به‌ گزارش خبرنگار اجتماعی خبرگزاری تسنیم، در پی حمله هفدهم فروردین‌ماه آمریکا و اسرائیل به مرکز فناوری اطلاعات دانشگاه صنعتی شریف، موجی گسترده از واکنش‌های حمایتی و محکومیت این اقدام در محافل علمی سراسر ایران و جهان شکل گرفت.

با وجود تلاش برخی برای توجیه این رویداد با ادعاهایی نظیر حضور مقامات نظامی یا کاربری متفاوت ساختمان، هویت علمی و تحقیقاتی این مرکز برای تمامی ادوار دانشگاه شریف کاملاً روشن است.

مرور تاریخچه پیدایش زیرساخت‌های هوش مصنوعی کشور و بازخوانی روند پیشرفت «سکوی ملی هوش مصنوعی» از حوالی سال 1403، ابعاد جدیدی از اهمیت این مرکز تخریب‌شده را نمایان می‌کند.

گام‌های نخست و رونمایی از یک چشم‌انداز ملی

گام‌های نخستین برای ایجاد «مزرعه پردازشگرهای گرافیکی» (GPU FARM) و سکوی ملی هوش مصنوعی در مهرماه 1403 برداشته شد. این طرح کلان با سرمایه‌گذاری و پشتیبانی معاونت علمی ریاست‌جمهوری و پژوهشکده علوم و فناوری‌های شناختی و با مشارکت گروهی از اساتید، دانشجویان و فارغ‌التحصیلان با محوریت دانشگاه شریف کلید خورد.

نخستین اعلام رسمی این پروژه در بهمن‌ماه 1403، در نمایشگاه دستاوردهای بخش خصوصی با نام «پیشگامان پیشرفت» صورت گرفت. در این نمایشگاه که با حضور رهبر شهید انقلاب در حسینیه امام خمینی (ره) برپا بود، دکتر حسین اسدی، عضو هیئت علمی گروه هوش مصنوعی دانشکده مهندسی کامپیوتر و مدیر پروژه، به همراه دکتر حسین افشین، معاون علمی رئیس‌جمهور، خبر آغاز به کار تیمی 80 نفره (که در ادامه به بیش از 100 نفر توسعه یافت) را رسانه‌ای کردند.

تولد نسخه MVP و پیش‌بینی بازاری 40 همتی

روند توسعه به سرعت طی شد تا اینکه در اسفندماه 1403، در همایشی به همت معاونت علمی، از نسخه کمینه محصول پذیرفتنی (MVP) پروژه پرده‌برداری شد. این نسخه که با همکاری 16 عضو هیئت علمی و بیش از 70 پژوهشگر توسعه یافته بود، ویژگی‌های برجسته‌ای نظیر معماری تعامل‌پذیر و باز، مقیاس‌پذیری، امکان پایش بی‌درنگ مدل‌های AI، سازگاری با زیرساخت‌های ابری و پیاده‌سازی سکوی AIOps را در خود جای داده بود.

به گفته مدیران پروژه، راه‌اندازی کامل این سکو می‌تواند زمینه را برای ایجاد حداقل 1000 تا 2000 کسب‌وکار جدید فراهم کرده و بازاری با ارزش بالغ بر 40 هزار میلیارد تومان (40 همت) یا بیشتر خلق کند. همچنین یکی از مزایای اصلی این سکو، بومی بودن آن است که باعث پایداری سرویس حتی در صورت قطع اینترنت بین‌المللی می‌شود.

توسعه زیرساخت‌ها و زمان‌بندی پروژه در سال 1404

عملیات تجمیع و آماده‌سازی مزرعه پردازشگرهای گرافیکی (GPU) دانشگاه شریف از فروردین‌ماه سال گذشته آغاز شد. به گفته دکتر اسدی، در تیرماه همان سال، زیرساخت‌های فاز نخست این پلتفرم با مشارکت 13 شرکت معتبر دانش‌بنیان تکمیل و به تیم‌های توسعه‌دهنده تحویل داده شد.

از شهریورماه نیز ارائه خدمات محدود به شرکت‌های همکار آغاز گردید تا با دریافت بازخوردها، مسیر بهینه‌سازی و ارائه سرویس‌های نمونه (هر 3 تا 4 هفته یک‌بار) هموارتر شود. طبق برنامه‌ریزی‌ها، مقرر شده بود تا آذرماه نسخه عمومی آزمایشی (بتا) رونمایی شده و دسترسی همگانی به آن امکان‌پذیر گردد.

شفاف‌سازی مجری طرح؛ از بودجه 30 میلیاردی تا اهمیت پلتفرم‌سازی

در یکی از نشست‌های تخصصی در خردادماه 1404، دکتر حمیدرضا ربیعی، استاد دانشگاه صنعتی شریف و مجری این طرح ملی، جزئیات مهمی را تشریح کرد.

وی مجموع هزینه پیش‌بینی‌شده برای توسعه نسخه‌های MVP، آلفا و بتای این سکو را از آبان 1403 تا اسفند 1404 حدود 29.8 میلیارد تومان اعلام کرد و نقطه تثبیت پروژه را اسفند 1404 دانست.

ربیعی با انتقاد از ناآشنایی بخشی از جامعه با ارتباط صنعت و دانشگاه و در دفاع از ظرفیت علمی تیم مجری، به کارنامه پربار خود از جمله سابقه فعالیت در شرکت اینتل، مشاوره هوش مصنوعی سازمان جهانی بهداشت (WHO)، تدریس در دانشگاه لندن و انجام بیش از 125 پروژه صنعتی (شامل چندین پروژه ملی) اشاره کرد.

وی تأکید کرد: پلتفرم‌سازی یک الزام است. از سال 2000 تاکنون، رشد پلتفرم‌ها هم‌زمان با رشد اقتصاد دیجیتال صورت گرفته و کشورهایی که پلتفرم ندارند، صرفاً مصرف‌کننده‌اند.

وی دلیل واگذاری این پروژه به دانشگاه شریف را جایگاه علمی این دانشگاه (رتبه نخست دانشکده مهندسی کامپیوتر در نظام‌های رتبه‌بندی) و سابقه 24 ساله پژوهشکده علوم شناختی عنوان کرد.

فرجام روشن؛ رویشی دوباره از دل چالش‌ها

اگرچه حمله امریکا و اسراییل در ظاهر وقفه‌ای ناخواسته در روند پرشتاب توسعه هوش مصنوعی و جهش اقتصاد دیجیتال کشور ایجاد کرد، اما این رویداد به روشنی نشان داد که درخت دانش بومی در ایران، ریشه‌هایی بسیار عمیق‌تر از زیرساخت‌های فیزیکی دارد و مسیر توسعه علمی، توقف‌ناپذیر است.

در جریان این اتفاق، هرچند دیتاسنتر مرکزی، مرکز پردازش سریع (HPC) و تجهیزات سخت‌افزاری آسیب دیدند، اما سرمایه اصلی و بی‌بدیل این طرح کلان ملی یعنی دانش، تخصص و اراده پولادین پژوهشگران، دانشجویان و شرکت‌های دانش‌بنیان  کاملاً دست‌نخورده و پویا باقی مانده است.

این رویداد اکنون در حافظه تاریخی جامعه علمی ایران، نه به عنوان یک نقطه پایان، بلکه به عنوان نمادی از اهمیت بالای این دستاوردها، انگیزه مضاعف برای بازسازی قدرتمندتر و نقطه آغازی برای رویشی دوباره و باشکوه‌تر در مسیر پیشرفت علمی کشور ثبت خواهد شد.

انتهای پیام/