گروه دانشگاه خبرگزاری تسنیم- در حالی که جنگ تحمیلی رمضان و حملات تجاوزگرانه آمریکایی-صهیونیستی ابعاد مختلفی از زیرساخت‌های کشور را تحت تأثیر قرار داده، یکی از نگران‌کننده‌ترین ابعاد آن، هدف قرار گرفتن مراکز علمی و دانشگاهی است؛ مراکزی که در حقوق بین‌الملل به‌عنوان نهادهای غیرنظامی شناخته می‌شوند و نقش آن‌ها در توسعه دانش و آینده‌سازی جوامع انکارناپذیر است.

گزارش‌ها از حملات متعدد به مراکز علمی و پژوهشی کشور حکایت دارد؛ حملاتی که علاوه بر خسارات فیزیکی، نگرانی‌هایی جدی درباره امنیت زیرساخت‌های تولید علم در شرایط بحران ایجاد کرده است.

علم‌کشی در جنگ!/خسارت 400 میلیارد تومانی تا این لحظه به دانشگاه‌ها

بر اساس تمامی کنوانسیون‌های بین‌المللی، مراکز علمی و آموزشی به‌عنوان اماکن غیرنظامی محسوب می‌شوند و تحت هیچ شرایطی نباید هدف نظامی قرار گیرند. اقداماتی که به حذف زیرساخت‌های تولید علم در کشور منجر می‌شود، به‌نوعی می‌تواند به عنوان «علم‌کشی» تعبیر گردد و به تضعیف توان بازتولید دانش و فناوری در آینده کشور منجر شود.

حملات به دانشمندان و نخبگان علمی، از جمله به افرادی که در سال‌های اخیر ترور شده‌اند، به‌عنوان شواهدی از نیت شوم دشمن تلقی می‌شود. چنین اقداماتی نه تنها به ساختار علمی ملت آسیب می‌زند، بلکه امید به آینده را نیز تضعیف می‌کند و از این‌رو به «نسل‌کشی فرهنگی» تعبیر می‌شود.

مهدی پندار، معاون اداری، مالی وزارت علوم از برآورد اولیه خسارات حدود 400 میلیارد تومانی به دانشگاه‌ها و مراکز آموزش عالی در پی جنگ رمضان خبر داده و آمارگیری در 10 استان آسیب‌دیده همچنان ادامه دارد.

در تازه‌ترین موارد، دانشگاه علم و صنعت ایران و دانشگاه شهید بهشتی از جمله مراکز علمی بودند که در جریان حملات اخیر آسیب دیدند؛ رخدادهایی که برخی تحلیلگران آن را در چارچوب راهبردی گسترده‌تر برای تضعیف ظرفیت‌های علمی و فناورانه کشور ارزیابی می‌کنند.

دانشگاه علم و صنعت؛ نماد توسعه فناوری فضایی

در یکی از این حملات، بخش‌هایی از ساختمان‌های آموزشی و پژوهشی دانشگاه علم و صنعت از جمله دانشکده فیزیک دچار خسارت شد. اگرچه گزارش رسمی از تلفات جانی منتشر نشده، اما هدف قرار گرفتن چنین مجموعه‌ای پرسش‌های جدی درباره چرایی حمله به یک مرکز علمی مطرح کرده است. این دانشگاه یک هفته قبل از حمله مستقیم دشمن، یکی از اساتید خود را به نام دکتر سعید شمقدری که توسط دشمن در منزل خود به همراه فرزندانش شهید شد، از دست داد!

دانشگاه علم و صنعت در سال‌های اخیر به یکی از عناصر مهم حوزه فناوری فضایی کشور تبدیل شده است. این دانشگاه با ایجاد مرکز تحقیقات ماهواره در سال 1386 وارد عرصه طراحی و ساخت ماهواره‌های بومی شد و از آن زمان در پروژه‌های مهم فضایی نقش‌آفرینی کرده است.

از جمله مهم‌ترین دستاوردهای این مجموعه می‌توان به ماهواره «نوید» اشاره کرد؛ نخستین ماهواره کاملاً بومی و دانشجویی ایران با وزن حدود 50 کیلوگرم که در سال 1390 با موفقیت پرتاب شد و 53 روز در مدار فعالیت داشت. پس از آن نیز پروژه ماهواره «ظفر» با وزن حدود 90 کیلوگرم و قابلیت‌های پیشرفته تصویربرداری توسعه یافت. هرچند پرتاب نخست آن به‌طور کامل موفق نبود، اما داده‌های فنی آن برای ادامه پروژه و توسعه نسخه ظفر 2 مورد استفاده قرار گرفت.

این دانشگاه همچنین در پروژه منظومه ماهواره‌ای شهید سلیمانی که با هدف ارائه خدمات ارتباطی و اینترنت اشیاء طراحی شده، مشارکت دارد. تربیت ده‌ها پژوهشگر متخصص در حوزه فناوری فضایی باعث شده این دانشگاه به یکی از بازوهای علمی سازمان فضایی ایران تبدیل شود.

