به گزارش گروه بین‌الملل خبرگزاری تسنیم، در سال‌های اخیر، نام قزاقستان تنها به صورت پراکنده و گهگاه در تیتر اخبار مرتبط با پهپادها و هواپیماهای بدون سرنشین به چشم می‌خورد که این موارد نیز غالباً به دلیل سقوط تصادفی این پرنده‌ها در داخل خاک این کشور یا حوادث مرتبط با زیرساخت‌های آن‌سوی مرزها در روسیه بود؛ حوادثی که همگی به نوعی ریشه در جنگ جاری در اوکراین داشتند.

با این وجود، همزمان با اثبات نقش تعیین‌کننده و محوری پهپادها در میادین نبرد و جنگ‌های نوین امروزی، جمهوری قزاقستان در سکوت خبری و با برنامه‌ریزی مستمر، در حال ایجاد و تقویت زیرساخت‌ها و توانمندی‌های بومی خود در این حوزه حیاتی و استراتژیک بوده است.

از سال 2016 میلادی تاکنون، این کشور مهم در منطقه آسیای مرکزی، زرادخانه هواپیماهای بدون سرنشین خود را به میزان قابل‌توجهی گسترش داده و سیستم‌های پیشرفته‌ای را از طیف وسیعی از شرکای بین‌المللی خود تامین و خریداری کرده است.

با این حال، علی‌رغم افزایش بودجه و سرمایه‌گذاری‌های کلان نظامی در این بخش، استفاده از این پرنده‌های هدایت‌پذیر از دور، تا حد زیادی محدود به عملیات‌های نظارتی، رصد مرزی و به ویژه در زمینه‌های اجرای قانون و پلیسی بوده است، در حالی که کاربردهای رزمی و تهاجمی آن‌ها در ساختار نیروهای مسلح همچنان در سطح محدودی باقی مانده بود.

تغییر دکترین نظامی؛ ورود پهپادهای دید اول شخص (FPV) به سازمان رزم

این رویه محافظه‌کارانه در ماه ژانویه سال جاری میلادی شروع به تغییر کرد؛ زمانی که وزارت دفاع قزاقستان با انتشار بیانیه‌ای رسمی اعلام کرد که یگان‌هایی از نیروهای هوابرد ارتش این کشور، روند آموزش‌ها و تمرینات تاکتیکی خود را با استفاده از پهپادهای کوچکتر، از جمله پهپادهای دید اول شخص (FPV) آغاز خواهند کرد.

این اقدام راهبردی به وضوح نشان‌دهنده تغییر نگرش و شناخت روزافزون مقامات نظامی آستانه از پهپادهاست؛ پرنده‌هایی که اکنون نه تنها به عنوان ابزارهای ساده شناسایی و اطلاعاتی، بلکه به عنوان دارایی‌های تاکتیکی و تسلیحات مرگبار در خطوط مقدم میدان نبرد به رسمیت شناخته می‌شوند.

به موازات این تحولات عملیاتی، قزاقستان در حال موقعیت‌یابی و آماده‌سازی زیرساخت‌های خود برای یک تغییر و تحول بلندمدت و استراتژیک است. با توجه به اینکه در حال حاضر تاسیسات تعمیر و نگهداری داخلی و همچنین خطوط تولید تحت لیسانس پهپادهای طراحی‌شده توسط کشورهای خارجی در این کشور راه‌اندازی شده و فعال هستند، اکنون تمام توجهات و تمرکز مقامات دفاعی به سمت توسعه سیستم‌های کاملاً بومی و ملی معطوف شده است.

اگرچه چنین جاه‌طلبی‌ها و اهدافی سال‌هاست که در اسناد بالادستی این کشور وجود داشته، اما به نظر می‌رسد سال 2026 بتواند به عنوان یک نقطه عطف و سالی سرنوشت‌ساز در تاریخ صنایع دفاعی این کشور ثبت شود.

تنوع‌بخشی به سبد خرید تسلیحاتی؛ از اژدهای زرد تا بیرق‌دار ترکیه

جمهوری قزاقستان در سال 2016 با خرید دو فروند پهپاد دوربرد از چین که قابلیت انجام همزمان ماموریت‌های شناسایی و حملات رزمی را داشتند، رسماً وارد بازار پهپادهای نظامی شد. این خرید استراتژیک، نقطه آغازی بر یک استراتژی جامع‌تر و کلان‌تر در زمینه تدارکات و تسلیحات نظامی بود.

پس از آن، آستانه به منظور تنوع‌بخشی به منابع تأمین تسلیحات خود و جلوگیری از وابستگی به یک تأمین‌کننده خاص، پهپادهای پیشرفته دیگری را از کشورهای روسیه، ترکیه، آمریکا و رژیم صهیونیستی خریداری کرده و به ناوگان هوایی خود افزود.

یک پیشرفت کلیدی و گام بلند در این مسیر، در سال 2022 میلادی رقم خورد؛ زمانی که قزاقستان موفق شد به توافقی جامع با دولت ترکیه دست یابد که بر اساس آن، نه‌تنها پرنده‌های بدون سرنشین را از آنکارا خریداری می‌کرد، بلکه تولید داخلی تحت لیسانس پهپاد معروف و پیشرفته «آنکا» (Anka) را نیز در داخل خاک خود آغاز کرد.

