به گزارش گروه بین‌الملل خبرگزاری تسنیم، رهبران کشورهای شورای همکاری خلیج فارس دهه‌ها پیش، شرط‌بندی کردند که با فروش نفت می‌توانند جوامع مدرن و شکوفایی بسازند. هدفشان این بود که مهاجران را برای کار از سراسر جهان جذب کنند. هر کسی که به دبی یا دوحه سفر کرده باشد، می‌داند این تلاش چقدر موفق بوده است. جمعیت منطقه در 30 سال گذشته بیش از دو برابر شده و حالا به حدود 60 میلیون نفر رسیده و ارزیابی‌ها نیز نشان می‌دهد این روند در دهه‌های پیش رو نیز با شیبی سریع ادامه خواهد یافت. 

اما اکنون ورود آنها به جنگ با ایران و همراهی با آمریکا و رژیم صهیونیستی  بزرگ‌ترین آسیب‌پذیری حکام عرب کرانه جنوبی خلیج فارس را بر همگان آشکار ساخته است. شن‌های داغ و نفت‌خیز بیابان، توسعه کشاورزی را تقریباً غیرممکن کرده و این دولت‌ها را مجبور کرده تقریباً کاملاً به واردات غذا و محصولات غذایی وابسته باشند. بیشتر این واردات از طریق تنگه هرمز انجام می‌شود؛ آبراه باریکی که اکنون به دلیل بسته شدن این تنگه، عملاً امکان تردد را برای کشتی‌ها و شناورهای تجاری به امری محال مبدل ساخته است.

یکی از مقامات کشورهای عضو شورای همکاری خلیج فارس اخیرا گفت: «البته که نگرانیم.» یک مقام دیگر هم اظهار داشت امیدوار است جنگ به زودی تمام شود چرا که اعداد و ارقام مقیاس تهدید امنیتی پیش روی این کشورها را بیش از پیش نشان می‌دهند.

سال گذشته، مجمع جهانی اقتصاد گزارش داد حدود 85 درصد از تمام غذای مصرفی در کشورهای عضو شورای همکاری خلیج فارس وارداتی است (این رقم در ایالات متحده حدود 15 درصد است). وابستگی خلیج فارس به واردات برای برنج به تقریباً 100 درصد و برای غلات به 90 درصد می‌رسد. حدود 70 درصد از تمام واردات غذایی این شش کشور از تنگه هرمز عبور می‌کند؛ تنگه‌ای که خلیج فارس را به دریای عمان و سپس دریای عرب متصل می‌کند.
 با توقف تردد شناورها  از تنگه هرمز — که یک‌پنجم تأمین نفت جهان از این کانال حدود 20 مایلی عبور می‌کند — قیمت نفت را به بالای 100 دلار در بشکه رسانده و قیمت بنزین را افزایش داده است. اما برای کشورهای ثروتمند ساحل مقابل ایران، تهدید بزرگ‌تر کمبود غذا و افزایش سرسام‌آور هزینه‌هایی است که ممکن است ایجاد کند.دولت‌ها هم‌اکنون در حال استفاده از ذخایر استراتژیک غذایی و تغییر مسیر به راه‌های جایگزین زمینی و دریایی هستند تا تأمین غذا را تضمین کنند.

امارات متحده عربی اعلام کرده که ذخایر استراتژیک کالاهای حیاتی‌اش چهار تا شش ماه را پوشش می‌دهد و از ساکنان خواسته هرگونه گران‌فروشی را از طریق خط تلفن اختصاصی گزارش کنند. عربستان سعودی پس از خرید نزدیک به یک میلیون تن گندم در ژانویه، حدود چهار ماه ذخیره گندم دارد. از زمانی آغاز جنگ رمضان تردد کشتی‌ها در تنگه هرمز حداقل 90 درصد کاهش یافته است. در 12 مارس، شرکت تحلیل دریایی« لویدز لیست» برای اولین بار از آغاز جنگ، هیچ ترددی در تنگه ثبت نکرد.

