به گزارش گروه رسانه های خبرگزاری تسنیم، در جنگ رمضان، آمریکایی‌ها و نیروی نیابتی‌شان در غرب آسیا یعنی رژیم صهیونیستی، بسیاری از قواعد متعارف جهانی در جنگ را زیر پا گذاشتند. گذشته از حمله به غیرنظامی‌ها، حملاتی که به آثار تاریخی ایران شد یا حملاتی که نسبت به نمادهای مذهبی ایران رخ داد و ضربات هدفمندی که متوجه مراکز فرهنگی ایران شد، بشدت عجیب و شوکه‌کننده و در این حجم، بی‌سابقه بود.

پیش از این، در حوادث دی 1404 که طی آن کودتاچیان توانستند بر بستر اعتراضات موج‌سواری کنند هم همین خط و ربط بین بانک اهداف دیده می‌شد. در آشوب دی‌ 1404 شاهد آن بودیم که تروریست‌های وارداتی و همدستان داخلی‌شان، حمله‌های سازمان‌یافته و گسترده‌ای را در اقصی ‌نقاط ایران به کتابخانه‌ها و مراکز فرهنگی دیگر ترتیب دادند.

به طور دقیق‌تر باید گفت مشخص بود این حملات نه از سر تصادف، بلکه به شکل هدفمند برای تخریب کتابخانه‌ها و از بین بردن دارایی‌های ارزشمند تاریخی و فرهنگی است. اینکه چرا آنها چنین اهدافی را در پیش گرفتند، پرسشی بود که به آن از جنبه‌های گوناگون، پاسخ‌های گوناگون داده شد اما به طور کلی‌تر تأکید روی این نکته که چنین حملاتی به مراکز فرهنگی کشور شده و کتابخانه‌ها را به ویرانی کشانده شده‌اند، از چند جهت بایسته است؛ نخست برای ثبت در تاریخ، یعنی برای اینکه آیندگان بدانند در این روزگار چه گذشت.

نکته دوم به جدال‌های سیاسی بعدی و چشم‌اندازها و راهبردهای احتمالی پیش رو برمی‌گردد. گذشته از آیندگان که این اتفاقات را به عنوان تاریخ مطالعه می‌کنند، در آینده نزدیک هم ممکن است میهن ما با تحریفاتی در مورد طرف حق و باطل این نبرد و تعیین مقصرها و موثرها در آن مواجه شود و عده‌ای بخواهند بدیهی‌ترین چیزها را زیر سوال ببرند؛ مثلاً اینکه حملات دشمن متوجه زیرساخت‌های فرهنگی هم بود و نمی‌توان چنین دشمنی را تبرئه کرد.

سپس برای تعیین جبهه حق و باطل نزد جهانیان است که باید به تأکید روی این امر پرداخت. این شاید ممکن نباشد که با اشاره به چند مورد از مظالمی که متجاوزان در حق ما انجام داده‌اند، ورق رسانه‌های جهان برگردد اما سندهایی باید ارائه شود تا انسان‌های حق‌طلب و آزاده در جریان آن قرار بگیرند و دیدیم که افشای اسناد جنایات رژیم صهیونیستی در غزه، به رغم سلطه لابی صهیونیستی بر رسانه‌های جریان اصلی جهان، نهایتاً باعث شد افکار عمومی جهان -خصوصاً نسل جدید و جوان‌ترها- تکانه‌هایی جدی به خود ببیند و چرخش بی‌سابقه‌ای را تجربه کند که حتی صف‌بندی‌های اجتماعی بعد از دوران جنگ سرد را در نقاط مختلف دنیا جابه‌جا کرد.

در همین راستا، پیرو حملاتی که آمریکا و رژیم صهیونیستی طی جنگ رمضان به زیرساخت‌های فرهنگی ایران انجام دادند، 29 اسفند 1404 انجمن جهانی کتابداری، موسوم به ایفلا، بیانیه‌ای منتشر کرد که با لحنی کلی نسبت آسیب دیدن کتابخانه‌ها و مراکز فرهنگی در جنگ غرب آسیا اظهار نگرانی می‌کرد. این بیانیه به محکومیت طرف خاصی از قضیه نمی‌پرداخت و حتی نمی‌گفت اگر چنین مراکزی مورد آسیب قرار گرفته‌اند، در کدام کشور و توسط کدام طرف نبرد بوده است.

