به گزارش خبرنگار اقتصادی خبرگزاری تسنیم، بررسی‌های جدید مرکز پژوهش‌های اتاق ایران با عنوان «تأثیر جنگ علیه ایران بر امنیت انرژی جهانی» نشان می‌دهد تشدید تنش‌های ژئوپلیتیک در خاورمیانه، به‌ویژه در محدوده خلیج فارس، به یکی از پیچیده‌ترین بحران‌های انرژی قرن حاضر تبدیل شده است؛ بحرانی که نه‌تنها منطقه، بلکه کل اقتصاد جهانی را تحت تأثیر قرار داده است. 

بر اساس این گزارش، وابستگی بالای اقتصاد جهانی به نفت و گاز همچنان پابرجاست و هرگونه اختلال در مسیرهای انتقال انرژی، به‌ویژه در گلوگاه‌های حیاتی، می‌تواند به‌سرعت امنیت انرژی جهان را با تهدید مواجه کند.

 تنگه هرمز؛ گلوگاه حیاتی انرژی جهان

در این گزارش تأکید شده است که تنگه هرمز یکی از مهم‌ترین گذرگاه‌های راهبردی انرژی در جهان محسوب می‌شود؛ به‌طوری‌که حدود 20 درصد از جریان انتقال روزانه نفت و سهم قابل‌توجهی از تجارت گاز طبیعی مایع (LNG) از این مسیر عبور می‌کند. 

همچنین بخش عمده صادرات انرژی کشورهای منطقه از جمله ایران، عربستان، عراق، کویت و قطر وابسته به این مسیر است و هرگونه اختلال در آن، عملاً جریان انرژی جهان را در تنگنا قرار می‌دهد.

 کاهش عرضه و شوک قیمتی در بازار انرژی

گزارش مرکز پژوهش‌ها نشان می‌دهد با تشدید درگیری‌ها، تردد نفتکش‌ها در تنگه هرمز به‌شدت کاهش یافته و برخی تولیدکنندگان منطقه نیز به‌دلیل ریسک‌های امنیتی، تولید خود را کاهش داده‌اند. 

این وضعیت منجر به شکل‌گیری شوک عرضه در بازار جهانی شده؛ به‌گونه‌ای که قیمت نفت برنت از حدود 70 دلار پیش از آغاز جنگ، به بیش از 100 دلار افزایش یافته و حتی در سناریوهای بدبینانه، احتمال صعود آن تا 200 دلار نیز مطرح شده است. در بازار گاز نیز توقف بخشی از تولید LNG، جهش قابل‌توجه قیمت‌ها به‌ویژه در اروپا را به‌دنبال داشته است.

 اختلال در زنجیره تأمین جهانی انرژی

این گزارش در محور دوم خود به تضعیف تاب‌آوری زنجیره تأمین انرژی اشاره می‌کند و می‌افزاید: افزایش ریسک‌های امنیتی، هزینه حمل‌ونقل و بیمه را بالا برده و حتی برخی شرکت‌های بیمه پوشش خطر جنگ را متوقف کرده‌اند. 

همچنین محدودیت مسیرهای جایگزین برای دور زدن تنگه هرمز و فشار بر زیرساخت‌های ذخیره‌سازی و پالایش، باعث شده زنجیره تأمین انرژی جهانی با اختلالات جدی مواجه شود.

این اختلالات به سایر بخش‌ها نیز سرایت کرده و صنایعی مانند نیمه‌هادی‌ها، کشاورزی و تولید کودهای شیمیایی را تحت فشار قرار داده است.

 موج تورمی و تهدید رشد اقتصادی جهان

در محور سوم، گزارش به پیامدهای کلان اقتصادی این بحران پرداخته و تأکید می‌کند که افزایش قیمت انرژی، به‌صورت زنجیره‌ای موجب رشد هزینه حمل‌ونقل، افزایش قیمت کالاها و در نهایت تشدید تورم جهانی می‌شود. 

کشورهای واردکننده انرژی، به‌ویژه در اروپا و آسیا، بیشترین آسیب را از این وضعیت متحمل خواهند شد؛ چراکه همزمان با افزایش هزینه واردات، با فشار بر تراز تجاری و رشد تورم داخلی مواجه می‌شوند.

در مقابل، اگرچه برخی صادرکنندگان ممکن است از افزایش قیمت‌ها منتفع شوند، اما ناامنی مسیرهای صادراتی و افزایش هزینه‌های بیمه و حمل‌ونقل، این مزیت را محدود می‌کند.

 چشم‌انداز مبهم امنیت انرژی جهان

بر اساس این گزارش، آینده امنیت انرژی جهان به سه عامل کلیدی وابسته است: مدت زمان اختلال در تنگه هرمز، شدت درگیری‌ها و میزان هماهنگی قدرت‌های بزرگ در مدیریت بحران. 

در کوتاه‌مدت، ابزارهای مدیریت بحران محدود ارزیابی شده، اما در بلندمدت، تداوم این وضعیت می‌تواند جهان را به سمت تغییرات ساختاری در بازار انرژی، از جمله توسعه مسیرهای جایگزین و سرمایه‌گذاری بیشتر در انرژی‌های تجدیدپذیر سوق دهد.

ضرورت بازتعریف دیپلماسی انرژی

در جمع‌بندی این گزارش تأکید شده است که در شرایط فعلی، بازتعریف دیپلماسی انرژی و تقویت همکاری‌های منطقه‌ای، ضرورتی اجتناب‌ناپذیر است؛ رویکردی که می‌تواند ضمن کاهش آسیب‌پذیری‌ها، جایگاه ایران را در معادلات جدید انرژی ارتقا دهد. 

انتهای پیام/