گروه سیاسی خبرگزاری تسنیم - سمیرا خطیب زاده استادیار دانشگاه بین المللی سوره؛ در مقاله‌ای به موضوع اهمیت «نظام‌سازی انقلابی» و مولفه‌های آن در اندیشه‌های رهبر شهید پرداخته است:

مقدمه

پس از گذشت 48 سال از استقرار نظام اسلامی و ورود به دهه پنجم انقلاب اسلامی، دو رویکرد در خصوص این نظام، مطرح می‌شود؛ نخست آنکه، نظام اسلامی «پروژه»‌ای بود که در سال 57 و با سقوط نظام شاهنشاهی انجام شد و رویکرد دوّم آن است که انقلاب اسلامی «پروسه و فرآیندی» است که مستلزم مراحل متعددی است که نخستین گام آن در سال 57 رقم خورد و با پیروزی بر رژیم طاغوت، به تأسیس یک نظام سیاسی در کشور ایران منجر شد و مراحل بسیاری از آن در سالیان بعد باید تحقق پیدا کند. این مراحل بنا به تعبیر رهبر شهید انقلاب، مراحل پنجگانه «انقلاب اسلامی»، «نظام اسلامی»، «دولت اسلامی»، «جامعه اسلامی» و «تمدن اسلامی» است.

رهبر شهید انقلاب اسلامی در بیانیه مهمی که در آستانه چهلمین سالگرد پیروزی انقلاب اسلامی ارائه کردند و از آن به «گام دوم انقلاب» تعبیر شده است، چهل سال آغاز انقلاب را گام نخست برای انقلاب اسلامی برشمردند که باید گام‌های بعدی را در پی داشته و مستلزم آن باشد که حرکت نظام اسلامی به گونه استمرار و پویا ادامه یابد.

مطابق دیدگاه ایشان، انقلاب اسلامی نه فقط به‌دنبال ایجاد یک «نظام سیاسی ساختاری» یعنی، یک حکومت مبتنی بر آموزه‌های دینی است بلکه در پی تأسیس یک «نظام معرفتی» است که بر آموزه‌های دینی مبتنی باشد و توانایی اداره جامعه وسیع و حکومت دینی را داشته باشد.

بدیهی است مراحل پنجگانه‌ای که رهبر شهید انقلاب برای حرکت انقلاب (به مثابه چشمه جاری و مستمر) تصویر کردند باید به «تمدّن نوین اسلامی» برسد. به این اعتبار، چشم‌اندازها، سیاستگذاری‌ها و تدوین نظام‌های معرفتی انقلاب اسلامی نیز باید بر همین اساس شکل گیرد.

در طول دوران رهبری حضرت آیت الله شهید سید علی خامنه‌ای، «نظام‌سازی انقلابی» به عنوان یکی از اصول بنیادین در توسعه و پیشرفت کشور مطرح شده است. ایشان همواره بر اهمیت ایجاد ساختارهای منسجم و کارآمد برای تحقق اهداف انقلاب اسلامی تأکید داشته‌اند. این مقاله به بررسی ابعاد مختلف نظام‌سازی انقلابی و مؤلفه‌های آن در اندیشه‌های رهبر شهید انقلاب اسلامی می‌پردازد.

مؤلفه‌های کلیدی نظام‌سازی انقلابی

 1. حاکمیت قانون و عدالت اجتماعی

یکی از مؤلفه‌های اساسی نظام‌سازی در اندیشه‌های رهبر شهید انقلاب، حاکمیت قانون و عدالت اجتماعی است. ایشان بر این باور بودند که بدون وجود عدالت و رعایت قانون، هیچ نظامی نمی‌تواند به پایداری و موفقیت دست یابد. رهبر شهیدمان در این زمینه فرمودند:" در جامعه باید عدالت اجتماعی باشد. عدالت به معنای یکسان بودن همه‌ی برخورداریها نیست؛ به معنای یکسان بودن فرصتهاست؛ یکسان بودن حقوق است. همه باید بتوانند از فرصتهای حرکت و پیشرفت بهره‌مند شوند. باید سرپنجه‌ی عدالت گریبان ستمگران و متجاوزان از حدود را بگیرد و مردم به این، اطمینان پیدا کنند."(1)

