به گزارش خبرنگار اجتماعی خبرگزاری تسنیم، تنگه هرمز، این آبراه باریک اما سرنوشت‌ساز در جنوب ایران، همواره به‌عنوان طلایی‌ترین شریان حیاتی اقتصاد جهانی شناخته شده است. از 28 فوریه 2026 (9 اسفند 1404)، جنگی تمام‌عیار از سوی آمریکا و اسرائیل علیه ایران اسلامی آغاز شد که ریشه در دهه‌ها دشمنی و زیاده‌خواهی قدرت‌های استکباری داشت.

در این تقابل نابرابر، ایران با اتکا به قدرت بومی و بازدارندگی راهبردی خود، از نخستین روزهای جنگ تصمیمی قاطع و هوشمندانه اتخاذ کرد: مسدودسازی تنگه هرمز در برابر کشورهای حاشیه خلیج فارس که در این تجاوز نظامی با دشمنان ایران همکاری داشتند.

این اقدام نه‌تنها یک واکنش تاکتیکی صرف، بلکه ابراز حاکمیت ملی ایران بر امنیت یکی از حساس‌ترین گذرگاه‌های دریایی جهان بود. کشتی‌های حامل انرژی و مواد اولیه که عمدتاً مقصدشان کشورهای متخاصم و هم‌پیمانان آن‌ها بود، از تردد بازماندند و در عمل، ترافیک تانکرها تقریباً 70 درصد کاهش یافت و بیش از 150 کشتی برای هفته‌ها در بنادر و آب‌های منطقه متوقف ماندند.

در طول این درگیری که تا همین چند روز پیش ادامه داشت و اکنون به‌مدت دو هفته وارد آتش‌بس موقت شده است، جهان شاهد اختلالاتی گسترده و بی‌سابقه در زنجیره تأمین انرژی، مواد اولیه حیاتی و کالاهای صنعتی بود. افزایش 58درصدی قیمت نفت در کمتر از یک ماه، قطع عرضه بیش از 22 میلیون بشکه نفت در روز و کاهش تردد دریایی به حدود یک‌دهم میانگین معمول، تنها بخشی از پیامدهای این انسداد راهبردی بود. کارشناسان هشدار دادند که ادامه بسته بودن تنگه هرمز برای دو ماه دیگر، احتمال رکود جهانی را از 70 درصد فراتر خواهد برد.

نهادهای اقتصادی بین‌المللی مانند صندوق بین‌المللی پول نیز تأکید کردند که جنگ در غرب آسیا منجر به تورم بالاتر و رشد کندتر اقتصاد جهانی خواهد شد، اما شاید یکی از حساسترین و کم‌توجه‌ترین حوزه‌هایی که این بحران ژئوپولیتیکی آن را هدف قرار داده، صنعت تراشه و نیمه‌هادی است؛ صنعتی که زیربنای هوش مصنوعی، ابررایانه‌ها و تحول دیجیتال جهان محسوب می‌شود.

ما در راستای بررسی تبعات بسته شدن تنگه هرمز در گروه علم و فناوری به‌دنبال این هستیم که اثرات مخرب این انسداد را در حوزه‌های مختلف فناوری رصد کنیم.

در این گزارش بنا داریم به دو غول حافظه کره‌ای، یعنی سامسونگ الکترونیکس و اس‌کی هاینیکس، بپردازیم و نشان دهیم که چگونه انسداد تنگه هرمز که در نتیجه دفاع مشروع ایران از حاکمیت خود رقم خورد، مستقیماً این شرکت‌های چندملیتی را با بحرانی عمیق مواجه کرده است:

سامسونگ الکترونیکس (Samsung Electronics)؛ پیشگام نیم‌قرن حافظه

سامسونگ الکترونیکس، غول فناوری اهل کره جنوبی، فعالیت خود را در صنعت نیمه‌هادی در دسامبر 1974 با خرید «کوریا سمی‌کانداکتور» و تحت چشم‌انداز لی کان‌ـ‌هی فقید (بنیانگذار افسانه‌ای این شرکت) آغاز کرد. سامسونگ به‌سرعت خود را به‌عنوان یک رهبر صنعتی تثبیت کرد و در سال 1983 نخستین درام 64کیلوبایتی خود را توسعه داد. این شرکت در طول بیش از پنج دهه، رکوردهای متعددی از جمله نخستین درام 64مگابایتی (1992)، نخستین درام یک‌گیگابایتی (1996) و نخستین تولید انبوه تراشه‌های سه‌نانومتری (2022) را به نام خود ثبت کرده است.

