حجت‌الاسلام دکتر محمدمهدی فریدونی، عضو هیأت علمی دانشگاه آزاد تهران، در گفت‌وگو با خبرنگار حوزه و روحانیت خبرگزاری تسنیم، با اشاره به اینکه عدم تفکیک بین اندیشه سیاسی و موضع و عملکرد سیاسی علمای ما خواسته یا ناخواسته باعث برخی مغالطات شده است، گفت: باید بین اندیشه سیاسی علما و مواضع و عملکرد آنان تفکیک قائل شد زیرا همیشه این‌طور نیست که انسان بتواند طبق اندیشه سیاسی خود، موضع‌گیری سیاسی داشته باشد و اندیشه‌اش را عینیت بخشد.   

نظریه ولایت فقیه و ضرورت حکومت اسلامی از واضحات فقه شیعه است

وی با بیان اینکه مواضع و عملکرد سیاسی افراد، به تناسب اقتضائات و شرایط زمان، متفاوت است و امری مشخص و واحد نیست ولی اندیشه می‌تواند واحد یا متعدد باشد، افزود: به عنوان مثال در سده اخیر، مراجع بزرگ شیعه از شیخ عبدالکریم حائری تا آیت‌الله بروجردی، امام راحل و رهبر شهیدمان همه در اندیشه سیاسی اشتراک دارند چراکه نظریه ولایت فقیه و ضرورت تشکیل حکومت اسلامی، افزون بر اینکه مستندات قرآنی و ادله عقلی دارد، از بدیهیات و واضحات فقه شیعه بوده است.

استاد دانشگاه آزاد تهران تصریح کرد: شیخ عبدالکریم حائری همان اندیشه سیاسی آیت‌الله بروجردی و امام خمینی را داشت و سیاست و کشور داری را در تداوم انبیا و ائمه اطهار(ع)، از شئون روحانیت می دانست ولی با توجه به تجربه تلخ مشروطه که هنوز فضای ایران را تحت تاثیر خود داشت، امکان ابراز آن در قالب مواضع و عملکردش نبود.

اتحاد در اندیشه؛ تفاوت در عملکرد و مواضع به تناسب اقتضای زمانه

حجت‌الاسلام فریدونی با تأکید بر اینکه این چهار زعیم شیعه در سده اخیر، اندیشه واحدی داشته ولی عملکردشان، باتوجه به شرایط و اقتضائات زمان متفاوت بوده است، ابراز کرد: در زمان آیت‌الله حائری هرگونه طرح اندیشه ولایت فقیه و بحث از ضرورت تشکیل حکومت اسلامی ممکن نبود؛ به عنوان مثال رضا شاه می‌گفت اگر آقای حائری نفس بکشد، او را جایی می‌فرستم که عرب نی انداخت. خود آیت‌الله حائری هم درباره عدم ورود مستقیم به امور سیاسی می‌گفتند که ایران کشوری ضعیف و دائما تحت فشار استعمارگرانی چون شوروی و انگلیس است و در چنین شرایطی ورود به بحث‌های سیاسی ممکن نیست؛ کسی که در این چارچوب بخواهد سیاست را در دست گیرد، بازیچه این قدرت‌ها می‌شود؛ اگر من در فرانسه یا انگلیس یا روسیه بودم حتما در سیاست دخالت می‌کردم چون خطوط سیاسی آنها روشن است و بر آنها تحمیل نشده است.

مهم‌ترین مانع ورود مستقیم آیت‌الله حائری و بروجردی به سیاست

وی عدم بلوغ سیاسی لازم جامعه آن زمان را مهمترین مانع ورود جدی آیت‌الله حائری به سیاست و موضع‌گیری سیاسی دانست و گفت: در ماجرای کشف حجاب وقتی از ایشان پرسیدند که چرا پرچم مبارزه برنمی‌دارید؟ ایشان پاسخ داد قیام‌کننده باید طرفدار داشته باشد، همه باید قیام کنند؛ با نماینده مجلس یا وزیر یا تاجری که حاضر نیستند از منافع خود دست بکشند، چه می‌شود کرد؟

عضو هیأت علمی دانشگاه آزاد تهران افزود: آیت‌الله حائری وقتی دید امکان ورود مستقیم به سیاست فراهم نیست، مسیر احیای حوزه علمیه و تلاش برای حفظ آن را در پیش گرفت چراکه اگر حوزه علمیه از بین می‌رفت، علمای آینده نیز امکان رشد و تأثیرگذاری نداشتند؛ بر این اساس دستگاه تبلیغی را در حوزه ایجاد کرد که بعدها توسط آیت‌الله بروجردی تقویت شد و به تثبیت حوزه علمیه رسید؛ ایشان در واقع با ابزار تبلیغ، به حوزه و اندیشه سیاسی اسلام، رنگ و بوی اجتماعی داد.

