به گزارش گروه بین‌الملل خبرگزاری تسنیم، پس از مذاکرات روز گذشته میان نیکول پاشینیان، نخست‌وزیر ارمنستان، و ولادیمیر پوتین، رئیس‌جمهور روسیه در مسکو که با محوریت خروج مدیریت راه‌آهن ارمنستان از کنترل طرف روسی برگزار شد، اگرچه دو طرف به توافق مشخصی دست نیافتند، اما پاشینیان امروز با اتخاذ موضعی محتاطانه اعلام کرد که ایروان هیچ‌گونه برنامه‌ای برای فسخ یک‌جانبه قرارداد مدیریت راه‌آهن با مسکو ندارد.

این اظهارات در حالی مطرح می‌شود که پیش‌تر تنش‌های لفظی میان مقامات دو کشور بر سر این موضوع بالا گرفته بود و ناظران منطقه‌ای با دقت تحولات مربوط به زیرساخت‌های استراتژیک قفقاز جنوبی را رصد می‌کنند.

پاشینیان در سخنرانی امروز خود با اشاره به حقوق حاکمیتی کشورش تاکید کرد: «جمهوری ارمنستان اهرم‌های لازم برای این کار را در اختیار دارد، اما ما قصد نداریم و نمی‌خواهیم در چنین مسیری گام برداریم و قرارداد را به صورت یک‌طرفه لغو کنیم.»

این رویکرد نشان‌دهنده تلاش ایروان برای مدیریت تنش‌ها با مسکو در بحبوحه تغییرات ژئوپلیتیک منطقه است.

ریشه‌های یک اختلاف استراتژیک؛ از هشدار تا مذاکره

حدود یک ماه و نیم پیش از سفر به مسکو، نخست‌وزیر ارمنستان به صورت علنی و در اظهاراتی جنجالی مدعی شده بود که به دلیل اعمال مدیریت روسیه بر شبکه راه‌آهن ارمنستان، این کشور در روند کلی رفع انسداد مسیرهای مواصلاتی منطقه‌ای، مزیت‌های رقابتی خود را از دست می‌دهد. این موضع‌گیری، سیگنالی آشکار از نارضایتی ایروان نسبت به انحصار مسکو بر شریان‌های حیاتی این کشور تلقی می‌شد.

بر اساس دیدگاه نیکول پاشینیان، راهکار ایده‌آل برای خروج از این وضعیت این بود که یک کشور ثالث که هم با فدراسیون روسیه و هم با جمهوری ارمنستان روابط دوستانه و حسنه‌ای دارد، حق مدیریت امتیازی (کنسرسیوم) این خطوط ریلی را خریداری کند. با این حال، در مذاکرات رو در رو و مفصل روز گذشته میان پاشینیان و پوتین در کرملین، این طرح با بن‌بست مواجه شد و هیچ راه‌حل مورد توافقی به دست نیامد.

در اوایل ماه مارس، نخست‌وزیر ارمنستان ابراز امیدواری کرده بود که طرف روسی شرایط ایروان را درک می‌کند، اما اکنون این سوال مطرح است که چرا در پایتخت روسیه توافقی حاصل نشد؟

پاشینیان در پاسخ به این پرسش که چرا مذاکرات مسکو به نتیجه نرسید، با رویکردی دیپلماتیک گفت: «تا زمانی که بحث‌ها و رایزنی‌ها در این خصوص ادامه دارد، من فرصت و لزومی برای صحبت درباره توافق یا عدم توافق نمی‌بینم.» این اظهارات نشان می‌دهد که پرونده راه‌آهن قفقاز جنوبی همچنان روی میز مذاکره باز است.

موضع قاطع مسکو: دلیلی برای واگذاری راه‌آهن به کشور ثالث وجود ندارد

در طول این مدت، مقامات ارشد روسی به هیچ وجه نارضایتی خود را از ایده نخست‌وزیر ارمنستان مبنی بر خروج مدیریت راه‌آهن از دست روسیه پنهان نکرده‌اند. اگرچه رهبران دو کشور در بخش علنی و مقابل دوربین‌های مذاکرات دیروز خود هیچ اشاره‌ای به این موضوع حساس نکردند، اما پس از پایان دیدارها، الکسی اورچوک، معاون نخست‌وزیر روسیه، در مصاحبه‌ای با رسانه‌های دولتی این کشور، موضع سخت و قاطع مسکو را به صراحت بیان کرد.

اورچوک با لحنی انتقادی اظهار داشت: «برای ما کاملاً روشن و بدیهی است که هیچ دلیل عینی و منطقی برای فروش یا واگذاری امتیاز مدیریت راه‌آهن قفقاز جنوبی به هیچ طرف ثالثی وجود ندارد. در سیاست ما مرسوم است که بر اساس اقدامات و عملکردها قضاوت کنیم، نه صرفاً بر اساس حرف‌ها. آنها در حالی درباره این موضوعات صحبت می‌کنند که ابتدا حق مالکیت یک شرکت انرژی خصوصی را سلب کردند و حالا مسئله واگذاری امتیاز راه‌آهن را پیش کشیده‌اند. واقعاً انتظار دارند ما در قبال این رفتارها چه واکنشی نشان دهیم؟»

این اظهارات تند معاون نخست‌وزیر روسیه بازتاب‌دهنده عمق بی‌اعتمادی شکل‌گرفته میان دو شریک استراتژیک سابق است.

