به گزارش خبرگزاری تسنیم از قم، در نظام سیاسی جمهوری اسلامی، به‌ویژه در شرایط حساس و بحرانی نسبت میان دولت، حاکمیت و رهبری از اهمیت راهبردی برخوردار است. یکی از مهمترین آسیب‌هایی که می‌تواند این نسبت را مختل کند، «سکوت» نهادهای رسمی در برابر رویدادهای مهم است. سکوت به تدریج زمینه‌ساز جدا انگاری دولت از حاکمیت و رهبری می‌شود، چرا که فاصله اطلاعاتی و ارتباطی، تصور استقلال یا بی‌نیازی از هماهنگی را در ذهن بازیگران و حتی افکار عمومی ایجاد می‌کند.

این جدا انگاری در شرایط عادی نیز زیانبار است، اما در زمان جنگ یا بحران‌های بزرگ اقتصادی، امنیتی و اجتماعی به یک «خطای راهبردی» تمام‌عیار تبدیل می‌شود. در آن لحظات هر گونه واگرایی میان ارکان نظام، فرصتی طلایی برای دشمنان و سوءاستفاده‌کنندگان داخلی فراهم می‌آورد تا شکاف‌ها را عمیق‌تر کرده و انسجام ملی را تخریب کنند.

در مقابل، یکی از ضروری‌ترین ابزارهای پیشگیری از این آسیب، «تنویر افکار عمومی» است. تنویر به معنای اطلاع‌رسانی شفاف، به‌موقع و راست‌آزمایی‌ شده درباره هر واقعه و تصمیم نظام است. بدون چنین شفافیتی مردم در خلأ اطلاعاتی قرار می‌گیرند و شایعه، تحلیل‌های شتاب‌زده و بی‌اعتمادی جای آگاهیِ مستند را می‌گیرد، اما تنویر به‌تنهایی کافی نیست.

اگر شفافیت بدون «مسئولیت‌پذیری متقابل» همراه شود، می‌تواند به هرج‌ومرج اطلاعاتی و جنگ روایت‌ها منجر شود. از این رو دولت موظف است اطلاعات را متناسب با سطح بحران و با رعایت ملاحظات امنیتی منتشر کند. در سوی دیگر رسانه‌ها، تحلیلگران و اهل حرف نیز باید از تفسیرهای قطبی‌کننده و شتاب‌زده پرهیز کنند و مردم از واکنش‌های احساسی مبتنی بر داده‌های ناقص خودداری کنند.

تحقق این فرآیند نیازمند «صبر استراتژیک» در سطح جامعه است. صبر استراتژیک یعنی درک عمیق، پویا و مسئولانه از تهدیدها، فرصت‌ها، محدودیت‌ها و مصالح ملی. این ضرورت باید در میان مردم عادی، تحلیلگران سیاسی، دانشگاهیان، اصحاب رسانه و متخصصان حوزه‌های مختلف ایجاد شود.

بدون چنین فهم جمعی حتی بهترین تصمیمات نظام نیز ممکن است با بی‌تفاوتی، سوءبرداشت یا مقاومت نسنجیده مواجه شود. به عبارت دیگر هماهنگی ارکان نظام، شفافیت همراه با مسئولیت متقابل و آگاهی استراتژیک عمومی سه ضلع مثلث مدیریت بحران در یک نظام ملی کارآمد هستند. پرهیز از سکوت، پرهیز از جدا انگاری و پرهیز از واکنش‌های غیرمسئولانه، رمز عبور از بحران‌ها با کمترین هزینه است.

یادداشت از: مجید کافی، عضو هیئت علمی پژوهشگاه حوزه و دانشگاه

انتهای پیام/