به گزارش گروه بین‌الملل خبرگزاری تسنیم، «عسکر کوبایژانوف» روزنامه‌نگار و تحلیلگر برجسته قزاقستانی، در یادداشتی تحلیلی به بررسی پیامدهای اقتصادی و ترانزیتی جنگ در خاورمیانه بر صنعت هوانوردی جهان پرداخته است.

وی در این گزارش تاکید می‌کند که با تشدید تنش‌ها پیرامون ایران و حوزه خلیج فارس و تغییر مسیر خطوط هوایی، کشورهای قزاقستان و جمهوری آذربایجان به عنوان ذی‌نفعان اصلی و قطب‌های جدید ترانزیت هوایی در حال ظهور هستند.

بحران سوخت و لغو گسترده پروازهای بین‌المللی

تشدید تنش‌ها در خاورمیانه، از جمله افزایش خطرات کشتیرانی در تنگه راهبردی هرمز، منجر به جهش شدید قیمت انرژی و اختلال در زنجیره تامین شده است. در اتحادیه اروپا، قیمت گاز 70 درصد و قیمت نفت 60 درصد افزایش یافته است که هزینه‌های اضافی بالغ بر 14 میلیارد یورو را به همراه داشته است. از آنجا که تقریباً یک‌پنجم نفت جهان از تنگه هرمز عبور می‌کند، هرگونه اختلال در این آبراه، تاثیری حیاتی و فوری بر بازارهای جهانی می‌گذارد.

در این میان، صنعت هوانوردی یکی از آسیب‌پذیرترین بخش‌ها بوده است. بر اساس منابع صنعتی به نقل از بلومبرگ، اگرچه اروپا در کوتاه‌مدت ذخایر کافی سوخت هواپیما در اختیار دارد، اما این ذخایر تحت فشار شدیدی هستند و تداوم جنگ می‌تواند خطرات جدی برای تامین سوخت ایجاد کند.

طی هفته‌های اخیر، قیمت سوخت هواپیما در برخی بازارها از حدود 742 دلار به بیش از 1700 دلار در هر تن افزایش یافته است. این جهش قیمتی که حتی از سرعت افزایش قیمت نفت خام نیز پیشی گرفته، فشار خردکننده‌ای بر خطوط هوایی وارد کرده است.

طبق گزارش روزنامه تلگراف و بر اساس داده‌های موسسه «سیریوم» (Cirium)، در اوج اختلالات اخیر، حدود 7 درصد از پروازهای برنامه‌ریزی‌شده (معادل بیش از 7000 پرواز) لغو شده‌اند؛ رقمی که در مدت مشابه سال قبل تنها 4.7 درصد بود.

شرکت‌های هواپیمایی در واکنش به این بحران، در حال کاهش برنامه‌های پروازی و بازنگری در مدل‌های تجاری خود هستند. به عنوان مثال، شرکت «لوفت‌هانزا» زمین‌گیر کردن موقت بخشی از ناوگان خود را بررسی می‌کند. همزمان، قیمت بلیت هواپیما بین 15 تا 20 درصد افزایش یافته که این امر باعث کاهش تقاضای مسافران شده است.

تغییر جغرافیای ترانزیت؛ افول موقت هاب‌های عربی

«سرگئی آگیبالوف» مدیر بخش مشاوره موسسه «آرگوس» (Argus) در کشورهای مستقل همسود (CIS) معتقد است که هزینه‌های سوخت، تغییرات قابل‌توجهی در جغرافیای سفرهای هوایی بین‌المللی ایجاد کرده است. هاب‌های بزرگ خاورمیانه مانند دبی، دوحه و ابوظبی به دلیل نگرانی‌های امنیتی با کاهش ترافیک ترانزیتی مواجه شده و در مسیرهای کلیدی، پایین‌تر از ظرفیت عادی خود فعالیت می‌کنند.

آگیبالوف استدلال می‌کند که این وضعیت، پنجره‌ای از فرصت را برای مسیرهای جایگزین بین اروپا و آسیا، از جمله استانبول، آدیس‌آبابا و هاب‌های هوایی در آسیای مرکزی و قفقاز جنوبی باز کرده است.

