به گزارش خبرگزاری تسنیم از تبریز، در سال‌های اخیر، گسترش آموزش مجازی در دانشگاه‌ها به‌ویژه در شرایط بحرانی با چالش‌های جدی در کیفیت یادگیری همراه بوده است. بسیاری از دانشجویان در چنین شرایطی احساس می‌کنند فرایند آموزش کارآمد نیست و یادگیری عمیق صورت نمی‌گیرد. این مسئله نشان دهنده ی این است که نظام دانشگاهی برای مواجهه مؤثر با بحران‌ها نیازمند تقویت «تاب‌آوری نهادی» و بازاندیشی در شیوه‌های آموزشی است.

در جهان معاصر، بحران‌ها به بخشی اجتناب‌ناپذیر از حیات اجتماعی تبدیل شده‌اند؛ از بیماری های واگیردار و بحران‌های اقتصادی گرفته تا تنش‌های سیاسی و اختلالات فناورانه، در این میان، دانشگاه‌ها به‌عنوان نهادهای تولید دانش و تربیت نیروی انسانی نقش مهمی در پایداری و پویایی جامعه دارند. از همین رو، مفهوم «تاب‌آوری دانشگاهی» در ادبیات سیاست‌گذاری عمومی و علم سیاست اهمیت فزاینده‌ای یافته است. تاب‌آوری دانشگاهی به توانایی دانشگاه برای حفظ و بازتنظیم کارکردهای آموزشی، پژوهشی و اجتماعی خود در شرایط بحران و عدم قطعیت اشاره دارد.

از منظر علم سیاست، دانشگاه صرفاً یک نهاد آموزشی نیست، بلکه بخشی از نظام حکمرانی دانش محسوب می‌شود که در تعامل با دولت، جامعه و بازار دانش عمل می‌کند. در نتیجه، اختلال در عملکرد دانشگاه‌ها می‌تواند پیامدهایی فراتر از حوزه آموزش داشته باشد و بر توسعه علمی و ثبات اجتماعی اثر بگذارد. در چنین چارچوبی، تاب‌آوری دانشگاهی را می‌توان بخشی از تاب‌آوری نهادی در سطح کلان نظام حکمرانی دانست.

یکی از مؤلفه‌های مهم تاب‌آوری دانشگاهی، توانایی تصمیم‌گیری انعطاف‌پذیر و مدیریت شرایط عدم قطعیت است. دانشگاه‌هایی که از ساختارهای مدیریتی مشارکتی، شفافیت ارتباطی و هماهنگی نهادی برخوردارند، در مواجهه با بحران‌ها عملکرد موفق‌تری دارند و می‌توانند سیاست‌های آموزشی و پژوهشی خود را با سرعت بیشتری بازتنظیم کنند.

در کنار این ابعاد نهادی، نقش فناوری نیز اهمیت یافته است. با این حال، آنچه در ادبیات جدید مدیریت بحران مورد توجه قرار می‌گیرد صرفاً فناوری‌های سخت نیست، بلکه «فناوری‌های نرم» است؛ مجموعه‌ای از ابزارها و سازوکارهای مدیریتی و ارتباطی که به تسهیل تعاملات انسانی، انتقال دانش و مدیریت شبکه‌های علمی کمک می‌کنند. پلتفرم‌های یادگیری الکترونیکی، شبکه‌های همکاری علمی و نظام‌های مدیریت دانش از جمله این ابزارها هستند.

با این حال، فناوری به‌تنهایی ضامن تاب‌آوری دانشگاهی نیست. کارآمدی این ابزارها زمانی افزایش می‌یابد که با اصلاح شیوه‌های حکمرانی دانشگاهی، تقویت اعتماد میان استادان، دانشجویان و مدیران، و توسعه فرهنگ مشارکتی همراه باشد. در چنین شرایطی، دانشگاه می‌تواند حتی در وضعیت‌های بحرانی نیز جریان آموزش و تولید دانش را حفظ کند.

در مجموع، تاب‌آوری دانشگاه‌ها حاصل تعامل میان حکمرانی کارآمد، سرمایه اجتماعی دانشگاهی و بهره‌گیری هوشمندانه از فناوری‌های نرم است. دانشگاهی که این مؤلفه‌ها را تقویت کند، نه‌تنها در برابر بحران‌ها پایدارتر خواهد بود، بلکه می‌تواند از شرایط بحرانی به عنوان فرصتی برای نوآوری در شیوه‌های آموزش و یادگیری بهره ببرد.

انتهای پیام/