واکنش انجمن کتابداری ایران به این موضوع می‌توانست به این اظهار نگرانی خام و کلی، جهت بدهد و آن را برای ثبت در تاریخ ایضاح کند. این انجمن ضمن صدور بیانیه محکومیت، به سازمان‌های بین‌المللی نامه‌هایی نوشت و از آنها خواست این اتفاقات را محکوم کنند. این اقدام از چند جهت موثر و مفید بود؛ اول اینکه نفس نگارش چنین نامه‌هایی، ادعای ایران درباره حمله به زیرساخت‌های فرهنگی‌اش را به صورت رسمی ابلاغ و ثبت می‌کرد.

نکته دوم این است که ارسال چنین نامه‌هایی می‌تواند ارزش خبری بیابد و صدماتی که به صورت پراکنده نسبت به پیکره زیرساخت‌های فرهنگی ایران ایجاد شده را یکجا صورت‌بندی ‌کند تا بازتاب رسانه‌ای داشته باشد.

نکته سوم البته به واکنش آن سازمان‌های بین‌المللی برمی‌گردد که به طور ضمنی، اثبات ادعای ایران است. خوشبختانه در این مورد با طرح مستدل انجام چنین حملاتی و وارد آمدن چنین خسارت‌هایی به زیرساخت‌های فرهنگی ایران، پاسخ مشخصی از جانب بعضی نهادهای بین‌المللی داده شد که صحت ادعای ایران را تا اینجا ثابت می‌کند و باید توجه داشت این نوع تلاش‌های بین‌المللی که دارای جنبه‌های متعدد حقوقی و رسانه‌ای است، همچنان ادامه دارد.

در همین راستا ابتدا به بیانیه انجمن کتابداری و اطلاع‌رسانی ایران در محکومیت حملات به زیرساخت‌های فرهنگی و حافظه تمدنی کشور اشاره می‌شود که به زبان‌های عربی و انگلیسی منتشر شده است.

سپس به تقاضای رئیس انجمن کتابداری واطلاع‌رسانی ایران از ایفلا و یونسکو برای محکوم کردن حملات به مراکز فرهنگی اشاره می‌شود که گام مهم‌تری در مستندسازی این وقایع است و سپس پاسخ خانم «لزلی ویر» رئیس فدراسیون بین‌المللی انجمن‌ها و مؤسسات کتابداری (IFLA) را از نظر می‌گذرانیم که با ایرانی‌ها در این زمینه همدردی کرده و به طور ضمنی وجود چنین موارد توجیه‌ناپذیری را در بانک اهداف دشمن تایید می‌کند.

با گذشت نزدیک یک ماه از آغاز جنگ رمضان، انجمن کتابداری ایران اولین جمع‌بندی خودش از حملات صورت گرفته به زیرساخت‌های فرهنگی را طی یک بیانیه محکومیت اعلام کرد. در متن این بیانیه آمده است: «انجمن کتابداری و اطلاع‌رسانی ایران با ابراز نگرانی عمیق و تأسف فراوان، حملات نظامی ایالات متحده آمریکا و رژیم صهیونیستی علیه جمهوری اسلامی ایران، بویژه تعرض به زیرساخت‌های فرهنگی، علمی و حافظه تاریخی ملت ایران را بشدت محکوم می‌کند.

آسیب به انواع کتابخانه‌ها از جمله کتابخانه‌های عمومی، تخصصی و دانشگاهی، مراکز آرشیوی و اسنادی، فرهنگسراها، چاپخانه‌ها، کتابفروشی‌ها، موزه‌ها و بناهای ارزشمند تاریخی ـ فرهنگی، از جمله گزارش‌های نگران‌کننده درباره تهدید یا آسیب به مجموعه‌های میراثی همچون کاخ‌موزه گلستان، صرفاً تعرض به ساختمان‌ها و اشیا نیست، بلکه تجاوزی آشکار به هویت ملی، حافظه جمعی، دانش بین‌ نسلی و میراث تمدنی یک ملت است.