حمله به دانشگاه شهید بهشتی و تخریب پژوهشگاه لیزر و پلاسما

در کنار دانشگاه علم و صنعت، دانشگاه شهید بهشتی نیز از دیگر مراکز علمی آسیب‌دیده در حملات اخیر بود. در این حمله، بخش‌هایی از پژوهشگاه لیزر و پلاسما این دانشگاه دچار تخریب شد.

این پژوهشگاه از مراکز مهم تحقیقاتی کشور در حوزه فناوری‌های پیشرفته به شمار می‌رود و نقش مهمی در پژوهش‌های مرتبط با لیزر، فیزیک پلاسما و کاربردهای صنعتی و علمی آن دارد. این مجموعه پژوهشی به همت شهید دکتر محمدمهدی طهرانچی پایه‌گذاری شد؛ دانشمند برجسته فیزیک که سال‌ها در توسعه زیرساخت‌های علمی کشور نقش داشت و خود در جنگ 12 روزه به شهادت رسید.

پژوهشگاه لیزر و پلاسما در سال‌های گذشته به یکی از قطب‌های علمی این حوزه در کشور تبدیل شده و پروژه‌های متعددی در زمینه فناوری‌های نوین، کاربردهای پزشکی لیزر، تحقیقات پلاسما و فناوری‌های پیشرفته صنعتی در آن دنبال می‌شد.

واکنش وزیر علوم در بازدید از دانشگاه شهید بهشتی/ 30 دانشگاه هدف حمله مستقیم دشمن!

در پی این حملات، حسین سیمایی صراف وزیر علوم، در بازدید از دانشگاه شهید بهشتی با محکوم کردن این اقدامات گفت:  حمله به زیرساخت‌ها یک جنایت علیه بشریت است. باورنکردنی است که در عصر حقوق بشر و قرن بیست‌ویکم، اماکن و اشخاص غیرنظامی و حتی زیرساخت‌های علمی و حیاتی بشر مورد حمله قرار بگیرند.

وی با اشاره به تلفات جامعه دانشگاهی در جریان حملات اخیر افزود:  تاکنون پنج نفر از اساتید دانشگاه و بیش از 60 دانشجو به شهادت رسیده‌اند و تا امروز بیش از 30 دانشگاه کشور هدف حملات مستقیم قرار گرفته‌اند.

جنگی فراتر از میدان نظامی

برخی تحلیلگران معتقدند حمله به مراکز علمی را باید در چارچوب الگوهای جدید جنگ مدرن تحلیل کرد؛ جایی که هدف صرفاً نابودی تجهیزات نظامی نیست، بلکه زیرساخت‌های تولید دانش و فناوری نیز در فهرست اهداف قرار می‌گیرد. دانشگاه‌ها به دلیل نقش کلیدی در تربیت نیروی انسانی متخصص، توسعه فناوری و شکل‌دهی به آینده اقتصادی و علمی کشورها، در چنین رویکردی به اهدافی راهبردی تبدیل می‌شوند.

در همین چارچوب، حملات اخیر به مراکز پژوهشی و دانشگاهی در کنار اقداماتی مانند ترور دانشمندان یا تخریب زیرساخت‌های تحقیقاتی، از سوی برخی ناظران تلاشی برای اختلال در چرخه آموزش، پژوهش و نوآوری تلقی می‌شود.

شکاف میان قواعد بین‌المللی و واقعیت میدان

بر اساس بسیاری از کنوانسیون‌های بین‌المللی، مراکز آموزشی و پژوهشی در زمره اماکن غیرنظامی قرار می‌گیرند و هدف قرار دادن آن‌ها نقض اصول حقوق بشردوستانه محسوب می‌شود. با این حال، رخدادهای اخیر بار دیگر پرسش‌هایی درباره میزان کارآمدی سازوکارهای بین‌المللی در حفاظت از چنین مراکزی مطرح کرده است.

آنچه در این میان بیش از هر چیز برجسته است، تأثیرات بلندمدت چنین حملاتی بر محیط علمی و آموزشی کشورهاست. با وجود خسارات واردشده، بسیاری از مسئولان و دانشگاهیان تأکید دارند که مسیر توسعه علمی متوقف نخواهد شد و بازسازی زیرساخت‌ها و ادامه فعالیت‌های پژوهشی در دستور کار قرار دارد.

در نهایت، تجربه‌های تاریخی نشان داده است که علم و دانش به‌سختی قابل مهار یا نابودی هستند؛ حتی در شرایطی که زیرساخت‌ها آسیب می‌بینند، جریان تولید دانش معمولاً مسیرهای تازه‌ای برای ادامه حیات خود پیدا می‌کند.

انتهای پیام/