سامسونگ به‌مدت 30 سال متوالی، بزرگترین تولیدکننده تراشه‌های حافظه در جهان بود و در سه‌ماهه سوم 2024 سهمی 41.1درصدی از بازار جهانی درام داشت، با این حال، انقلاب هوش مصنوعی این شرکت را با چالشی بی‌سابقه مواجه کرد، به‌خلاف رقیب دیرینه خود، اس‌کی هاینیکس، سامسونگ سرمایه‌گذاری کمتری روی اچ‌بی‌ام (HBM) انجام داد و در این رقابت عقب افتاد، این ضعف به‌حدی بود که شرکت در اکتبر 2024 یک عذرخواهی عمومی نادر به‌خاطر عملکرد ناامیدکننده خود منتشر کرد و به بحران تجاری پیشِ‌روی خود اعتراف کرد.

اس‌کی هاینیکس (SK Hynix): رهبر تازه‌نفس هوش مصنوعی

اس‌کی هاینیکس که پیشتر با نام «هیوندای الکترونیکس» شناخته می‌شد، فعالیت خود را در فوریه 1983 با ساخت نخستین کارخانه تولید نیمه‌هادی آغاز کرد. این شرکت در سال 2012 توسط گروه اس‌کی کره خریداری شد و به «اس‌کی هاینیکس» تغییر نام یافت. مقر اصلی این شرکت در شهر لیچئون (Icheon) کره جنوبی قرار دارد و محصولات اصلی آن شامل درام (DRAM)، ناند فلش (NAND Flash) و ام‌سی‌پی (Multi-Chip Package) است.

اما نقطه عطف واقعی اس‌کی هاینیکس در تاریخچه صنعت حافظه، از سال 2009 آغاز شد، زمانی که مهندسان این شرکت به پتانسیل فناوری‌های TSV و WLP برای شکستن محدودیت‌های عملکرد حافظه پی بردند و توسعه اچ‌بی‌ام را آغاز کردند. چهار سال بعد، نخستین نسل اچ‌بی‌ام معرفی شد. اگرچه در آن زمان بازار هنوز برای پذیرش گسترده این فناوری آماده نبود، اما این تصمیم راهبردی، زمینه‌ساز تسلط مطلق اس‌کی هاینیکس در عصر هوش مصنوعی شد.

اچ‌بی‌ام (HBM) چیست و چرا برای هوش مصنوعی حیاتی است؟

اچ‌بی‌ام که مخفف عبارت High Bandwidth Memory (حافظه با پهنای باند بالا) است، یک معماری انقلابی در حافظه‌های کامپیوتری محسوب می‌شود که در آن چندین تراشه درام به‌صورت عمودی روی هم انباشته می‌شوند و از طریق کانال‌های فوق‌پهن به پردازنده متصل می‌گردند، این طراحی منحصر‌به‌فرد باعث می‌شود که اچ‌بی‌ام بتواند حجم عظیمی از داده را در هر ثانیه جابه‌جا کند.

برای درک اهمیت آن، کافی است نگاهی به اعداد بیندازیم: یک ماژول DDR4 معمولی حداکثر پهنای باند حدود 25.6 گیگابایت در ثانیه ارائه می‌دهد، در حالی که یک پشته اچ‌بی‌ام4 پهنای باندی فراتر از 1 ترابایت در ثانیه (بیش از 39 برابر) فراهم می‌کند. معماری اچ‌بی‌ام3 نیز بسته به پیکربندی، پهنای باندی در حدود 819 گیگابایت تا 3.2 ترابایت در ثانیه به‌ازای هر پشته ارائه می‌دهد. فراتر از پهنای باند، اچ‌بی‌ام 40 تا 50 درصد کمتر از DDR4 انرژی مصرف می‌کند تا به همان سطح پهنای باند دست یابد.