کتابخانه‌ها و موزه‌ها، حافظان تاریخ، فرهنگ، دانایی و صلحند و هرگونه تعرض به آنها نقض آشکار اصول انسانی، اخلاقی و حقوق بین‌الملل فرهنگی به شمار می‌آید. انجمن کتابداری و اطلاع‌رسانی ایران بر این باور است هدف قرار دادن نهادهای فرهنگی و حافظه‌محور، نه‌تنها خسارتی جبران‌ناپذیر برای ملت ایران، بلکه آسیبی جدی به میراث فرهنگی بشریت است.

چنین اقداماتی با تمام موازین بین‌المللی مربوط به صیانت از میراث فرهنگی در زمان جنگ و بحران، از جمله اصول شناخته‌شده حفاظت از میراث بشری، در تضاد کامل قرار دارد. ما ضمن اعلام همبستگی با کتابداران، آرشیویست‌ها، موزه‌داران، پژوهشگران و تمام حافظان میراث فرهنگی کشور، از نهادهای بین‌المللی فرهنگی، انجمن‌های حرفه‌ای کتابداری، سازمان‌های حافظ میراث فرهنگی و مجامع علمی جهان می‌خواهیم در برابر این تهدیدها سکوت نکنند و برای توقف فوری هرگونه حمله به زیرساخت‌های فرهنگی و علمی ایران، موضعی صریح و مسؤولانه اتخاذ کنند.

انجمن کتابداری و اطلاع‌رسانی ایران همچنین هشدار می‌دهد تداوم چنین حملاتی می‌تواند پیامدهایی ماندگار و جبران‌ناپذیر بر حافظه فرهنگی منطقه، میراث تمدنی جهان و جریان آزاددانش بر جا گذارد. جامعه جهانی باید پیش از آنکه خسارت‌ها غیرقابل بازگشت شود، برای جلوگیری از تکرار این تعرض‌ها اقدام فوری و مؤثر انجام دهد. حفاظت از کتابخانه‌ها، موزه‌ها و مراکز فرهنگی، حفاظت از آینده گفت‌وگو، دانایی و صلح است». 

صدور چنین بیانیه‌ای را می‌توان گام اول جهت ابلاغ و اثبات وجود یکسری حملات غیرقانونی به زیرساخت‌های فرهنگی ایران دانست. به عبارتی مرحله اول، طرح کامل یک ادعاست و مرحله بعد تلاش برای اثبات آن و اخذ واکنش از دیگران.

مرحله بعد طرح ادعای ایران در خصوص حمله به زیرساخت‌های فرهنگی‌اش، اقدام دکتر محمد زره‌ساز، رئیس انجمن کتابداری و اطلاع‌رسانی ایران بود که در 2 نامه مستقل خطاب به خانم «لزلی ویر» رئیس فدراسیون بین‌المللی انجمن‌ها و مؤسسات کتابداری (ایفلا) و آقای «خالد العنانی» مدیرکل سازمان آموزشی، علمی و فرهنگی ملل متحد (یونسکو) تقاضا کرد نسبت به حملات بی‌رحمانه ایالات متحده آمریکا و رژیم صهیونیستی به زیرساخت‌های فرهنگی -بویژه کتابخانه‌ها، موزه‌ها و مراکز فرهنگی- واکنش مناسب نشان داده و آن را محکوم کنند. در همین نامه بود که به برخی مناطق آسیب‌دیده هم به عنوان شاهد مثال، اشاره شد.

در این نامه ضمن ابراز نگرانی عمیق نسبت به حملات انجام شده توسط ایالات متحده آمریکا و رژیم صهیونیستی علیه زیرساخت‌های فرهنگی، علمی و حافظه تاریخی کشور، از آسیب به کتابخانه‌های عمومی، تخصصی و دانشگاهی، مراکز آرشیوی و اسنادی، موزه‌ها و دیگر نهادهای حافظ دانش و میراث تمدنی سخن به میان آمده و اشاره می‌شود: «تاکنون چندین کتابخانه، موزه و مرکز فرهنگی (از جمله کتابخانه دانشکدگان فنی و مهندسی پردیس شهید عباسپور دانشگاه شهید بهشتی، کتابخانه تخصصی پژوهشگاه اندیشه سیاسی اسلام، کتابخانه تخصصی حسینیه اعظم زنجان و کاخ موزه گلستان) تخریب شده یا آسیب جدی دیده‌اند».

