به گزارش گروه بین‌الملل خبرگزاری تسنیم، منطقه قفقاز جنوبی پس از جنگ 2020 قره‌باغ، نه تنها شاهد تغییرات ژئوپلیتیکی و میدانی بوده، بلکه به عرصه نبردی عمیق‌تر و پیچیده‌تر تحت عنوان «جنگ شناختی» تبدیل شده است؛ مفهومی که به ویژه در آستانه انتخابات پارلمانی 2026 ارمنستان، بیش از پیش در محافل سیاسی و امنیتی این کشور مورد بحث قرار می‌گیرد.

در همین راستا، «سوسی تاتیکیان» تحلیلگر مسائل امنیتی، در یادداشتی تحلیلی به بررسی ابعاد این جنگ روانی و شناختی در جامعه ارمنستان پرداخته است. بر اساس دکترین‌های نوین، جنگ شناختی به معنای استفاده ابزاری از اطلاعات برای مهندسی اجتماعی و کنترل فرآیندهای ذهنی جوامع است.

پیامدهای صلح ناتمام و تهدیدات مستمر باکو

تاتیکیان در گزارش خود تاکید می‌کند که جامعه ارمنستان به دلیل روند ناتمام و مبهم گذار از جنگ به صلح، به شدت در برابر جنگ شناختی آسیب‌پذیر شده است. توافقنامه صلح با جمهوری آذربایجان هنوز به امضای نهایی نرسیده و چشم‌انداز اجرای آن در هاله‌ای از ابهام قرار دارد.

در این میان، باکو با اتکا به دیپلماسی قهری و نظامی‌گری، نه تنها به فشارهای خود ادامه می‌دهد، بلکه با طرح ادعاهای تحریک‌آمیز و توسعه‌طلبانه‌ای همچون «آذربایجان غربی»، امنیت روانی و تمامیت ارضی ارمنستان را هدف قرار داده است.

این رویکرد باکو که با لفاظی‌های ضد ارمنی و تلاش برای تثبیت دستاوردهای نظامی‌اش در عرصه شناختی همراه است، موجی از احساس ناامنی و تهدیدات وجودی را در میان ارامنه تشدید کرده است. باکو تلاش می‌کند از طریق عملیات روانی، نتایج جنگ را در افکار عمومی عادی‌سازی کرده و ارمنستان را در موضع ضعف دائمی نگه دارد.

بحران هویت و تقابل روایت‌ها در داخل ارمنستان

بخش دیگری از این گزارش به شکاف‌های داخلی و تقابل روایت‌های ملی در ارمنستان اختصاص دارد. رهبری کنونی ارمنستان در تلاش است تا با عبور از روایت‌های تاریخی ریشه‌دار و مبتنی بر «مظلومیت»، گفتمانی پراگماتیک تحت عنوان «ارمنستان واقعی» را جایگزین «ارمنستان تاریخی» کند.

این تغییرات، از جمله جابجایی نمادهای ملی مانند کوه آرارات و جایگزینی آن با کوه آراگاتس، با مقاومت شدید بخش‌هایی از جامعه، آوارگان قره‌باغ، دیاسپورای ارمنی و نهادهایی همچون کلیسای حواری ارمنی مواجه شده است.

نویسنده معتقد است که این دوگانگی و تضاد در روایت‌ها، محیط شناختی ارمنستان را به شدت قطبی و شکننده کرده است. پیش‌شرط‌های مداخله‌جویانه باکو مبنی بر لزوم تغییر قانون اساسی ارمنستان نیز به عنوان عاملی برای تخریب هویت و پایه‌های استقلال این کشور تلقی می‌شود. در چنین فضای ملتهبی، بستر برای نفوذ بازیگران خارجی و دستکاری افکار عمومی کاملاً مهیاست.

پای بازیگران مداخله‌گر فرامنطقه‌ای در میان است

مهم‌ترین بخش از تحلیل تاتیکیان، به تغییرات در سیاست خارجی ارمنستان و ورود مستقیم بازیگران غربی به معادلات پیچیده قفقاز اشاره دارد. چرخش راهبردی ایروان و کاهش وابستگی امنیتی به روسیه به نفع تعمیق روابط با آمریکا و اتحادیه اروپا، ارمنستان را در مرکز یک رقابت ژئوپلیتیکی خطرناک قرار داده است.

میانجی‌گری‌های واشنگتن و حضور هیئت‌های اروپایی نظیر هیئت نظارتی اتحادیه اروپا (EUMA) به بهانه مقابله با تهدیدات ترکیبی، نشان‌دهنده تلاش آشکار غرب برای ایجاد جای پایی محکم در مرزهای شمالی ایران و منطقه قفقاز است.

نویسنده در این گزارش به صراحت به دغدغه‌های منطقه‌ای ایران اشاره کرده و می‌نویسد: «ایران ضمن حفظ روابط عمل‌گرایانه با ارمنستان، نسبت به گسترش دخالت‌های آمریکا در منطقه، به‌ویژه در ارتباط با طرح‌های اتصالی مانند پروژه مسیر ترامپ (TRIPP) که می‌تواند حضور تجاری و استراتژیک آمریکا را در نزدیکی مرزهای ایران افزایش دهد، ابراز نگرانی کرده است.»

این اعتراف در یادداشت مذکور، تاییدکننده هشدارهای مکرر تهران مبنی بر این است که حضور نیروهای فرامنطقه‌ای در قفقاز، نه تنها به برقراری صلح کمکی نمی‌کند، بلکه منطقه را به عرصه تسویه‌حساب‌های ژئوپلیتیک قدرت‌های بیگانه تبدیل خواهد کرد.

ضرورت مقابله با نفوذ و تقویت تاب‌آوری ملی

در بخش پایانی، تاتیکیان راهکارهایی را برای تقویت «امنیت شناختی» و تاب‌آوری جامعه ارمنستان پیشنهاد می‌دهد.

وی تاکید می‌کند که مقابله با این تهدیدات نیازمند چیزی فراتر از مبارزه با اخبار جعلی است. نهادهای دولتی باید ظرفیت‌های ارتباطات راهبردی خود را تقویت کرده، انسجام اجتماعی را افزایش داده و اعتماد عمومی را بازسازی کنند.

با این وجود، نسخه تجویزی نویسنده مبنی بر تکیه بر ماموریت‌های اتحادیه اروپا برای ظرفیت‌سازی نهادی، از منظر منافع کشورهای مستقل منطقه، اقدامی است که می‌تواند به معنای باز کردن بیشترِ درها به روی مداخلات مخرب بیگانگان باشد.

واقعیت میدانی نشان می‌دهد که امنیت شناختی، تاب‌آوری ملی و ثبات پایدار در ارمنستان و قفقاز جنوبی، نه از طریق اتکا به دولت‌های غربی که فرسنگ‌ها با این جغرافیا فاصله دارند، بلکه در گرو همکاری‌های درون‌منطقه‌ای، احترام متقابل به تمامیت ارضی همسایگان و جلوگیری از یکجانبه‌گرایی و لفاظی‌های تهدیدآمیز به دست خواهد آمد.

انتهای پیام/