به گزارش خبرگزاری تسنیم از گرمسار،گرمسار این روزها در آستانه فصل برداشت گندم و جو، زیر سایه کم‌آبی و نوسان‌های اقلیمی، خود را برای یکی از مهم‌ترین مقاطع کشاورزی سال آماده می‌کند؛ فصلی که نتیجه آن نه‌تنها معیشت صدها کشاورز، بلکه بخشی از امنیت غذایی منطقه را نیز تحت تأثیر قرار می‌دهد.

 برآوردهای جهاد کشاورزی نشان می‌دهد با وجود کاهش سطح زیر کشت، همچنان بخش قابل توجهی از محصول امسال قابلیت ورود به چرخه خرید تضمینی را دارد.

کشاورزی گرمسار زیر سایه کم‌آبی 

آنچه امسال در گرمسار رخ داده، نمونه‌ای روشن از پیوند مستقیم کشاورزی با وضعیت منابع آب است.در این شهرستان، به گفته مسئولان محلی، محدود شدن حقابه در فصل پاییز باعث شد بخشی از برنامه کشت محقق نشود و سطح زیر کشت گندم و جو نسبت به هدف‌گذاری اولیه کاهش یابد. با این حال، بارش‌های مناسب در اواخر زمستان و ابتدای بهار، امید تازه‌ای به مزارع بخشید و وضعیت عمومی آنها را بهبود داد.

داده‌های اعلام‌شده از سوی مدیریت جهاد کشاورزی گرمسار نشان می‌دهد در سال زراعی 1404-1405 حدود سه هزار و 700 هکتار گندم و چهار هزار هکتار جو در این شهرستان کشت شده است. این رقم اگرچه نسبت به ظرفیت بالقوه منطقه پایین‌تر ارزیابی می‌شود، اما همچنان گرمسار را در ردیف شهرستان‌های فعال در تولید غلات استان سمنان نگه می‌دارد.

اهمیت این ارقام تنها در سطح زیر کشت خلاصه نمی‌شود، بلکه در عملکرد نهایی مزارع و میزان محصول قابل خرید نیز خود را نشان می‌دهد. برآوردهای اولیه حاکی از آن است که در صورت تداوم شرایط فعلی و تکرار نشدن تنش‌های شدید اقلیمی، حدود 13 هزار تن گندم مازاد از کشاورزان گرمسار خریداری شود؛ رقمی که برای کشاورزان منطقه، نقش مهمی در بازگشت سرمایه و تأمین نقدینگی دارد.

در کنار مسئله کم‌آبی، مدیریت آفات نیز امسال به‌عنوان یکی از محورهای اصلی حفظ تولید مطرح بوده است.انجام به‌موقع عملیات مبارزه با سن، شته و دیگر عوامل خسارت‌زا، به گفته مسئولان محلی، کمک کرده تا کیفیت مزرعه‌ها حفظ شود و بخشی از خسارت احتمالی در مرحله رشد محصول کنترل شود؛ موضوعی که در تولید غلات، مستقیماً بر میزان برداشت اثر می‌گذارد.

برداشت گندم در گرمسار نیز طبق پیش‌بینی‌ها از خردادماه آغاز می‌شود، اما امسال به دلیل پایین‌تر بودن میانگین دما نسبت به سال قبل، احتمال دارد آغاز عملیات برداشت کمی دیرتر از روال معمول رقم بخورد.این تغییر زمانی، اگرچه در ظاهر محدود است، اما برای کشاورزان و مراکز خرید تضمینی اهمیت زیادی دارد، زیرا برنامه‌ریزی برداشت، حمل و تحویل محصول را تحت تأثیر قرار می‌دهد.

جو نیز در همین بازه زمانی وارد مرحله برداشت خواهد شد و برآوردها نشان می‌دهد میزان تولید این محصول هم در سطحی نزدیک به سال گذشته باقی بماند.حفظ ثبات در تولید جو، در کنار گندم، برای منطقه‌ای مانند گرمسار که کشاورزی آن به شدت به شرایط آب‌وهوایی وابسته است، نشانه‌ای از تاب‌آوری نسبی مزارع در برابر خشکسالی محسوب می‌شود.