حجت‌الاسلام فریدونی افزود: با این وجود که حوزه پایگاهی اجتماعی شده بود، جامعه هنوز به آن بلوغ سیاسی لازم برای اقدام سیاسی نرسیده بود از این رو آیت‌الله بروجردی در سیاست توأم با احتیاط پیش رفت و این‌طور نبود که کاری با سیاست نداشته باشد؛ تحریم انتخابات در ماجرای آذربایجان، مخالفت با انقلاب سفید شاه، حمایت از دکتر مصدق، صدور بیانیه نسبت به اشغال فلسطین، پیگیری حل مشکلات از دولت (به‌جای مردمی که مطالبه‌گر نبودند) و‌... از مصادیق حرکت‌ها و موضع‌گیری‌های سیاسی ایشان است.

وی ابراز کرد: عدم توجه به شرایط سیاسی اجتماعی زمان آیت‌الله بروجردی باعث ارائه تحلیل‌های نادرست از سوی عده‌ای شده است؛ اگر جامعه واقعا به پختگی لازم رسیده بود و می‌توانست مبارزه کند، امام خمینی هم بلافاصله پس از مرجعیت این کار را می‌کرد ولی این‌طور نبود؛ ایشان مدتی شاه را نصیحت و برای اصلاح رویه‌های اشتباه تلاش کرد چون هنوز شرایط انقلاب وجود نداشت و پس از اینکه جامعه به بلوغ سیاسی رسید، دست به انقلاب زد.

عضو هیأت علمی دانشگاه آزاد تهران با بیان اینکه محذوریت علمای سابق و عدم امکان انقلاب برای آنان در کلام امام خمینی(ره) نیز مورد اشاره است، خاطرنشان کرد: ایشان پس از انقلاب به جامعه روحانیت به این مضمون می‌فرماید که اکنون حجت بر خطبا، حوزه علمیه و روحانیت تمام شده است؛ شما در زمان سلطنت پهلوی، عذر داشتید، دست خالی بودید، مردم هم یکصدا نبودند؛ ولی حالا که انقلاب شده است دیگر جای عذری نیست.

حجت‌الاسلام فریدونی با تأکید براینکه اندیشه علمای معاصر برگرفته از آیات و روایات، عقل و واضحات شیعه است؛ اما عملکرد و مواضع سیاسی‌شان تابع اقتضائات و شرایط فرهنگی سیاسی متفاوت بوده است، افزود: عملکرد سیاسی علما نیز مانند ائمه معصومین(ع) به تناسب شرایط از صلح تا انقلاب، متغیر بوده است؛ امام خمینی در مواردی اشاره می‌کردند که اگر آیت‌الله حائری هم الان بودند، همین کار ما را می‌کردند. می‌توان گفت آیت‌الله حائری، حوزه علمیه را احیا، آیت‌الله بروجردی آن را تثبیت و اجتماعی‌سازی، آیت‌الله خمینی آن را به اوج شکوفایی سیاسی و رهبر شهیدمان نیز حوزه را به بالندگی رساندند.

وی اظهار کرد: تحول حوزه، مهم‌ترین دغدغه رهبر شهید ما نسبت به حوزه بود که همواره به ویژه در بیانیه خود به مناسبت صدمین سالروز تإسیس حوزه علمیه قم بر آن تأکید داشت؛ اینکه حوزه باید به روز و ملازم تغییرات اجتماعی باشد. اختلاف در مواضع و عملکرد سیاسی افراد نباید بهانه‌ای باشد تا در این مسیر نورانی در راستای ظهور حضرت ولی‌عصر(عج) تردید ایجاد شود.

خبرنگار: زهرا شریعتی

انتهای پیام/