به گزارش خبرگزاری تسنیم، سال‌ها اقتصاد جهانی بر یک فرض ساده بنا شده بود: کالا از شرق آسیا با کمترین هزینه و سریع‌ترین مسیر، از دریا عبور کند و به اروپا برسد. این مدل، ارزان بود، اما یک ضعف استراتژیک داشت—وابستگی به گلوگاه‌هایی مثل تنگه هرمز.

جنگ اخیر این فرض را فرو ریخته است. اکنون جهان با یک واقعیت جدید مواجه است: امنیت، مهم‌تر از سرعت و حتی مهم‌تر از هزینه شده است. این تغییر، فقط یک نوسان مقطعی نیست؛ بلکه بازطراحی کامل زنجیره‌های تأمین جهانی است. در این بازطراحی، یک مسیر قدیمی دوباره زنده شده است:جاده ابریشم.

اما نه در روایت تاریخی، بلکه در قالب شبکه‌ای مدرن از خطوط ریلی، کریدورهای زمینی و اتصال شرق به غرب—از چین تا مدیترانه. در این میان، پروژه‌هایی که از سوی چین دنبال می‌شوند، به‌ویژه در حوزه راه‌آهن و ترانزیت، به‌سرعت در حال تبدیل شدن به ستون فقرات تجارت جدید جهانی هستند. و این دقیقاً همان نقطه‌ای است که ایران از «حاشیه» به «مرکز» منتقل می‌شود.

ایران، به‌واسطه موقعیت ژئوپلیتیک خود، کوتاه‌ترین و منطقی‌ترین مسیر اتصال شرق آسیا به غرب آسیا و مدیترانه است. برخلاف مسیرهای دریایی که در معرض ناامنی و شوک‌های ژئوپلیتیک هستند، کریدورهای زمینی—به‌ویژه ریلی—قابلیت کنترل، مدیریت و پایداری بیشتری دارند.

ادعای کلیدی اینجاست: اگر جنگ‌ها ادامه یابند یا حتی تکرار شوند، مدل غالب تجارت جهانی از «دریامحور» به «ترکیبی (ریلی-زمینی-دریایی)» تغییر خواهد کرد. و در این مدل:ایران دیگر یک گزینه نیست؛ یک گلوگاه اجتناب‌ناپذیر است.

مزیت ایران فقط جغرافیا نیست؛ ترکیب جغرافیا + زیرساخت بالقوه + دسترسی به بازارهای منطقه‌ای است. اگر این ظرفیت به‌درستی فعال شود، ایران می‌تواند:
• به هاب ترانزیتی بین شرق و غرب تبدیل شود
• درآمد پایدار ارزی از لجستیک ایجاد کند
• و حتی در قیمت‌گذاری مسیرهای تجاری نقش ایفا کند

اما یک نکته تعیین‌کننده وجود دارد: جغرافیا، بدون سیاست‌گذاری هوشمند، هیچ مزیتی ایجاد نمی‌کند.

رقبای منطقه‌ای به‌سرعت در حال سرمایه‌گذاری روی مسیرهای جایگزین هستند. اگر ایران در توسعه زیرساخت ریلی، تسهیل ترانزیت، و دیپلماسی لجستیک تأخیر کند، این فرصت تاریخی به‌راحتی از دست خواهد رفت. در دهه آینده، رقابت اصلی در اقتصاد جهانی نه بر سر تولید، بلکه بر سر «کنترل مسیرهای عبور کالا» خواهد بود. و اگر ایران این بازی را درست بازی کند، می‌تواند از یک بازیگر تحت فشار، به یکی از تعیین‌کنندگان قواعد تجارت جهانی تبدیل شود.

ناصر سراجی- کارشناس تجارت خارجی

انتهای پیام/