از جنبه اقتصادی، خرید تضمینی گندم در چنین مناطقی فقط یک فرایند اداری نیست، بلکه مهم‌ترین حلقه اتصال تولیدکننده به بازار رسمی است.وقتی کشاورز با هزینه‌های آب، بذر، کود، سم و کارگر روبه‌روست، اطمینان از فروش محصول به نرخ تضمینی، نقش تعیین‌کننده‌ای در ادامه فعالیت کشاورزی و حفظ انگیزه تولید دارد.

در مجموع، آنچه از گرمسار گزارش می‌شود، تصویری از کشاورزی در شرایط فشار آبی اما با نشانه‌هایی از پایداری نسبی است.هرچند کاهش سطح کشت و تنگنای منابع آب همچنان بر تولید سایه انداخته، اما بهبود وضعیت مزارع پس از بارش‌های بهاره و پیش‌بینی خرید هزاران تن گندم، نشان می‌دهد کشاورزی این شهرستان هنوز ظرفیت ایستادگی در برابر خشکسالی را از دست نداده است.

علی جورابلو،مدیرجهادکشاورزی شهرستان گرمسار در گفت و گوبا خبرنگار تسنیم، با اشاره به وضعیت کشت محصولات راهبردی در سال زراعی جاری اظهار کرد: با وجود محدودیت‌های آبی و کاهش سطح زیر کشت، برآوردها نشان می‌دهد میزان خرید گندم از کشاورزان شهرستان به حدود 13 هزار تن برسد.

وی بیان کرد: طبق برنامه ابلاغی برای سال زراعی 1404 تا 1405، سطح زیر کشت گندم در گرمسار حدود سه هزار و 700 هکتار و سطح زیر کشت جو نیز حدود چهار هزار هکتار تعیین شد.

وی افزود: خشکسالی و کمبود منابع آبی در پاییز گذشته باعث شد بخشی از برنامه کشت پیش‌بینی‌شده عملی نشود و سطح زیر کشت نسبت به اهداف اولیه کاهش پیدا کند.با این حال بارندگی‌های مناسب در ماه‌های اسفند و فروردین شرایط بهتری برای مزارع ایجاد کرد و وضعیت رشد گندم و جو در حال حاضر در حد قابل قبولی قرار دارد.

مدیرجهادکشاورزی شهرستان گرمسار، تصریح کرد: انجام به‌موقع عملیات‌های فنی و مدیریتی در مزارع، از جمله مبارزه با آفات مهمی مانند سن و شته و سایر عوامل خسارت‌زا، نقش مؤثری در حفظ سلامت مزارع و بهبود عملکرد محصول داشته است.

او عنوان کرد: با وجود کاهش سطح کشت نسبت به برنامه اولیه، پیش‌بینی‌ها نشان می‌دهد میزان تولید گندم در سال زراعی جاری تقریباً در سطح سال گذشته باقی بماند.بر همین اساس انتظار می‌رود حدود 13 هزار تن گندم مازاد تولیدی از کشاورزان این شهرستان از طریق خرید تضمینی توسط دولت جمع‌آوری شود. برداشت گندم در شهرستان گرمسار طبق روال هر سال از ماه خرداد آغاز می‌شود.

مدیرجهادکشاورزی شهرستان گرمسار، اظهار داشت: به دلیل آنکه میانگین دمای هوا در سال جاری نسبت به سال گذشته اندکی پایین‌تر بوده است، پیش‌بینی می‌شود عملیات برداشت از دهه اول یا نهایتاً دهه دوم خرداد آغاز شود. برداشت محصول جو نیز همزمان با آغاز برداشت گندم و از دهه اول خرداد در مزارع شهرستان شروع خواهد شد.

مدیرجهادکشاورزی شهرستان گرمسار، یادآورشد: برآوردهای انجام‌شده نشان می‌دهد میزان تولید جو در سال جاری نیز در سطحی مشابه سال گذشته باقی بماند و کشاورزان بتوانند عملکرد قابل قبولی از مزارع خود برداشت کنند.