در تراشه‌های هوش مصنوعی انویدیا Nvidia مانند H100 ،B200 و Rubin، پردازنده‌ها برای آموزش مدل‌های زبانی عظیم با هزاران میلیارد پارامتر (مانند GPT-4 با 1.76 تریلیون پارامتر) و انجام استنتاج در لحظه، به‌شدت به اچ‌بی‌ام وابسته هستند، به‌عبارت دیگر، بدون اچ‌بی‌ام، هوش مصنوعی مدرن اساساً غیرممکن است. این فناوری «دیوار حافظه» را که دهه‌ها مانع پیشرفت محاسبات بود، شکسته است.

قدرت دوگانه کره‌جنوبی در بازار اچ‌بی‌ام

سامسونگ الکترونیکس و اس‌کی هاینیکس، هر دو از کره جنوبی، با هم حدود 80 درصد از بازار جهانی اچ‌بی‌ام را در اختیار دارند و عملاً یک انحصار دوگانه بر این فناوری حیاتی اعمال می‌کنند، سهم دقیق بازار بدین‌شرح است؛
بر اساس آخرین گزارش‌های منتشرشده در سه‌ماهه دوم سال 2025، سهم بازار جهانی تراشه‌های حافظه با پهنای باند بالا (HBM) به‌شکل کاملاً متمرکزی توزیع شده است:

شرکت کره‌ای "اس‌کی هاینیکس (SK Hynix)" با اختلاف قابل‌توجه و در اختیار داشتن 62 درصد از بازار، رهبر مطلق این صنعت حیاتی به‌شمار می‌رود. در رتبه دوم، شرکت آمریکایی مایکرون (Micron) با سهم 21درصدی قرار دارد، همچنین سامسونگ الکترونیکس (Samsung Electronics) دیگر غول کره‌ای با کسب 17 درصد از بازار، در جایگاه سوم ایستاده است، این ارقام نشان می‌دهد که دو شرکت کره‌ای در مجموع حدود 79 درصد از بازار اچ‌بی‌ام را در اختیار دارند و عملاً انحصار دوگانه‌ای بر این فناوری کلیدی هوش مصنوعی اعمال می‌کنند،

علاوه بر این، اس‌کی هاینیکس برای نخستین بار در تاریخ از سامسونگ پیشی گرفته و به بزرگترین تولیدکننده درام جهان تبدیل شده است. این دو شرکت تأمین‌کنندگان اصلی انویدیا (تولیدکننده مسلط بر تراشه‌های هوش مصنوعی) هستند و تقریباً تمام تراشه‌های اچ‌بی‌ام موردنیاز برای آموزش مدل‌های زبانی عظیم توسط همین دو شرکت کره‌ای تولید می‌شود.

خسارت‌های واردشده از بسته‌شدن تنگه هرمز

بسته شدن تنگه هرمز که در نتیجه دفاع مشروع ایران و در واکنش به مشارکت کشورهای منطقه با متجاوزان صورت گرفت، ضربه‌ای سنگین و غیرمنتظره به این دو غول کره‌ای وارد کرده است:

• سهام سامسونگ در ماه مارس (اسفند 1404 تا فروردین 1405) 23 درصد و سهام اس‌کی هاینیکس 24 درصد کاهش یافت که بزرگترین افت ماهانه آن‌ها حداقل از سال 2008 تاکنون محسوب می‌شود.
• سرمایه‌گذاران خارجی در همین ماه بیش از 17 میلیارد دلار از سهام این دو شرکت را فروختند.
• سهام اس‌کی هاینیکس به‌دلیل جنگ ایران و آمریکا 18 درصد از اوج خود سقوط کرد و تحلیلگران آن را «به‌طور قابل‌توجهی ارزان‌تر از ارزش واقعی» ارزیابی کردند.
• بازار سهام کره جنوبی تنها در چهار جلسه معاملاتی بیش از 500 میلیارد دلار از ارزش خود را از دست داد که عمدتاً ناشی از نگرانی‌ها درباره اختلال در تأمین انرژی این دو شرکت بود.

