به گزارش گروه بین‌الملل خبرگزاری تسنیم، «واگیت اسماعیل‌اف»، روزنامه‌نگار و تحلیلگر قزاقستانی، در یادداشتی به بررسی تبعات تثبیت اقتدار ایران در آب‌های خلیج فارس و سردرگمی متحدان آسیایی آمریکا پرداخته است.

این یادداشت نشان می‌دهد که چگونه نمایش قدرت ایران در تنگه هرمز، کشورهایی نظیر ژاپن و کره جنوبی را که به شدت وابسته به چتر امنیتی پوشالی آمریکا بودند، در آستانه بحران انرژی قرار داده و آن‌ها را برای یافتن مسیرهای جایگزین و پرهزینه به تکاپو انداخته است.

نویسنده در ابتدای یادداشت خود خاطرنشان می‌کند: اگرچه آتش‌بس موقت و دوهفته‌ای که با میانجی‌گری پاکستان میان ایران و آمریکا اعلام شد، خطر تشدید فوری تنش‌ها در تنگه هرمز را تا حدودی کاهش داده است، اما اختلال در یکی از کلیدی‌ترین مسیرهای تجارت جهانی نفت، از هم‌اکنون تغییرات ساختاری عمیقی در بازارهای انرژی ایجاد کرده است.

علی‌رغم توافق بر سر این وقفه دوهفته‌ای، ایران با اقتدار کامل نشان داده که همچنان کنترل بلامنازع کشتیرانی در این تنگه راهبردی را در دست دارد؛ رویکردی که شامل اعمال محدودیت‌های قانونی و هماهنگی دقیق تردد نفتکش‌ها با نیروهای مسلح این کشور است. این واقعیت میدانی، ترس و نگرانی شدیدی را در میان واردکنندگان انرژی، که وابستگی حیاتی به این مسیر دارند، برانگیخته است.

استیصال سئول در سایه اقتدار دریایی ایران

مهم‌ترین تغییرات و پس‌لرزه‌های این بحران در قاره آسیا در حال وقوع است. کره جنوبی که به عنوان چهارمین اقتصاد بزرگ آسیا همواره متحدی سرسپردۀ سیاست‌های واشنگتن بوده، اکنون به یکی از آسیب‌پذیرترین کشورها در برابر تحولات تنگه هرمز تبدیل شده است. این کشور که حدود 61 درصد از واردات نفت خام و 54 درصد از واردات نفتای خود را از طریق تنگه هرمز تامین می‌کند، در پی استیصال ناشی از این وابستگی، یک هیئت بلندپایه را به قزاقستان، عمان و عربستان سعودی اعزام کرده است تا شاید بتواند منابع جایگزینی برای خود دست‌وپا کند.

سئول در واکنش به این وضعیت شکننده، تدابیر دیپلماتیک و اقتصادی فوری اتخاذ کرده است. سفر «کانگ هون سیک»، رئیس دفتر ریاست‌جمهوری کره جنوبی، به عنوان فرستاده ویژه برای همکاری‌های اقتصادی راهبردی به قزاقستان، نشان‌دهنده عمق این بحران است. این هیئت که شامل نمایندگانی از وزارتخانه‌های مرتبط و شرکت‌های بزرگ انرژی است، به دنبال تامین نفت و نفتا برای مصارف صنعتی است.

اگرچه کره جنوبی پیش‌تر یک قرارداد تامین 24 میلیون بشکه‌ای با امارات متحده عربی امضا کرده و محموله‌هایی نیز به بنادر آن رسیده‌اند، اما مقامات سئول صراحتاً اعتراف می‌کنند که با توجه به بی‌ثباتی‌های ناشی از ماجراجویی‌های غرب در منطقه، این حجم از واردات به هیچ وجه پاسخگوی نیاز آن‌ها نیست.

سراب جایگزینی نفت خاورمیانه با قزاقستان

در این میان، قزاقستان با دارا بودن میادین نفتی عظیمی نظیر «کاشاگان»، به عنوان یکی از نامزدهای اصلی برای جایگزینی نسبی نفت خاورمیانه مطرح شده است. با این وجود، تحلیلگر قزاقی تاکید می‌کند که جغرافیا محدودیت‌های سخت و غیرقابل‌انکاری را بر این رویا تحمیل می‌کند. انتقال نفت از این منطقه نیازمند لجستیک بسیار پیچیده، از جمله ترانزیت پرهزینه از طریق دریای خزر و سپس عبور از قفقاز یا دریای سیاه است.