بارش‌های بهاره و جان گرفتن مزارع 

گرمسار در سال زراعی جاری، بار دیگر تصویر روشنی از کشاورزیِ وابسته به آب و هوا را پیش روی خود دارد؛ کشاورزی‌ای که در آن، هر تغییر در بارش، حقابه، دمای هوا و زمان‌بندی عملیات زراعی می‌تواند مستقیماً بر سطح زیرکشت، عملکرد و نهایتاً درآمد کشاورزان اثر بگذارد.

 در چنین شرایطی، تولید گندم و جو در این شهرستان فقط یک فعالیت اقتصادی نیست، بلکه بخشی از معادله معیشت، اشتغال محلی و امنیت غذایی منطقه به شمار می‌رود.

چشم‌انداز برداشت گندم در گرمسار 

  آمارهای منتشرشده از مدیریت جهاد کشاورزی گرمسار نشان می‌دهد در سال زراعی جاری حدود 3 هزار و 700 هکتار گندم و 4 هزار هکتار جو در این شهرستان کشت شده است. این ارقام، در مقایسه با ظرفیت بالقوه منطقه، نشان می‌دهد که محدودیت‌های آبی و نوسان‌های اقلیمی همچنان مهم‌ترین عامل بازدارنده برای توسعه سطح زیرکشت در گرمسار هستند.

با این حال، تداوم کشت غلات در چنین وسعتی، نشانه‌ای از حفظ حداقلی پایداری تولید در منطقه است.  مهم‌ترین متغیر اثرگذار بر وضعیت امسال، خشکسالی و محدودیت منابع آب است.

کاهش حقابه و چالش کشت پاییزه

 طبق اظهارات مسئولان محلی، کاهش حقابه در فصل پاییز باعث شد بخشی از برنامه کشت محقق نشود و سطح زیرکشت از هدف‌گذاری اولیه پایین‌تر بماند. این مسئله تنها یک مشکل فنی در کشت نیست؛ بلکه به‌طور مستقیم بر هزینه تمام‌شده تولید، میزان بهره‌وری زمین و توان کشاورز برای ادامه فعالیت اثر می‌گذارد.

 در منطقه‌ای مانند گرمسار که فشار بر منابع آب زیرزمینی نیز بالاست، هر هکتار کشت بدون مدیریت صحیح آب می‌تواند به تشدید بحران در سال‌های آینده منجر شود.

  در مقابل، بارش‌های مناسب در اواخر زمستان و ابتدای بهار، تا حدی به بهبود وضعیت مزارع کمک کرده و از شدت نگرانی‌ها کاسته است. این بارش‌ها اگرچه نمی‌توانند کمبودهای انباشته‌شده ناشی از خشکسالی را به‌طور کامل جبران کنند، اما در مراحل پایانی رشد محصول نقش مهمی در بهبود عملکرد و کیفیت دانه دارند.

 به بیان دیگر، وضعیت امسال گرمسار را باید حاصل تقابل دو نیروی متضاد دانست: از یک سو کم‌آبی و محدودیت منابع، و از سوی دیگر بارش‌هایی که بخشی از آسیب‌ها را تعدیل کرده‌اند.

خرید تضمینی؛ امید کشاورزان منطقه

  برآوردها از احتمال خرید حدود 13 هزار تن گندم مازاد از کشاورزان گرمسار حکایت دارد؛ رقمی که اگر محقق شود، برای یک شهرستان کم‌آب اما غله‌خیز، اهمیت اقتصادی قابل توجهی خواهد داشت.

 خرید تضمینی در چنین شرایطی فقط سازوکار خرید محصول نیست، بلکه ابزار تثبیت درآمد کشاورز و جلوگیری از رهاشدن زمین‌های زراعی است. در واقع، هرچه اطمینان کشاورز به فروش محصول بیشتر باشد، احتمال تداوم کشت و سرمایه‌گذاری او در سال بعد نیز بالاتر می‌رود.  مسئله قیمت خرید تضمینی گندم در سال 1404 نیز در این میان تعیین‌کننده است.