ضربه به هوش مصنوعی جهان

شاید مهم‌ترین و فراگیرترین پیامد بسته شدن تنگه هرمز، ضربه مستقیم به توسعه هوش مصنوعی در سراسر جهان باشد:

توقف خط تولید انویدیا و ابرشرکت‌های فناوری

انویدیا که قلب سخت‌افزاری انقلاب هوش مصنوعی است، برای تراشه‌های H100 ،B200 و نسل‌های بعدی خود به‌شدت به تأمین اچ‌بی‌ام از کرۀ جنوبی وابسته است. اختلال در تولید سامسونگ و اس‌کی هاینیکس به‌معنای توقف یا کاهش شدید عرضه پردازنده‌های هوش مصنوعی به شرکت‌هایی مانند مایکروسافت، گوگل، متا و آمازون است.

کندی پیشرفت مدل‌های زبانی بزرگ

کمبود اچ‌بی‌ام روند آموزش مدل‌های جدید مانند GPT-5 و رقبای آن را با تأخیرهای ماه‌ها و حتی سال‌ها مواجه می‌کند، زیرا هر مدل جدید به حجم عظیمی از حافظه پهن‌باندبالا برای آموزش نیاز دارد.

افزایش هزینه‌های توسعه هوش مصنوعی

افزایش هزینه‌های انرژی و کمبود قطعات، قیمت نهایی تراشه‌های هوش مصنوعی را چند برابر می‌کند و فقط شرکت‌های معدودی با بودجه‌های کلان قادر به ادامه توسعه خواهند بود.

تأخیر در زیرساخت‌های حیاتی

از سیستم‌های خودران گرفته تا تشخیص پزشکی و شبیه‌سازی‌های اقلیمی، همگی به هوش مصنوعی وابسته هستند و تأخیر در توسعه این فناوری به‌معنای توقف پیشرفت در ده‌ها حوزه علمی و صنعتی دیگر خواهد بود.

بحران هلیوم و تولید تراشه

اختلال در تأمین هلیوم قطر مستقیماً بر توانایی کارخانه‌های تراشه در سراسر جهان برای انجام فرآیند لیتوگرافی تأثیر می‌گذارد. اگر تنگه هرمز تا تابستان بسته بماند، ذخایر هلیوم صنایع رو به اتمام می‌رود و تولید تمام تراشه‌های جهان بدون استثنا با محدودیت ساختاری مواجه خواهد شد.

بازدارندگی ایران، زنجیره فناوری جهان را متوقف کرد

بسته شدن تنگه هرمز توسط ایران در جریان دفاع مشروع از حاکمیت و تمامیت ارضی خود در برابر تجاوز آمریکا و اسرائیل، ثابت کرد که قدرت بازدارندگی ایران نه‌تنها در میدان نبرد، بلکه در عرصه اقتصاد و فناوری جهان نیز مؤثر است.

اگرچه آتش‌بس دوهفته‌ای فعلی فرصتی برای نفس‌گیری موقت ایجاد کرده است، اما اختلالات ایجادشده در زنجیره تأمین صنعت نیمه‌هادی و به‌ویژه در عملکرد دو غول حافظه کره‌ای، زخم‌هایی عمیق بر پیکر صنعت فناوری جهان وارد کرده است که ترمیم آنها ماه‌ها و شاید سال‌ها زمان خواهد برد.

سامسونگ و اس‌کی هاینیکس که حدود 80 درصد از قلب هوش مصنوعی جهان را (تراشه‌های اچ‌بی‌ام) در اختیار دارند، در آستانه بحرانی تمام‌عیار قرار گرفته‌اند: از کمبود انرژی و قطع مواد اولیه گرفته تا سقوط شدید ارزش بازار و فرار سرمایه‌گذاران، این بحران به‌وضوح نشان داد که حتی پیشرفته‌ترین فناوری‌های جهان نیز در برابر اراده ملت ایران و قدرت حاکمیت آن، آسیب‌پذیر و شکننده‌اند.

در نهایت، اگر تنگه هرمز همچنان بسته بماند، جهان نه‌تنها با بحران انرژی، بلکه با توقف عملی روند توسعه هوش مصنوعی مواجه خواهد شد، پیشرفتی که دهه‌ها طول کشیده است تا به نقطه کنونی برسد،
این بزرگترین پیام انسداد راهبردی تنگه هرمز توسط ایران اسلامی است.

انتهای پیام/+