 2. استقلال و خودکفایی

استقلال و خودکفایی از دیگر مؤلفه‌های مهم نظام‌سازی است که رهبر  شهید انقلاب بر آن تأکید داشتند. ایشان معتقد بودند که برای حفظ استقلال کشور، باید به توانمندی‌های داخلی تکیه کرد و از وابستگی به بیگانگان پرهیز نمود. « نظامِ برآمده‌ی از انقلاب اسلامی، یک سیاستهای اصولی‌ای برای خود ترسیم کرده است. انقلاب اسلامی، نظام سیاسی و اجتماعی را پیشنهاد کرد و تحقّق بخشید و پیاده کرد؛ یک اصولی هم برای این نظام بر مبنای انقلاب به وجود آمد که استقلال از مهمترین آن است. -استقلال اقتصادی، استقلال فرهنگی، استقلال سیاسی، استقلال امنیّتی- قبل از پیروزی انقلاب، هیچ‌کدام از اینها وجود نداشت. خب مبالغ زیادی هم در این زمینه پیشرفت کرده‌ایم؛ البتّه هنوز در بعضی زمینه‌ها کار داریم. استقلال هست، آزادی هست.»(2)

3. مشارکت مردمی و مردم‌سالاری دینی

رهبر شهید انقلاب همواره بر اهمیت مشارکت مردمی و مردم‌سالاری دینی در نظام‌سازی تأکید کرده‌اند. ایشان بر این باور بودند که حضور فعال مردم در عرصه‌های مختلف سیاسی و اجتماعی، ضامن پایداری و موفقیت نظام است. «مردم‌سالاری دینی با حرف نمیشود؛ مردم‌سالاری دینی با شرکت مردم، حضور مردم، اراده‌ی مردم، ارتباط فکری و عقلانی و عاطفی مردم با تحولات کشور صورت میگیرد؛ این هم جز با یک انتخابات صحیح و همگانی و مشارکت وسیع مردم ممکن نیست. این مردم‌سالاری، عامل پایداری ملت ایران است. اینکه شما توانسته‌اید در طول این سی سال از نهیب ابرقدرتها نترسید، اینکه ابرقدرتها هم غیر از نهیب نتوانستند ضربه‌ی اساسی به شما بزنند، اینکه جوانان کشور در ورود به میدانهای گوناگون این شجاعت و اخلاص را نشان میدهند، ناشی از مردم‌سالاری دینی است؛ این را باید خیلی قدر بدانیم.»(3)

 4. علم و فناوری

توسعه علم و فناوری به عنوان یکی از پایه‌های نظام‌سازی در اندیشه‌های رهبر شهید انقلاب مطرح است. ایشان بر این باور بودند که پیشرفت علمی و فناوری، کلید دستیابی به توسعه پایدار و اقتدار ملی است.

پژوهش، فناوری و اقتصاد دانش‌بنیان از کلیدواژه‌های پر بسامد در بیانات رهبر شهید انقلاب است که پیشرفت علمی را یکی از اصلی‌ترین زمینه‌های پیشرفت کشور می‌دانستند. «رویکرد مصرف‌کنندگی علم را باید به رویکرد تولید علم تبدیل کنیم. هدف پژوهش دو چیز است: یکی رسیدن به مرجعیت علمی و حضور در جمع سرآمدان علم و فناوری، دوم حل مسائل کنونی و آینده‌ی کشور.»(4)

نقش نظام‌سازی انقلابی در پیشرفت کشور چیست؟

با توجه به مؤلفه‌های مطرح شده، می‌توان نتیجه گرفت که «نظام‌سازی انقلابی» در اندیشه‌های رهبر شهید انقلاب، نقشی کلیدی در پیشرفت و توسعه کشور ایفا می‌کند. ایجاد ساختارهای منسجم و کارآمد، زمینه‌ساز تحقق اهداف انقلاب اسلامی و دستیابی به عدالت و پیشرفت است.