به دنبال این موفقیت، در سال 2024 مقامات نظامی قزاقستان از برنامه‌های جدید خود برای گسترش این توافقات دوجانبه خبر دادند تا پلتفرم مقرون‌به‌صرفه‌تر و پرکاربردتر «بیرق‌دار» (Bayraktar) را نیز در بر بگیرد، هرچند مذاکرات نهایی و انعقاد قرارداد در این خصوص هنوز به سرانجام قطعی نرسیده است.

سرمایه‌گذاری روی نیروی انسانی و تولد پهپاد بومی «شاگالا-ام»

در کنار این خریدهای تسلیحاتی و انتقال فناوری، قزاقستان به طور موازی روی سرمایه‌های انسانی خود نیز سرمایه‌گذاری‌های قابل‌توجهی انجام داده است؛ به طوری که در بازه زمانی سال‌های 2017 تا 2022، بیش از 100 کاربر و اپراتور متخصص پهپاد را در عالی‌ترین سطوح تحت آموزش‌های تخصصی قرار داده است. با وجود تمامی این تلاش‌های مستمر، این کشور آسیای مرکزی مدت‌ها فاقد یک وسیله نقلیه هوایی بدون سرنشین بود که به طور کامل توسط متخصصان داخلی توسعه یافته باشد.

اما به نظر می‌رسد با توسعه پروژه پهپاد بومی «شاگالا-ام» (Shagala-M) یا همان «مرغ دریایی»، این شکاف تکنولوژیک در حال پر شدن است. این پهپاد که برای نخستین بار در سال 2021 مورد آزمایش قرار گرفت، بر اساس گزارش‌های منتشر شده، آزمایش‌های نهایی و ارزیابی‌های میدانی خود را در سال 2023 با موفقیت پشت سر گذاشت و انتظار می‌رفت در سال پس از آن وارد چرخه تولید انبوه و تجاری شود. با این وجود، از آن زمان تاکنون اطلاعات چندانی درباره وضعیت پیشرفت این پروژه ملی در رسانه‌ها منتشر نشده است و وضعیت عملیاتی آن در هاله‌ای از ابهام قرار دارد.

رویای تبدیل شدن به قطب پهپادی آسیای مرکزی

در این میان، دولت قزاقستان همچنان به تنوع‌بخشی به زرادخانه و فهرست پهپادهای خود ادامه داده و به طور فزاینده‌ای سیستم‌های کوچک‌تر نظیر پهپادهای FPV (دید اول شخص) را در سازمان رزم خود ادغام می‌کند. تا دسامبر سال 2025، این کشور موفق شد ظرفیت‌های تولید داخلی و توانمندی‌های تعمیر و نگهداری بومی را برای چنین پلتفرم‌هایی به طور کامل مستقر و نهادینه سازد.

در حالی که پهپادهای دید اول شخص قابلیت انجام حملات دوربرد و استراتژیک را ندارند، اما انعطاف‌پذیری و قدرت مانور بی‌نظیری را در فواصل کوتاه‌تر - معمولاً در شعاع عملیاتی بین 7 تا 15 کیلومتر - در اختیار یگان‌های پیاده قرار می‌دهند؛ جایی که می‌توان از آن‌ها به عنوان مهمات سرگردان (پهپادهای انتحاری) استفاده کرد یا آن‌ها را به مکانیسم‌های رهاسازی محموله‌های انفجاری مجهز کرد.

این تغییر مسیر هوشمندانه به سمت توسعه سیستم‌های کوچک‌تر که قابلیت تولید در داخل کشور را دارند، برخی از تحلیلگران و ناظران نظامی را بر آن داشته تا این گمانه‌زنی را مطرح کنند که آیا قزاقستان می‌تواند در آینده‌ای نه‌چندان دور به عنوان یک قطب و هاب پهپادی قدرتمند در منطقه آسیای مرکزی ظهور کند؟

با این حال، باید در نظر داشت که در حالی که بخش نظامی و دفاعی در حال پیشرفت‌های سریع است، توسعه و استفاده از پهپادهای غیرنظامی و تجاری در این کشور همچنان وابستگی شدیدی به حمایت‌ها و فناوری‌های بین‌المللی دارد. نمونه بارز این موضوع، پروژه تاکسی‌های پرنده‌ای است که برای شهر هوشمند و آینده‌نگرانه «آلاتائو» در نظر گرفته شده و نیازمند مشارکت شرکت‌های خارجی است.

در حال حاضر، برای نتیجه‌گیری قطعی درباره اینکه آیا قزاقستان می‌تواند خود را به عنوان یک بازیگر اصلی و بلامنازع در صنعت پهپاد منطقه‌ای تثبیت کند یا خیر، هنوز بسیار زود است؛ به ویژه با توجه به حضور و مجاورت تولیدکنندگان قدرتمند و تثبیت‌شده‌ای نظیر روسیه و چین در مرزهای این کشور. اما آنچه کاملاً روشن و غیرقابل انکار به نظر می‌رسد، این است که ارتش قزاقستان با سرعتی فزاینده در حال نوسازی و مدرنیزاسیون تجهیزات خود است و با اراده‌ای جدی به دنبال آن است تا پهپادها را به شکلی عمیق‌تر و ساختاری‌تر در سازمان رزم و عملیات‌های خود ادغام کرده و در نهایت، وابستگی استراتژیک خود به تأمین‌کنندگان خارجی را به حداقل ممکن برساند.

انتهای پیام/