علاوه بر موانع لجستیکی، پیش‌بینی‌ها از کاهش تولید نفت قزاقستان نیز آب پاکی را روی دست متحدان آمریکا ریخته است.

«یرلان آکنژنوف»، وزیر انرژی قزاقستان، در ماه مارس اعلام کرد که تولید نفت این کشور تا پایان سال 2026 ممکن است بین 2 تا 4 میلیون تن کاهش یابد. این افت تولید به دلیل اختلالات ناشی از حملات به زیرساخت‌های متعلق به «کنسرسیوم خط لوله کاسپین» (CPC) و همچنین آتش‌سوزی‌های اخیر در میدان نفتی «تنگیز» است.

پیش‌بینی‌های اولیه حاکی از تولید 100.5 میلیون تن نفت در سال 2026 بود، اما اکنون مقامات آستانه تایید می‌کنند که دستیابی به این هدف بسیار بعید است. این وضعیت نشان می‌دهد که دل بستن به مسیرهای جایگزین برای فرار از واقعیت ژئوپلیتیک خلیج فارس تا چه اندازه پوچ است.

وحشت توکیو و تن دادن به هزینه‌های گزاف ترانزیت

ژاپن نیز به عنوان یکی دیگر از پایگاه‌های اقتصادی غرب در آسیا، به شدت در حال بازنگری در استراتژی تامین انرژی خود است. توکیو که بیش از 90 درصد نفت خود را از خاورمیانه وارد می‌کند، در پی ناامیدی از تضمین‌های امنیتی آمریکا، در حال بررسی افزایش واردات از قزاقستان و جمهوری آذربایجان از طریق شرکت ملی نفت خود (INPEX) است.

کارشناسان ژاپنی خاطرنشان می‌کنند که کیفیت نفت منطقه خزر تا حد زیادی مشابه نفت خام خاورمیانه است که پردازش آن را در پالایشگاه‌های فعلی آسان‌تر می‌کند. اما نکته فاجعه‌بار برای اقتصاد ژاپن این است که مسیرهای حمل‌ونقل جایگزین (مانند عبور از دریای سرخ، دریای مدیترانه یا دور زدن قاره آفریقا) زمان تحویل را بین 25 تا 55 روز افزایش داده و هزینه‌های ترانزیت را به صورت سرسام‌آوری بالا می‌برند.

ترکش‌های بحران به قلب اروپا رسید

در بخش پایانی این یادداشت تحلیلی آمده است: در حالی که مذاکرات میان تهران و واشنگتن با وساطت طرف‌های ثالث ادامه دارد، بازارها پیشاپیش به خطرات ناشی از سیاست‌های جنگ‌طلبانه آمریکا واکنش نشان داده‌اند. قیمت سوخت جت و گازوئیل در اروپا به شدت افزایش یافته و مقامات اتحادیه اروپا با دستپاچگی در حال بررسی تدابیر اضطراری هستند؛ اقداماتی نظیر به تعویق انداختن تعمیرات پالایشگاه‌ها، کاهش تعرفه‌های شبکه و مالیات بر برق، و حتی احیای ابزارهای مدیریت بحران که در سال 2022 به کار گرفته شده بودند.

این تحلیلگر قزاق در جمع‌بندی گزارش خود نتیجه‌گیری می‌کند: بحران کنونی می‌تواند به ارزیابی مجدد نقش آسیای مرکزی و قفقاز جنوبی در بخش انرژی جهانی سرعت بخشد، اما هرگونه افزایش چشمگیر در عرضه این کشورها با محدودیت‌های شدید زیرساختی و حمل‌ونقل مواجه خواهد بود. ضمن آنکه نباید فراموش کرد که بخش اعظم صادرات نفت قزاقستان همچنان به مسیرهای عبوری از فدراسیون روسیه وابسته است که این امر نیز ابعاد ژئوپلیتیک پیچیده و جدیدی را برای متحدان واشنگتن به همراه خواهد داشت. در نهایت، ماجراجویی‌های آمریکا نه تنها موازنه‌ای ایجاد نکرده، بلکه تنها به افزایش هزینه‌ها و شکنندگی بیشتر اقتصاد متحدانش در برابر اقتدار ایران منجر شده است.

انتهای پیام/