جدول: مؤلفه‌های نظام‌سازی انقلابی در اندیشه‌های رهبر شهید انقلاب

اهمیت نظام‌سازی انقلابی در آینده کشور

در پایان، می‌توان گفت که نظام‌سازی انقلابی به عنوان یکی از اصول بنیادین در اندیشه‌های رهبر شهید انقلاب، نقشی حیاتی در آینده کشور دارد. با توجه به مؤلفه‌های مطرح شده، می‌توان به اهمیت ایجاد ساختارهای کارآمد و منسجم برای دستیابی به اهداف انقلاب اسلامی پی برد.

بدون شک مضمون مرکزی بیانیه گام دوم انقلاب اسلامی نیز «مفهوم نظام‌سازی انقلابی» است. رهبر شهید انقلاب همواره از تئوری نظام انقلاب اسلامی به عنوان تئوری اصلی گام دوم انقلاب یاد می‌کردند که مستلزم نظریه‌پردازی‌های جدی در این حوزه است. تاکید فراوان ایشان بر «انقلابی ماندن» است دقیقا در شرایطی که دشمن تاکید  زیادی بر «انقلابی زدایی» در ایران دارد.

رهبر شهیدمان بقای ما را زمانی ارزشمند می‌دانستند که انقلابی باشیم. ایشان در تعبیری اینگونه تاکید می‌کردند که این نظام زمانی درست عمل کرده است که اصول، ارزش‌ها و آرمان‌های انقلاب حفظ شود و این بدین معناست که اگر این نظام دچار سکون و محافظه کاری شود و از ارزش‌های انقلابی دور شود و دشمن موفق شود این نظام را انقلاب زدایی و سکولار کند، از ماهیت اصلی تهی شده است و نظام جمهوری اسلامی اگر غیر انقلابی باشد اساساً نظام جمهوری اسلامی نخواهد بود.

 این  مفهوم قابل توجهی است‌ که پژوهشگران و نخبگانی کشور باید در خصوص ابعاد آن تفکر و مطالعه داشته باشند. از یک نظر «مفهوم نظام سازی انقلابی» مفهومی پارادوکسیکال است؛ یعنی از طرفی دربرگیرنده‌ی مفهوم نظام سازی است‌.

یعنی شما با یک سیستم باثبات مواجهید و از طرفی مفهوم انقلاب در کنار آن قرار دارد که به معنای تحول دائمی، مستمر و برخورد انقلابی با پدیده‌هایی‌که پیش روی این نظام است. اما این نگاه ظاهری است و در نگاه واقعی در حقیقت پارادوکسی وجود ندارد؛ همان‌طور که در مفاهیمی مثل مردم‌سالاری دینی و جمهوری اسلامی پارادوکسی نیست.

لذا نوع نگاه به این مفاهیم باید تغییر کرده تا این مفاهیم بتوانند در کنار هم قرار گیرند و یک هم‌زیستی کارآمد و از لحاظ نظری فاقد تناقض و همگن و بلکه یک مفهوم پیشرو خلق نمایند.

منابع:

1_ بیانات مقام معظم رهبری در دیدار با مردم شاهرود، 1385/08/20

2_ بیانات در دیدار فرماندهان و کارکنان نیروی هوایی ارتش، 1396/11/19

3_ بیانات دراجتماع بزرگ زائران و مجاوران حضرت علی بن موسی الرضا(ع)، 1388/01/01

4_ بیانات مقام معظم رهبری در تاریخ 1397/03/20

انتهای پیام/