 در نتایج جست‌وجو، خبرهای متعددی از اعلام نرخ خرید تضمینی دیده می‌شود و یکی از برآوردها از نرخ 20 هزار و 50 تومان برای هر کیلوگرم خبر می‌دهد؛ در برخی منابع دیگر نیز از نرخ‌های بالاتر در اخبار بعدی صحبت شده است.

همین اختلاف‌ها نشان می‌دهد که موضوع نرخ تضمینی، به‌تنهایی یک متغیر عددی نیست، بلکه به یکی از مهم‌ترین بحث‌های اقتصادی بخش کشاورزی تبدیل شده است. اگر نرخ خرید با هزینه‌های واقعی تولید همخوان نباشد، انگیزه تولید به‌ویژه در مناطق خشک و نیمه‌خشک کاهش می‌یابد.

  نقش مدیریت مزرعه در حفظ تولید 

  از نگاه فنی، تولید گندم و جو در گرمسار فقط به سطح زیرکشت وابسته نیست، بلکه مدیریت مزرعه نیز نقش تعیین‌کننده‌ای دارد.طبق گزارش‌های محلی، مبارزه به‌موقع با آفات، از جمله سن و شته، توانسته بخشی از خسارت احتمالی را مهار کند. این نکته برای گزارش شما مهم است، چون نشان می‌دهد در کنار خشکسالی، «مدیریت زراعی» هم می‌تواند در حفظ تولید نقش داشته باشد. به‌عبارت دیگر، هرچند اقلیم در گرمسار محدودکننده است، اما کیفیت مدیریت علمی مزرعه می‌تواند بخشی از این محدودیت را جبران کند.

  از زاویه مقایسه‌ای، گرمسار در کنار سایر شهرستان‌های استان سمنان، یکی از نقاطی است که همواره در تولید غلات اهمیت داشته، اما به‌دلیل اقلیم خشک، جایگاه آن بیشتر با «تاب‌آوری» شناخته می‌شود تا «رشد پرشتاب».

 وقتی سطح زیرکشت این شهرستان را در کنار محدودیت آب و وضعیت استان سمنان می‌گذاریم، روشن می‌شود که این منطقه بیش از آنکه به افزایش کمّی تولید متکی باشد، به حفظ ظرفیت موجود و جلوگیری از افت شدید عملکرد وابسته است. همین موضوع، ضرورت سیاست‌های حمایتی و سرمایه‌گذاری در آبیاری نوین را دوچندان می‌کند.

  چشم‌انداز آینده تولید غلات در گرمسار، بدون مدیریت جدی منابع آب، چندان امیدوارکننده نخواهد بود. پروژه‌های آبیاری تحت فشار، اصلاح الگوی کشت، حرکت به سمت محصولات کم‌آب‌بر، استفاده از بذرهای مقاوم به تنش و تقویت بهره‌وری آب، از جمله راهکارهایی هستند که می‌توانند بخشی از فشار را کاهش دهند. در عین حال، اگر خرید تضمینی به‌موقع و متناسب با هزینه‌های واقعی تولید انجام شود، کشاورز انگیزه خواهد داشت که زمین را رها نکند و حتی در شرایط دشوار نیز تولید را ادامه دهد.

  در نهایت می‌توان گفت: گرمسار امروز در نقطه‌ای قرار دارد که آینده کشاورزی آن، بیش از هر زمان دیگری به سه عامل وابسته است: آب، قیمت، و سیاست حمایتی. آب تعیین می‌کند چه مقدار کشت ممکن است؛ قیمت خرید تضمینی مشخص می‌کند تولید تا چه حد صرفه اقتصادی دارد؛ و سیاست‌های حمایتی نیز تعیین می‌کنند که آیا کشاورز می‌تواند در برابر خشکسالی دوام بیاورد یا نه.

 بنابراین، اگر قرار است گزارش تسنیم فقط روایت یک برداشت فصلی نباشد و به متن تحلیلی ارزشمند تبدیل شود، باید گرمسار را به‌عنوان نمونه‌ای از کشاورزیِ تحت فشار اقلیمی اما هنوز زنده و قابل حمایت تصویر کرد.

گزارش از علیرضا رحیمیان

انتها پیام/