امارات؛ تهدید پنهان امنیت اقتصادی ایران
- اخبار اقتصادی
- اخبار اقتصاد جهان
- 29 فروردين 1405 - 14:27
به گزارش خبرنگار اقتصادی خبرگزاری تسنیم، بررسیهای انجامشده در گزارش اندیشکده اقتصاد مقاومتی نشان میدهد امارات طی دو دهه اخیر، بهویژه پس از تحولات منطقهای سال 2011، مسیر راهبردی خود را از یک بازیگر صرفاً اقتصادی به یک کنشگر فعال امنیتی و ژئواکونومیک تغییر داده است.
این تغییر رویکرد با اتکا به ترکیبی از قدرت اقتصادی، تمرکز تصمیمگیری سیاسی و پیوندهای امنیتی با نظم بینالمللی شکل گرفته و باعث شده نفوذ این کشور فراتر از وزن جغرافیایی و جمعیتی آن گسترش یابد. بر اساس این گزارش، امارات توانسته با اتخاذ سیاست «توازنگرایانه» در سطح بینالمللی و همزمان حفظ پیوندهای عمیق با آمریکا، جایگاه خود را بهعنوان یک هاب مالی و تجاری جهانی تثبیت کند.
امارات؛ هاب توزیع سرمایه در اقتصاد جهانی
یکی از مهمترین تحولات اقتصاد امارات، تغییر ماهیت آن از یک اقتصاد مصرفی به یک هاب توزیع سرمایه در سطح جهانی است. حجم سرمایهگذاری مستقیم خارجی امارات در سال 2024 به بیش از 77 میلیارد دلار رسیده و همزمان این کشور با مدیریت هوشمند خروج سرمایه، نقش خود را در بازارهای مالی بینالمللی تقویت کرده است. همچنین، اعطای بیش از 55 میلیارد دلار وام و سپرده در سطح بینالمللی، جایگاه امارات را بهعنوان یک مرکز اعتباردهی منطقهای تثبیت کرده است.
این روند موجب شده امارات نهتنها جذبکننده سرمایه باشد، بلکه به بازیگری تبدیل شود که میتواند مسیر جریان سرمایه در منطقه و حتی جهان را هدایت کند.
وابستگی اقتصادی ایران؛ نقطه آسیبپذیری پنهان
در مقابل این تحول، اقتصاد ایران در سالهای اخیر با افزایش وابستگی به کانالهای مالی و تجاری امارات مواجه شده است. این وابستگی بهویژه در حوزههایی مانند:
1- واردات کالاهای اساسی
2- تسویه ارزی تجارت خارجی
3- نگهداری داراییهای ارزی
4- فعالیت شرکتهای واسطهای
گزارش تأکید میکند که بخش قابل توجهی از درآمدهای ارزی ایران، پس از ورود به چرخه اقتصادی امارات، در همانجا جذب شده و سپس در سطح جهانی توزیع میشود؛ فرآیندی که عملاً به تبدیل ایران به تأمینکننده منابع برای اقتصاد امارات منجر شده است.
مثلث تهدید: بانک، پرداخت و تجارت غیررسمی
1- تحلیل ساختاری این وابستگی نشان میدهد که یک «مثلث تهدید» در اقتصاد ایران شکل گرفته است:
2- شبکه بانکی امارات
3- سیستمهای پرداخت غیررسمی (تراستی)
4- کانالهای تجارت واسطهای
این سه ضلع در کنار یکدیگر، امکان مدیریت جریانهای مالی ایران را برای امارات فراهم کردهاند و به این کشور اجازه میدهند در شرایط خاص، دسترسی ایران به منابع مالی را محدود یا کنترل کند.
نقش ژئوپلیتیک امارات در فشار بر ایران
فراتر از اقتصاد، امارات در حوزه ژئوپلیتیک نیز نقش فعالتری در تقابل با ایران ایفا کرده است. از جمله:
نزدیکی راهبردی به آمریکا و رژیم صهیونیستی
حضور در پروندههای منطقهای از یمن تا سوریه
حمایت از پروژههای تضعیف موقعیت ژئوپلیتیک ایران در غرب آسیا
گزارش تأکید میکند که این اقدامات در کنار ابزارهای اقتصادی، یک راهبرد ترکیبی برای فشار بر ایران ایجاد کرده است.
اقتصاد امارات؛ ابزار اعمال قدرت
یکی از نکات کلیدی گزارش این است که اقتصاد امارات صرفاً یک ابزار توسعهای نیست، بلکه به بخشی از جعبه ابزار قدرت ملی این کشور تبدیل شده است.