در این بین نرخ حمل‌ونقل و بیمه ریسک جنگ هم به شدت افزایش یافته است. اینکه وضعیت کنونی تنگه هرمز چقدر ممکن است طول بکشد، مشخص نیست. در حالی که کشورهای خلیج فارس با احتمال کمبود دست‌وپنجه نرم می‌کنند، اما در عین حال با یک وضعیت دوگانه نیز دست و پنجه نرم می‌کنند. آن‌ها خودشان غذای زیادی تولید نمی‌کنند، اما نقش مهمی در کمک به تولید غذا در سایر کشورها دارند. این منطقه تقریباً نیمی از اوره جهان را تأمین می‌کند — ماده کلیدی در کودهای نیتروژنی رایج — و تولیدکننده عمده آمونیاک، گوگرد و فسفات است. توقف حمل‌ونقل در تنگه صادرات این محصولات را محدود کرده و قیمت جهانی برخی از این اجزای کود را حدود 25 درصد افزایش داده است. این نشانه هشداردهنده‌ای برای تولید محصولات کشاورزی در سطح جهانی است.

«مایکل ورز»، پژوهشگر ارشد شورای روابط خارجی که متخصص امنیت غذایی است، می‌گوید: «ما در آستانه یک فاجعه غذایی هستیم و فقط درباره قیمت بنزین حرف می‌زنیم.» کشاورزان آمریکایی — که قبلاً با قیمت‌های نوسانی کالاها، هزینه‌های بالای وام و افزایش هزینه‌ها دست‌وپنجه نرم می‌کردند — به شدت به کود وارداتی وابسته‌اند. کاشت بهاره در مارس و آوریل سرعت می‌گیرد و تقاضای کود هم افزایش می‌یابد. هر اختلال پایدار در زنجیره تأمین از خلیج فارس می‌تواند قلب آمریکا را تحت تأثیر قرار دهد.

حمله روسیه به اوکراین در فوریه 2022 باعث نگرانی جهانی درباره امنیت غذایی شد، چون این دو کشور حداقل 30 درصد گندم جهان را تأمین می‌کردند (بر اساس داده‌های سازمان خواربار و کشاورزی ملل متحد). در خلال آن جنگ، بنادر اوکراین مسدود یا تهدید شده بودند، مین‌ها بخش‌هایی از دریای سیاه را پر کرده بودند و فرودگاه‌های این کشور روی پروازهای غیرنظامی بسته بودند. سیلوها پر از غلات بودند. قیمت جهانی گندم ماه بعد به بالاترین حد تاریخی خود رسید.واشنگتن و کی‌یف برای یافتن راه‌های جایگزین صادرات گندم اوکراین — که مقصدش خاورمیانه و آفریقا بود — دست‌وپا زدند. ترکیه و سازمان ملل ابتکار غلات دریای سیاه را میانجی‌گری کردند که اجازه داد نزدیک به 33 میلیون تن غله از سه بندر اوکراین صادر شود. اوکراین همچنین غلات را با قطار و کامیون به مرزهای غربی‌اش منتقل کرد و سپس به کشورهای همسایه برای صادرات بیشتر ارسال کرد.

این کمبود تأمین، حکایتی از شکنندگی و به‌هم‌پیوستگی شبکه جهانی تأمین غذا بود؛ کشورهایی که برای نیازهای اساسی به واردات وابسته‌اند، در معرض تحولات و رویدادهای دیگر نقاط جهان هستند و کار زیادی هم نمی‌توانند انجام دهند. وقتی بحران رخ می‌دهد، کشورها تلاش می‌کنند خودکفا شوند، یعنی به توانایی‌های داخلی خود اتکا کنند و بگویند: «دیگر نمی‌خواهیم برای امنیت غذایی‌مان به بازارهای جهانی وابسته باشیم. «سایتلین ولش» پژوهشگر مرکز مطالعات استراتژیک و بین‌المللی معتقد است: واقعیت این است که کشورهای بسیار معدودی در جهان می‌توانند غذایی را که برای مصرف داخلی نیاز دارند، تولید کنند.

