عین حال کشوری محصور در خشکی محسوب می‌شود که در اعماق قاره اوراسیا واقع شده است. وقوع هرگونه فاجعه زیست‌محیطی در این منطقه، پیامدهای به مراتب ویرانگرتر و شدیدتری نسبت به کشورهای فاقد چنین محدودیت‌های جغرافیایی به همراه خواهد داشت. تغییرات اقلیمی با سرعت در حال تشدید است، میانگین دما افزایش یافته و آسیای مرکزی هم‌اکنون نیز کمبود حاد آب را تجربه می‌کند. چنانچه تدابیر به‌موقع و پیشگیرانه‌ای اتخاذ نشود، وضعیت می‌تواند به نقطه بحرانی و بی‌بازگشت برسد.»

به گفته این تحلیلگر سیاسی، قزاقستان مدت‌هاست که با پدیده مهاجرت‌های زیست‌محیطی دست‌وپنج نرم می‌کند و به همین منظور، ایجاد زیرساخت‌ها و چارچوب‌های قانونی و اجتماعی لازم را به صورت پیش‌دستانه آغاز کرده است.

دیپلماسی آب؛ شاه‌کلید جلوگیری از منازعات منطقه‌ای

آسیای مرکزی پیش از این نیز شاهد بروز تنش‌ها و منازعاتی بر سر منابع آبی بوده است. کاراژانوف با اشاره به این سابقه تاریخی، بر اهمیت حیاتی حضور نمایندگان کشورهای تنظیم‌کننده سیستم‌های آبی منطقه در اجلاس آستانه تأکید کرد.

وی تصریح کرد: «این رویدادها فرصتی طلایی برای گفتگو و دیپلماسی فراهم می‌کنند. به عنوان مثال، وضعیت دو رودخانه آمودریا و سیردریا را که تغذیه‌کننده اصلی دریاچه آرال هستند، در نظر بگیرید. در مقطعی از زمان، قرقیزستان به دلیل احساس نادیده گرفته شدن منافعش، مشارکت خود را در صندوق بین‌المللی نجات دریاچه آرال به حالت تعلیق درآورد. بنابراین، ایجاد پلتفرم و بستری که در آن هر پنج کشور منطقه از نحوه توزیع و تخصیص منابع آبی رضایت داشته باشند، امری کاملاً حیاتی و گریزناپذیر است.»

این تحلیلگر قزاق همچنین به مسئله افغانستان به عنوان یک عامل فزاینده و مهم اشاره کرد که تاکنون به طور کامل در معادلات آبی منطقه لحاظ نشده است. با آغاز روند بازسازی این کشور پس از دهه‌ها جنگ و ویرانی، بخش کشاورزی و سایر صنایع آن توسعه خواهند یافت که این امر به طور طبیعی تقاضای کابل برای برداشت آب از رودخانه‌های فرامرزی را افزایش خواهد داد.

کاراژانوف افزود: «به همین دلیل است که اجلاس‌های منطقه‌ای باید در یک بستر گسترده‌تر شامل توسعه همه‌جانبه، حسن همجواری، رفاه اجتماعی، رشد کشاورزی و امنیت انرژی مورد ارزیابی قرار گیرند. ما در گذشته شاهد موارد نگران‌کننده‌ای بوده‌ایم که در آن کشورهای همسایه بر سر مسئله آب تا آستانه درگیری نظامی پیش رفته‌اند.»

آسیای مرکزی؛ قطب نوظهور سرمایه‌گذاری و جزیره ثبات

در بحبوحه تلاطم‌ها و آشوب‌های جهانی، نشان دادن تعهد قاطع به گفتگوی مسالمت‌آمیز، مزیت‌های ژئوپلیتیک و اقتصادی بی‌نظیری برای این منطقه به ارمغان می‌آورد.