ساختارهای زیر نقش مهمی در این زمینه دارند:
صندوقهای ثروت حاکمیتی مانند ADIA و ADQ
شرکتهای بزرگ دولتی (GREs)
شبکه گسترده بانکها و صرافیها
نظام ارزی مبتنی بر نرخ ثابت (پگ به دلار)
این ابزارها به امارات امکان میدهند که در مواقع لازم، از اهرمهای اقتصادی برای تحقق اهداف سیاسی و امنیتی استفاده کند.
ساختار مالی و قدرت ارزی امارات
بررسی شاخصهای کلان نشان میدهد امارات از نظر مالی در موقعیت بسیار قدرتمندی قرار دارد:
نسبت بدهی دولت حدود 32 درصد تولید ناخالص داخلی
داراییهای خارجی خالص بیش از 170 درصد تولید ناخالص
ذخایر عظیم ارزی و مازاد حساب جاری
این شاخصها نشان میدهد امارات نهتنها با بحران بدهی مواجه نیست، بلکه به یک بدهکار خالص جهانی تبدیل نشده و حتی نقش وامدهنده دارد.
تجارت با ایران؛ همکاری یا وابستگی؟
در ظاهر، روابط اقتصادی ایران و امارات مبتنی بر همکاری و تجارت متقابل است، اما بررسی دقیقتر نشان میدهد این رابطه دارای ماهیتی دوگانه است:
از یک سو، امارات بهعنوان هاب تجاری ایران عمل میکند
از سوی دیگر، همین نقش باعث ایجاد وابستگی ساختاری شده است
این دوگانگی موجب شده که امارات بتواند در عین همکاری، در مواقع لازم از این وابستگی بهعنوان اهرم فشار استفاده کند.
چالش شبکههای پرداخت غیررسمی
یکی از مهمترین نقاط ضعف اقتصاد ایران، وابستگی به شبکههای پرداخت غیررسمی (تراستی) در امارات است.
این شبکهها:
شفافیت پایینی دارند
تحت نظارت مستقیم ایران نیستند
امکان قطع یا محدودسازی آنها وجود دارد
در عین حال، برخی ذینفعان داخلی از این سازوکار سود میبرند و همین موضوع اصلاح این ساختار را دشوار کرده است.
لزوم بازتعریف سیاست اقتصادی ایران
گزارش اندیشکده اقتصاد مقاومتی تأکید میکند که امارات را نباید صرفاً یک شریک اقتصادی دانست، بلکه باید آن را بهعنوان یک تهدید راهبردی در حوزه ژئواکونومیک در نظر گرفت.
بر این اساس، سیاست ایران باید بر سه محور اصلی استوار باشد:
کاهش وابستگی به امارات در واردات کالاهای اساسی
ایجاد کانالهای رسمی و متنوع پرداخت ارزی
تقویت بازدارندگی اقتصادی در کنار تعامل محدود
راهکار کلیدی؛ خروج از کانال امارات
یکی از مهمترین پیشنهادهای گزارش، خارج کردن تسویه ارزی واردات کالاهای اساسی از کانال امارات است.
به گفته کارشناسان، این اقدام میتواند:
ریسک تأمین کالا را کاهش دهد
وابستگی ساختاری را بشکند
قدرت چانهزنی ایران را افزایش دهد
در این راستا، توسعه همکاری با کشورهای همسو و ایجاد شبکههای پرداخت جایگزین ضروری است.
بر اساس این گزارش، امارات متحده عربی دیگر صرفاً یک شریک تجاری برای ایران نیست، بلکه به یک بازیگر فعال در عرصه رقابت ژئواکونومیک تبدیل شده است که میتواند از ابزارهای مالی و تجاری برای اعمال فشار بر اقتصاد ایران استفاده کند.
وابستگی فزاینده ایران به این کشور، بهویژه در حوزههای ارزی و تجاری، یک آسیبپذیری جدی محسوب میشود که در صورت عدم اصلاح، میتواند در شرایط بحرانی به یک تهدید بالفعل تبدیل شود. در نهایت، کارشناسان تأکید میکنند که ترکیب سیاست تعامل محدود، بازدارندگی اقتصادی و اصلاح ساختارهای داخلی تنها مسیر کاهش این تهدید و حفظ امنیت اقتصادی کشور خواهد بود.
انتهای پیام/