به گزارش گروه بین‌الملل خبرگزاری تسنیم، در اوایل ماه آوریل، منطقه قفقاز شاهد ترافیک دیپلماتیک معناداری با محوریت ترانزیت بود. «یرمک کوشربایف»، وزیر امور خارجه قزاقستان، در 7 آوریل برای دیدار با همتای گرجی خود راهی تفلیس شد و برنامه همکاری دوساله (2026-2027) را امضا کرد.

وی گرجستان را «حلقه کلیدی» در معماری حمل‌ونقل اروپا-آسیا خواند. این سفر در حالی صورت گرفت که چند روز پیش از آن، «اولژاس بکتنوف»، نخست‌وزیر قزاقستان در باکو از برنامه امضای یک توافقنامه بین‌دولتی با جمهوری آذربایجان برای تقویت وضعیت کریدور میانی (مسیر حمل‌ونقل بین‌المللی ترانس-خزر) خبر داده بود.

همچنین الهام علی‌اف، رئیس‌جمهور آذربایجان نیز در تفلیس، بخش آذربایجان-گرجستان را «شریان اصلی حمل‌ونقل» این کریدور نامید و به فاصله کوتاهی در باکو، میزبان هیئت بلندپایه قزاقستانی بود.

پشتوانه شرقی؛ اتصال پرشتاب چین به خزر

تعاملات قزاقستان در قفقاز جنوبی، بر پایه توافقات راهبردی و نگاه به شرقِ این کشور با چین استوار است. با امضای اسناد همکاری میان پکن و آستانه و کاهش موانع اداری، لجستیک این مسیر به شدت بهبود یافته است.

داده‌ها نشان می‌دهد که زمان سفر قطارهای ترانس-خزر از مبدأ چین به باکو، از میانگین 20 روز در سال‌های گذشته، اکنون به 15 روز و در سریع‌ترین حالت به 11 روز کاهش یافته است. در سه‌ماهه نخست سال 2026، فرکانس حرکت این قطارها با رشدی 150 درصدی نسبت به سال قبل روبرو بوده و پایانه‌های قزاقستان هزاران کانتینر را پردازش کرده‌اند. با این وجود، منطق و موفقیت این مسیر در بخش غربی، بدون شرکای قفقازی غیرممکن است.

گرجستان؛ حلقه حیاتی اما لرزان کریدور میانی

جمهوری آذربایجان شریک گریزناپذیر قزاقستان است. باکو و آستانه اکنون در تلاشند تا با نهادسازی، دامنه همکاری‌های خود را از ترانزیت کالا به سرمایه‌گذاری‌های مشترک، انتقال انرژی سبز و احداث خطوط فیبر نوری در بستر دریای خزر گسترش دهند.

اما برای تجاری شدن کامل این مسیر، کالاها باید به دریای سیاه برسند و اینجاست که نقش گرجستان برجسته می‌شود. افتتاح ترمینال چندمنظوره «پوتی» با سرمایه‌گذاری 31.5 میلیون دلاری توسط یک شرکت مشترک قزاق-گرجی، ملموس‌ترین نماد این همکاری است که ظرفیت جابجایی سالانه بیش از 80 هزار کانتینر را دارد. سرمایه‌گذاری‌های قزاقستان در اقتصاد گرجستان اکنون از مرز 600 میلیون دلار فراتر رفته است.

بیم از تغییر نقشه ژئوپلیتیک و مسیرهای جایگزین

حضور دیپلماتیک پررنگ وزیر خارجه قزاقستان در تفلیس بی‌دلیل نیست؛ جایگاه گرجستان در این کریدور دیگر یک امر کاملاً تضمین‌شده به شمار نمی‌رود. صندوق بین‌المللی پول اخیراً در گزارشی هشدار داده است که اگرچه طولانی شدن بحران خاورمیانه ترافیک بیشتری را به سمت گرجستان سوق می‌دهد، اما یک توافق صلح احتمالی میان جمهوری آذربایجان و ارمنستان می‌تواند مسیرهای تجاری جدیدی ایجاد کند که عملاً گرجستان را دور می‌زنند.

به همین دلیل، آستانه دلایل موجهی دارد تا بخش آذربایجان-گرجستان را به عنوان مسیر عملیاتی فعلی تقویت کند، زیرا نمی‌تواند با قطعیت فرض کند که تفلیس تا ابد تنها گزینه جدی برای دسترسی به غرب باقی خواهد ماند.

سخنان صریح الهام علی‌اف در تفلیس نیز دقیقاً در همین راستا ارزیابی می‌شود؛ جایی که او مسیر آذربایجان-گرجستان را استخوان‌بندی و شریان اصلی کریدور میانی خواند.

تلاش برای تثبیت منافع اقتصادی

اگر این مسیر قابل‌اتکاتر شود، توجیه اقتصادی آن بسیار قوی است. مطالعات بانک جهانی پیش‌بینی می‌کند که با ارتقای لجستیک و دیجیتالی‌سازی، تجارت میان جمهوری آذربایجان، گرجستان و قزاقستان تا سال 2030 حدود 37 درصد و تجارت آن‌ها با اتحادیه اروپا 28 درصد افزایش خواهد یافت.

قزاقستان و جمهوری آذربایجان صرفاً تماشاگرانِ منفعلِ ساخت‌وساز این کریدور نیستند. آن‌ها با درک متغیرهای جدید منطقه‌ای و احتمال ظهور مسیرهای جایگزین نظیر مسیر ادعایی از جنوب ارمنستان، منتظر آینده نمانده‌اند.

مقامات آستانه و باکو در حال حاضر با دیپلماسی فعال، یکپارچه‌سازی تعرفه‌ها و مدیریت هدفمند پایانه‌ها، در تلاشند تا شریان‌های ارتباطی فعلی را به عنوان واقعی‌ترین و عملیاتی‌ترین کانال ترانزیتی در برابر تغییرات احتمالی ژئوپلیتیک واکسینه کنند.

انتهای پیام/