با این وجود، پاشینیان امروز اصرار داشت که با مقامات روس برای تداوم گفت‌وگوها به توافق رسیده‌اند. به گفته وی، مشکل تنها در یک جمله خلاصه می‌شود: ارمنستان در شرایط کنونی و با تداوم این رویه، مزیت‌های رقابتی بالقوه خود را در عرصه ترانزیت از دست می‌دهد.

نخست‌وزیر ارمنستان برای تلطیف فضا افزود: «وظیفه اصلی ما این است که ارمنستان فرصت پیدا کند تا پتانسیل رقابتی خود را به طور کامل درک و عملیاتی کند. ما نه‌تنها هیچ مشکلی با فدراسیون روسیه نداریم، بلکه برعکس، برای روابط دوستانه و تاریخی خود ارزش زیادی قائل هستیم و به هیچ وجه نمی‌خواهیم به منافع ملی روسیه آسیبی وارد کنیم. اما از سوی دیگر، وضعیت فعلی امکان استفاده بهینه از مزیت‌های رقابتی‌مان را از ما سلب کرده است و ما باید با همفکری یکدیگر راه حلی برای این معضل پیدا کنیم.»

تناقض در گفتار و کردار؛ انتقاد شدید مقامات روس از سیاست‌های ایروان

هنگامی که پاشینیان برای نخستین بار مسئله پس گرفتن مدیریت راه‌آهن را مطرح کرد، مدعی شد که دلایل این تصمیم را پیش‌تر با رئیس‌جمهور روسیه نیز در میان گذاشته است.

با این حال، الکسی اورچوک، معاون نخست‌وزیر روسیه قویاً تاکید کرد که مسکو برای اولین بار از طریق مصاحبه رسانه‌ای پاشینیان متوجه شده است که ارمنستان مدیریت روسیه را عامل از دست رفتن مزیت رقابتی خود می‌داند.

این مقام عالی‌رتبه روس به طور کلی از رویکرد دولتمردان ارمنی ابراز نارضایتی کرد و گفت که آنها در مذاکرات یک چیز را توافق می‌کنند، اما در عمل رفتار دیگری از خود نشان می‌دهند.

اورچوک به عنوان یک نمونه بارز به این موضوع اشاره کرد که چگونه نیکول پاشینیان در ابتدا از روس‌ها درخواست کرد تا دو بخش از خطوط آهن را احداث و بازسازی کنند، اما بلافاصله پس از دریافت پاسخ مثبت و سازنده مسکو، پیشنهاد کاملاً متفاوتی را روی میز گذاشت.

اورچوک با ابراز تعجب از این دوگانگی گفت: «اگر چشم‌اندازی برای مشارکت مستمر روسیه در توسعه شبکه حمل‌ونقل و ارتباطات منطقه‌ای نمی‌بینید، اساساً چرا از مسکو برای بازسازی این خطوط ریلی دعوت می‌کنید؟ شما هم باید بپذیرید که یک چیز گفتن در حرف و انجام دادن کاری کاملاً متفاوت در عمل، مسلماً بهترین راه برای توسعه روابط دوجانبه نیست.»

ارزیابی پاشینیان از سفر مسکو و سایه سنگین روابط با اتحادیه اروپا

با وجود تمام این اختلافات و تنش‌های آشکار، نیکول پاشینیان امروز سفر خود به مسکو را سفری موفقیت‌آمیز توصیف کرد.

وی حتی از دستیابی به توافقات مشخص در حوزه نظامی-فنی با روسیه خبر داد، اما از باز کردن پرانتزها و ارائه جزئیات بیشتر در این خصوص خودداری کرد.

در همین حال، روز گذشته ابتدا شخص رئیس‌جمهور روسیه و سپس به شکل صریح‌تر و مستقیم‌تر، معاون وی یعنی اورچوک، به صورت علنی هشدار دادند که سیاست همگرایی و نزدیک شدن ارمنستان به اتحادیه اروپا، ناگزیر به دلیلی برای بازنگری جدی در روابط اقتصادی مسکو و ایروان تبدیل خواهد شد. با این وجود، پاشینیان تلاش کرد این هشدارها را کم‌اهمیت جلوه دهد و گفت که هیچ خطری ارمنستان را تهدید نمی‌کند.

وی در این باره تصریح کرد: «من در این اظهارات مقامات روس هیچ‌گونه تهدیدی نمی‌بینم، همان‌طور که در سخنان ما نیز هیچ تهدیدی علیه کسی وجود ندارد. این صرفاً یک روند کاری و دیپلماتیک کاملاً عادی است که در آن طرفین مواضع و دیدگاه‌های خود را با صراحت بیان می‌کنند.»

در پایان، زمانی که از نخست‌وزیر ارمنستان پرسیده شد که آیا رهبری روسیه قصد دارد ارمنستان را به یک استان حاشیه‌ای تبدیل کند یا خیر، وی از دادن پاسخی مستقیم طفره رفت و تنها به این جمله بسنده کرد: «من ارزیابی و نگاه خود را در مورد روابطمان با فدراسیون روسیه به صورت شفاف بیان کرده‌ام، از جمله در دیداری که روز گذشته با شخص رئیس‌جمهور فدراسیون روسیه داشتم.»

انتهای پیام/