فاطمه‌سادات نعمتی، جامعه‌شناس فرهنگی و مدیر اندیشکده رسانه و جامعه، در گفتگو با خبرنگار سیاسی خبرگزاری تسنیم، در تحلیل جامعه شناسی حضور بیش از 40 شبانه‌روزی مردم در میادین شهر که همچنان نیز ادامه دارد، گفت: کارکرد این حضور، پیوند زدن میان اموری است که در لایه‌های سوم و چهارم فرهنگ مردم آرمیده است؛ لایه‌هایی که گاه در بزنگاه‌های تاریخی شکوفا می‌شوند. جامعه‌شناسی زمانی وارد عمل می‌شود که این لایه‌ها در موقعیت‌های خاص بروز پیدا کنند و امکان بررسی و تحلیل فراهم شود. شاید ما کمتر توجه کرده‌ایم که جامعه‌ی ایرانی، به عنوان یک جامعه مذهبی با تاریخ غنی فرهنگی، برخی ارزش‌ها را تا امروز با خود به یادگار آورده است؛ نمونه‌ی روشن آن، رویکرد مقاومت و الگوی ایستادگی تا پای جان، به‌ویژه در حفظ آرمان‌های وطن.

*لایه‌های پنهان فرهنگ مقاومت چگونه فعال شدند؟

وی ادامه داد: اتفاقی که بعد از جنگ اخیر، که به باور بسیاری، آمریکا در بدترین وضعیت ممکن همراه با اسرائیل به ایران تحمیل کرد؛ از شهادت رهبر انقلاب آغاز شد و سپس شهادت دانش‌آموزان مدرسه میناب روی داد، درونیات فرهنگی جامعه‌ی ایرانی را بروز داد. ارزش مشترک مقاومت به مثابه مهم‌ترین سلاح یک جامعه در برابر تهاجم خارجی آشکار شد.

*خاستگاه خودجوش تجمعات/از احساس مشترک تا حضور میدانی

نعمتی با تاکید بر اینکه وقتی روح جمعی بروز پیدا می‌کند، طبیعی است که این روح نیازمند «تصویرسازی جمعی» است؛ خاطرنشان کرد: اینکه چه کاری باید انجام داد، هیچ‌گاه پاسخ فردی ندارد، زیرا مسئله، مسئله‌ای جمعی شده است. اگر خاطرتان باشد، در یکی دو روز اول هیچ اجتماع برنامه‌ریزی‌شده‌ای وجود نداشت؛ کسی اعلام نکرده بود مردم در فلان نقطه جمع شوند. تجمع ابتدا خودجوش بود؛ میدان انقلاب، به عنوان مکان به‌یادگارمانده از بسیاری تجمعات 48 سال گذشته، محل نخستین اجتماع شد و به‌تدریج حضور در مساجد و میادین شکل گرفت. بعد تصمیم گرفته شد این اجتماعات سامان‌دهی شوند.

این جامعه شناس فرهنگی تصریح کرد: این آغازِ ماجرا کاملاً نشان می‌دهد که یک امر درونی، تبدیل به امر اجتماعی شده است. در چنین لحظاتی، شکاف‌های سیاسی و اجتماعی کنار می‌رود و یک «مای واحد» شکل می‌گیرد که احساس می‌کند مورد تهاجم قرار گرفته است؛ و این «ما»، نیازمند یک تصویر واحد است؛ تصویری که همان اجتماعات مردمی است.

مدیر اندیشکده رسانه و جامعه افزود: خیلی‌ها تصور می‌کردند اگر فضای جنگ سردتر شود، یا موضوع مذاکره پررنگ شود، این جمعیت کمرنگ خواهد شد؛ اما ما برعکس دیدیم: حضور، حمایت و مشارکت مردم از تیم مذاکره کننده پررنگ‌تر شد. مردم با وجود کار، خستگی و مشغله، همچنان در میدان حضور یافتند. این حضور حاصل یک احساس درونی و تصویرسازی از هویت ملی عزتمند بود؛ هویتی که در جمع تبلور پیدا می‌کند.

*تاب‌آوری اجتماعی در روزهای سخت؛ از ترس فردی تا اطمینان جمعی

وی یکی از مهم‌ترین نتایج این تصویرسازی جمعی را، افزایش تاب‌آوری اجتماعی دانست و گفت: این حضور جمعی باعث رفع حس تنهایی افراد می‌شد؛ آن احساس «من تنها نگران کشورم هستم» یا «دیگران چه می‌کنند؟» از بین رفت. مقاومت همیشه همراه با ترس و نگرانی از آینده است، اما وقتی این حضور جمعی شکل می‌گیرد، این احساسات منفی به‌طور چشمگیری کاهش می‌یابد. همه متفق‌القول شدند که حتی اگر سخت‌ترین شرایط پیش بیاید، باز برای کشورشان می‌ایستند و فرزندانشان نیز چنین خواهند کرد.

نعمتی در ادامه بیان داشت: در حوزه تاب‌آوری، اگر ما هر روز شهید می‌دادیم و هر روز مراسم تشییع برگزار می‌شد، هیچ‌کس حتی لحظه‌ای فکر نمی‌کرد که ممکن است مراسم مورد حمله قرار گیرد؛ چنان‌که امسال هم موشکی اصابت کرد و شهید خانم میهن به شهادت رسید، اما باز هم مردم ایستادند و به او افتخار کردند. این نشان می‌دهد تاب‌آوری از سطح فردی به سطح اجتماعی و سپس سایر حوزه‌ها سرایت کرده است.

این جامعه شناس فرهنگی ادامه داد: هیچگاه در این ایام دیده نشد که مراکز عرضه کالاهای اساسی تعطیل شوند. مردم، با وجود نگرانی، رفتارشان طبیعی و همراه با همیاری بود. در مناطق مختلف، بسیج به خانواده‌های آسیب‌دیده خدمات ارائه می‌کرد، حتی زمانی که خودشان نیز هدف حمله قرار گرفتند. این چرخه قطع نشد.

*بازنمایی تازه‌ای از وحدت ملی در برابر روایت‌های رسانه‌ای معاندان

وی یادآور شد: در این روند 42ـ43 روزه، باید توجه کرد که تصویری که شبکه‌های اجتماعی و رسانه‌های خارجی از جامعه ایران ارائه می‌کردند، آن‌قدر بزرگ و نادرست بود که تصور می‌شد جامعه ایران فروپاشیده است؛ اما در عمل دیدیم مردم ایران متحد شدند و زیر بیرق پرچم کشورشان ایستادند.

*چرایی ماندگاری 40روزه حضور/پیوند احساس، هویت و مسئولیت

مدیر اندیشکده رسانه و جامعه در پایان گفت: این حضور، پیام خارجی بسیار مهمی نیز داشت: تصویرسازی از «بازدارندگی مردمی» در ایران. یعنی اینکه مهم‌ترین سلاح ما وحدت است. هر زمان که این وحدت هدف گرفته شده، مردم گرد هم آمده‌اند و برای پاسداری از امنیت و صیانت وطن‌شان حضور پیدا کرده‌اند. فکر می‌کنم امروز بسیاری از کشورهای جهان نیز به این نقطه رسیده‌اند که مردم ایران، علیرغم همه‌ی تصویرسازی‌های بیرونی، یک اجتماع واحد هستند.

انتهای پیام/