وی می‌افزاید: «فرودگاه‌های آسیای مرکزی و قفقاز جنوبی اکنون نه تنها برای مسافران، بلکه برای خطوط هوایی نیز جذاب شده‌اند. اختلال در صادرات سوخت هواپیما از خاورمیانه، قیمت‌ها را در سطح جهانی به شدت بالا برده و در برخی بازارها به 1600 تا 1800 دلار در هر تن رسانده است. تحت این شرایط، پرواز از مسیرهای قبلی حتی در صورت در دسترس بودن سوخت، بسیار گران تمام می‌شود.»

در این پس‌زمینه، ترافیک و حجم پروازها در فرودگاه‌های آلماتی، آستانه و باکو با استقبال چشمگیر شرکت‌های هواپیمایی روبرو شده است.

قزاقستان؛ مزیت سوخت ارزان و چالش‌های زیرساختی

هزینه سوخت به عامل اصلی توزیع مجدد جریان‌های ترافیک هوایی تبدیل شده است. در قزاقستان، قیمت سوخت جت همچنان بین 734 تا 777 دلار در هر تن است که به مراتب پایین‌تر از قیمت‌ها در اروپا و منطقه آسیا-اقیانوسیه است. این تفاوت فاحش قیمتی، یک مزیت رقابتی عظیم برای خطوط هوایی ایجاد کرده است.

با این وجود، ظرفیت پالایشگاهی قزاقستان ممکن است توانایی این کشور برای بهره‌برداری کامل از این فرصت طلایی را محدود کند. در سال 2025، این کشور حدود 727 هزار تن سوخت هواپیما تولید کرد که تنها 70 درصد از تقاضای داخلی را پوشش داد و مابقی آن عمدتاً از روسیه وارد شد.

دولت آستانه قصد دارد از طریق نوسازی بزرگترین پالایشگاه‌های کشور در چیمکند، پاولودار و آتیرائو، تولید خود را تا سال 2032 به 1.7 میلیون تن افزایش دهد. همچنین، قزاقستان در حال گذار به استاندارد بین‌المللی سوخت «Jet A-1» است که امکان ادغام بیشتر در زنجیره تامین جهانی و پشتیبانی از پروازهای بین‌المللی بیشتری را فراهم می‌کند. با این حال، سرعت نوسازی زیرساخت‌ها در این مسیر عاملی تعیین‌کننده خواهد بود.

جمهوری آذربایجان؛ رشد ترافیک و کریدور جایگزین هوایی

در همین حال، جمهوری آذربایجان از هم‌اکنون شاهد دستاوردهای ناشی از تغییر جریان ترافیک هوایی است. فرودگاه باکو در بحبوحه کاهش حجم پروازها در هاب‌های خاورمیانه، فعالیت فزاینده‌ای را تجربه می‌کند. زیرساخت‌های توسعه‌یافته و موقعیت جغرافیایی مطلوب، به باکو اجازه می‌دهد تا نقش ترانزیتی خود را نسبتاً سریع و بدون نیاز به تغییرات ساختاری عمده گسترش دهد.

آذربایجان به همراه قزاقستان، در حال تشکیل یک «کریدور هوانوردی جایگزین و رو به رشد» هستند که می‌تواند به طور موقت جایگزین مسیرهای سنتی از طریق خلیج فارس شود.

با وجود این فرصت‌های نوظهور، کارشناسان هشدار می‌دهند که عدم قطعیت همچنان ادامه دارد. طولانی شدن جنگ در خاورمیانه می‌تواند به افزایش بیشتر قیمت‌ها و تعمیق خطرات تامین سوخت منجر شود؛ در حالی که هرگونه تثبیت اوضاع و برقراری صلح، احتمالاً هاب‌های خاورمیانه را به جایگاه قبلی خود بازگردانده و جریان ترافیک را مجدداً تغییر خواهد داد، که این امر سودمندی بلندمدت مسیرهای جایگزین را محدود می‌سازد.

انتهای پیام/