کاراژانوف با اشاره به ظرفیت‌های اقتصادی گفت: «سال گذشته، قزاقستان توانست جایگاه خود را به عنوان مقصد اصلی سرمایه‌گذاری در آسیای مرکزی تثبیت کند و همزمان حجم سرمایه‌گذاری‌های خود را در داخل منطقه افزایش داد. وقتی از پتانسیل اقتصادی قزاقستان سخن می‌گوییم، منظورمان دومین اقتصاد بزرگ در فضای پساشوروی و بزرگترین قدرت اقتصادی در آسیای مرکزی است. اکنون آستانه با سرمایه‌گذاری در کشورهای همسایه، به ارتقای سطح کل منطقه کمک کرده و جایگاه جهانی آن را بهبود می‌بخشد.»

وی با ذکر مثالی از ویتنام یادآور شد: «تولید ناخالص داخلی امروز ویتنام دو برابر قزاقستان است، در حالی که 40 سال پیش تصور چنین پیشرفتی کاملاً دور از ذهن بود. ویتنام از طریق اجرای اصلاحات بنیادین، به یک بازیگر معتبر و محترم در عرصه جهانی تبدیل شده است.»

این تحلیلگر همچنین خاطرنشان کرد که کشورهایی نظیر ازبکستان، قرقیزستان و حتی تاجیکستان به عنوان فقیرترین کشور منطقه، در حال تقویت چشمگیر پتانسیل‌های سرمایه‌گذاری خود هستند و تمایل به همگرایی منطقه‌ای با سرعت رو به افزایش است.

وی تاکید کرد: «ناپایداری و بی‌ثباتی جهان امروز برای همه کاملاً آشکار است. در این میان، دو کشور بزرگ منطقه یعنی قزاقستان و ازبکستان، با اتخاذ سیاست‌های مستمر و هوشمندانه در تلاش‌اند تا از کشیده شدن به ورطه درگیری‌ها و منازعات بین‌المللی جلوگیری کنند. این استراتژی، یک منطقه امن و "جزیره ثبات" را در قلب آسیا ایجاد کرده است. کشورهای این منطقه سال‌هاست که روی حفظ روابط مسالمت‌آمیز و سازنده با تمامی شرکای خارجی خود سرمایه‌گذاری کرده‌اند.»

رونق «کریدور میانی» در سایه امنیت و پیش‌بینی‌پذیری

با توجه به اختلالات گسترده در مسیرهای لجستیک و زنجیره‌های تأمین جهانی، این ثبات منطقه‌ای بیش از پیش ارزشمند شده است. کاراژانوف با اشاره به این موضوع تصریح کرد که قزاقستان هم‌اکنون در حال بهره‌برداری از مزایای توسعه ترانزیتی «کریدور میانی» است و حجم ترانزیت کالا از این مسیر با شیب تندی در حال افزایش است.

وی در پایان نتیجه‌گیری کرد: «این موفقیت‌ها، حاصل مستقیم استراتژی "پیش‌بینی‌پذیری" است. هیچ کشوری در این منطقه درگیر جنگ نیست و هیچ مرزی مسدود نشده است. در شرایط مملو از عدم قطعیت‌های ژئوپلیتیک، این مسئله از اهمیتی حیاتی برخوردار است. کشورهای منطقه و مشخصاً قزاقستان و ازبکستان، با جدیت در حال پیگیری اصلاحات ساختاری برای افزایش جذابیت‌های سرمایه‌گذاری و لجستیکی خود هستند. امروز، میانگین رشد تولید ناخالص داخلی این منطقه با ثبت ارقام 6 تا 7 درصد، به میزان قابل‌توجهی از میانگین جهانی فراتر رفته است. با تداوم روند اصلاحات، پتانسیل عظیمی برای رشد سریع‌تر نیز وجود دارد. آسیای مرکزی تمامی پیش‌شرط‌های لازم، اعم از منابع غنی، پتانسیل‌های بالقوه و جمعیت جوان و تحصیل‌کرده را در اختیار دارد. در چنین شرایطی، ارزش و بهای یک منطقه باثبات و صلح‌آمیز، بی‌نهایت بالاست.»

انتهای پیام/