دکتر زره‌ساز در ادامه می‌نویسد: «این حملات صرفاً متوجه ساختمان‌ها و مجموعه‌ها نیست، بلکه هویت ملی، حافظه جمعی، دانش بین ‌نسلی و جریان آزاد دسترسی به اطلاعات را هدف قرار داده است». در پی مکاتبه رسمی دکتر محمد زره‌ساز، رئیس انجمن کتابداری و اطلاع‌رسانی ایران با ریاست فدراسیون بین‌المللی انجمن‌ها و مؤسسات کتابداری (IFLA) درباره آسیب‌های ناشی از حملات اخیر به زیرساخت‌های فرهنگی، کتابخانه‌ها و میراث تمدنی ایران، خانم لزلی ویر، رئیس ایفلا در پاسخ رسمی خود ضمن ابراز همدردی با کتابداران و همکاران فرهنگی ایران و منطقه، بر اهمیت انتقال این اطلاعات برای حفاظت، صیانت و بازسازی آینده تأکید کرد.

رئیس ایفلا در این پاسخ اعلام کرد اطلاعات ارسالی انجمن درباره وضعیت کتابخانه‌ها و خسارت‌های واردشده، در اختیار همکاران دفتر مرکزی ایفلا قرار گرفته تا در فرآیندهای بین‌المللی مرتبط با حفاظت از کتابخانه‌ها، میراث فرهنگی و برنامه‌های بازسازی مورد استفاده قرار گیرد.

وی همچنین با اشاره به بیانیه‌ای که پیش‌تر از سوی هیات حاکمه ایفلا منتشر شده بود، تصریح کرد این نهاد بین‌المللی همچنان وضعیت منطقه را به ‌دقت رصد می‌کند و از دریافت هرگونه اطلاعات تکمیلی درباره آسیب‌های وارده استقبال خواهد کرد. در بیانیه‌ای که 20 مارس 2026، مطابق با 29 اسفند 1404 به تصویب هیئت حاکمه فدراسیون بین‌المللی انجمن‌ها و مؤسسات کتابداری (IFLA) رسید، آمده بود ایفلا، همراه اعضای خود در مناطق آسیب‌دیده، نیز با همکاری یونسکو و سایر نهادهای بین‌المللی حوزه میراث فرهنگی، وضعیت را به ‌صورت مستمر دنبال می‌کند و نسبت به سلامت و امنیت کتابداران، کاربران کتابخانه‌ها، مجموعه‌های علمی و فرهنگی و ساختمان‌های کتابخانه‌ای ابراز نگرانی جدی دارد.

این بیانیه با استناد به گزارش‌های یونسکو درباره آسیب به اماکن فرهنگی، همچنین گزارش‌های مربوط به آسیب به نهادهای آموزشی، از همه طرف‌ها خواسته به تعهدات خود در چارچوب کنوانسیون 1954 لاهه برای حفاظت از اموال فرهنگی در زمان مخاصمات مسلحانه و پروتکل‌های آن پایبند باشند.

گفتنی است اگرچه این بیانیه از تمام طرف‌های درگیر می‌خواهد به قوانین بین‌المللی پایبند باشند و از آسیب‌رسانی به مراکز فرهنگی اجتناب کنند اما تاکنون این تنها یک سوی نبرد، یعنی آمریکا و رژیم صهیونیستی بوده‌اند که چنین حملاتی انجام داده‌اند. پاسخ‌های انجمن کتابداری ایران و تاکید بر اقدامات متجاوزان، برای جا انداختن این نکته و بیرون آوردن مواضع حقوقی بین‌المللی از بی‌طرفی محض، موثر است.

منبع: وطن امروز

انتهای پیام/