خطرات ناامنی غذایی برای رهبران خاورمیانه در زمان بیداری اسلامی در 2010 و 2011 کاملاً آشکار بود، زمانی که اعتراضات گسترده مردمی دولت‌های تونس و مصر را سرنگون کرد. درست پیش از آن، تولید جهانی گندم به دلیل یک سری از بلایای اقلیمی در مناطق اصلی کشت گندم فلج شده بود. موج گرما، خشکسالی و آتش‌سوزی‌ها حدود یک‌سوم محصول روسیه را نابود کرد و این کشور ممنوعیت صادرات اعمال کرد. قیمت‌های جهانی در سال 2010 حدود 50 درصد جهش کرد.

برنامه یارانه نان در مصر — بزرگ‌ترین واردکننده گندم جهان — به نقطه شکست رسید و اعتراضات سراسری را شکل داد.دولت‌های خلیج فارس بنادر را گسترش داده‌اند، سیلوهای غلات عظیم ساخته‌اند و در کشاورزی پیشرفته مانند هیدروپونیک، کشاورزی عمودی و گلخانه‌های کنترل‌شده آب‌وهوا سرمایه‌گذاری کرده‌اند تا سبزیجات را در دمایی که بالاتر از 110 درجه فارنهایت است، پرورش دهند. عربستان سعودی میلیون‌ها تن ظرفیت ذخیره غلات دارد و ده‌ها میلیارد دلار در ابتکارات کشاورزی و زنجیره‌های تأمین سرمایه‌گذاری کرده است. اما کشاورزی هنوز نیاز را برآورده نکرده است. عربستان سعودی عمدتاً سیاست خودکفایی گندم را پس از خشک شدن آبخوان‌ها رها کرد. در عوض، صندوق‌های ثروت حاکمیتی امارات و عربستان زمین‌های کشاورزی و سهام در کسب‌وکارهای کشاورزی خارج از کشور خریدند، از جمله گندم در اروپای شرقی، دام در آمریکای جنوبی و برنج در جنوب آسیا. اما حتی این دارایی های غذایی نیز در نهایت نیاز به حمل‌ونقل امن دارد.

برخی کشورهای خلیج فارس موقعیت بهتری برای تحمل فشار دارند. «جوزف گلاوبر»، پژوهشگر  مؤسسه سیاست تحقیقاتی غذایی بین‌المللی می‌گوید عربستان سعودی بندری در دریای سرخ دارد که مسیر جایگزینی برای ورود غذا و خروج نفت و کود است. اما در دریای سرخ هم مشکلاتی وجود دارد. 

کشورهای شورای همکاری خلیج فارس بر اساس اطلاعات مؤسسه منابع جهانی، در زمره پرتنش‌ترین نقاط آبی جهان هستند. دهه‌ها پیش از اینکه جنگ ذخایر و زیرساخت‌های غیرنظامی را تهدید کند، خلیج فارس نفت خود را به عنوان منبع محدود در نظر گرفته بود؛ نعمتی که روزی تمام می‌شود. در این بین دولت‌های مزبور به انرژی خورشیدی و دیگر اشکال انرژی تجدیدپذیر روی آورده‌اند تا منبع ثروت‌شان را حفظ کنند و برای آینده آماده شوند. آن‌ها تلاش مشابهی برای برنامه‌ریزی بلندمدت با غذا انجام دادند، اما جنگ اخیر آسیب پذیری آنها در برابر سالها طرح‌های بلندپروازانه ثابت کرد و محدودیت های این الگوی امنیت غذایی را نیز آشکار ساخت.

انتهای پیام/