به گزارش گروه بین‌الملل خبرگزاری تسنیم، بخش معدن مدت‌هاست یکی از ارکان اقتصاد ارمنستان است. این کشور سالانه حدود یک میلیارد دلار مس، مولیبدن و طلا استخراج می‌کند. اکنون منابع زیرزمینی ارمنستان توجه واشنگتن را به خود جلب کرده است. همزمان با تشدید رقابت با چین بر سر مواد خام، ایروان به دنبال ادغام عمیق‌تر در بازارهای جهانی و کشف ذخایر جدید است.

در جریان سفر اخیر جی‌دی ونس، معاون رئیس‌جمهور آمریکا به ایروان، نیکول پاشینیان، نخست‌وزیر ارمنستان اعلام کرد که دو کشور «متعهد به توسعه شراکتی دوجانبه در تامین مواد معدنی حیاتی و خاک‌های کمیاب» هستند. با این حال، خام‌فروشی و آسیب‌های شدید زیست‌محیطی به جوامع محلی، پایداری این بخش را با تردیدهای جدی مواجه کرده است.

نمای کلی از صنعت معدن ارمنستان

تولیدات بخش معدن ارمنستان سالانه از 750 میلیون دلار فراتر رفته که 3 تا 5.5 درصد از تولید ناخالص داخلی را تشکیل می‌دهد. این بخش حدود 13 هزار کارگر دارد و دستمزدها در آن با میانگین 2300 دلار (در ژوئن 2025) جزو بالاترین‌ها در این کشور محسوب می‌شود.

عمده صادرات ارمنستان شامل مس، مولیبدن و فلزات گرانبها است که در سال‌های اخیر ارزش آن از مرز 900 میلیون دلار عبور کرده است. با این وجود، ارمنستان سنگ معدن خود را به طور کامل فرآوری نمی‌کند و بیشتر کنسانتره خام آن به کشور چین صادر می‌شود که بزرگترین ظرفیت پالایش مس جهان را در اختیار دارد.

ظرفیت‌های کشف‌نشده و معادن استراتژیک

ارمنستان حدود 45 کانسار فلزی تایید شده دارد که بیشتر آنها در دوره شوروی اکتشاف شده‌اند و نیازمند ارزیابی مجدد با فناوری‌های روز هستند.

آرتیوم گغامیان، رئیس اجرایی اتاق معادن ارمنستان، معتقد است این کشور دارای ذخایر مس-مولیبدن و فلزات استراتژیکی است که برای صنایع مدرن دفاعی و انرژی‌های تجدیدپذیر حیاتی هستند.

انستیتو زمین‌شناسی ارمنستان در حال اجرای پروژه‌ای پنج‌ساله تا سال 2027 برای ارزیابی فلزات کمیابی مانند «رنیوم» (کاربردی در توربین‌های هواپیما)، سلنیوم و بیسموت است. علاوه بر این، برآوردها حاکی از آن است که ذخایر خاک‌های کمیاب در معدن آهن «ابوویان» تقریباً معادل کل استخراج سالانه این عناصر در سطح جهان است.

ورود آمریکا و اروپا به میدان رقابت

در ماه‌های اخیر، آمریکا به عنوان یک بازیگر اصلی در عرصه معادن ارمنستان ظاهر شده است. در فوریه 2026، سفیر ارمنستان در واشنگتن در اولین نشست وزیران «مواد معدنی حیاتی» به میزبانی مارکو روبیو، وزیر خارجه آمریکا شرکت کرد.

دیپلمات‌های ارشد ارمنستان این حوزه را عرصه جدید همکاری با واشنگتن می‌دانند. کارشناسان بر این باورند که سفر «ونس» و تحولات اخیر، نشان‌دهنده یک «تحول ساختاری» در روابط دوجانبه است.

هم‌اکنون همکاری‌های ملموسی نظیر تاسیس یک شرکت سرمایه‌گذاری مشترک با گروه‌های آمریکایی برای استخراج طلا و آنتیموان شکل گرفته است. در همین حال، اتحادیه اروپا نیز در چارچوب سند راهبردی دسامبر 2025، با استخدام شرکت‌های محلی، پروژه‌هایی را برای نقشه‌برداری از این منابع آغاز کرده است.

سایه الیگارش‌ها و سرمایه‌داران روسی بر معادن

در حال حاضر 22 شرکت حق استخراج دارند اما عملاً تنها 10 معدن در مقیاس بزرگ فعالند و 85 درصد عملیات معدنی در منطقه جنوبی «سیونیک» متمرکز است. مجتمع مس و مولیبدن زنگه‌زور (ZCMC) در «کاجاران» با 4600 کارگر، غول این صنعت است.

رومن تروتسنکو، میلیاردر روس، در سال‌های اخیر سهام عمده معادن کاجاران، آگاراک و سوتک را در اختیار داشته است. با این حال، پس از تحریم شرکت‌های وی توسط آمریکا در سال 2024، مالکیت برخی از این دارایی‌ها به نهادهایی در امارات منتقل شد و دولت ارمنستان نیز کنترل حدود 22 درصد از سهام زنگه‌زور را در دست گرفت.

از سوی دیگر، معادن کاپان و لیچکواز توسط ساسون آوتیسیان، تاجر ارمنی اداره می‌شود. معدن مس و مولیبدن «تغوت» در شمال ارمنستان نیز که با حواشی زیست‌محیطی فراوان مواجه بوده، تحت کنترل بانک دولتی VTB روسیه (49.95 درصد) و بازرگانانی چون نوریک پتروسیان قرار دارد.

بحران آمولسار و فاجعه زیست‌محیطی

جنجالی‌ترین پروژه معدنی ارمنستان، استخراج طلا در «آمولسار» است که اعتراضات گسترده فعالان محیط زیست را به دلیل خطر نشت سیانور و زباله‌های اسیدی به دریاچه سوان و چشمه‌های آب‌گرم جرمیخ به همراه داشت. علی‌رغم این هشدارها، دولت در ازای دریافت 12.5 درصد سهام، مجوز فعالیت آن را به شرکت «لیدیان» (تحت کنترل یک سرمایه‌دار مستقر در دبی) داد و در فوریه 2025 وام 150 میلیون دلاری برای آن تضمین کرد.

توسعه معادن تبعات ویرانگری برای بهداشت عمومی داشته است؛ مطالعات نشان می‌دهد آلودگی شدید سرب و آرسنیک در مناطق شمالی ارمنستان بیداد می‌کند و نرخ سقط جنین در میان زنان ساکن نزدیک معادن فلزی 20 درصد افزایش یافته است. نشت زباله‌های سمی بارها رودخانه‌های ارمنستان را آلوده کرده است.

شرایط سخت کاری نیز در اواخر ژانویه 2025 منجر به اعتصاب بی‌سابقه هزاران کارگر در مجتمع زنگه‌زور شد که خواستار افزایش دستمزد و بهبود شرایط ایمنی بودند.

انتهای پیام/