گروه تفسیر جنگ خبرگزاری تسنیم (روز 34 - گزارش شماره 199)

در تحلیلی که اخیراً اکونومیست منتشر کرده، تأکید شده است که در این جنگ، حیاتی‌ترین منبع نه نفت، بلکه «آب» است. نویسنده با اشاره به روندهای جاری، هشدار می‌دهد که در صورت تداوم درگیری، وابستگی برخی کشورها به تأسیسات آب‌شیرین‌کن می‌تواند به یکی از نقاط آسیب‌پذیر راهبردی آن‌ها تبدیل شود.

در این میان، اسرائیل یکی از پیشرفته‌ترین زیرساخت‌های شیرین‌سازی آب در جهان را در اختیار دارد. بر اساس داده‌های موجود، این رژیم چندین تأسیسات مهم در سواحل مدیترانه ایجاد کرده است. بزرگ‌ترین آن‌ها در جنوب تل‌آویو قرار دارد که ظرفیتی در حدود 620 هزار مترمکعب در روز دارد و از آن به‌عنوان یکی از بزرگ‌ترین آب‌شیرین‌کن‌های جهان یاد می‌شود. پس از آن، تأسیسات اشکلون با ظرفیتی حدود 330 هزار مترمکعب در روز قرار دارد. همچنین واحدهایی در حیفا و اشدود فعال‌اند، هرچند ظرفیت آن‌ها کمتر است.

با این حال، سطح وابستگی کشورهای عربی حوزه خلیج فارس به آب‌شیرین‌کن‌ها به‌مراتب بالاتر است. به‌طور مشخص، بیش از 90 درصد آب آشامیدنی در کشورهایی مانند بحرین، کویت و قطر از طریق این تأسیسات تأمین می‌شود. این نسبت در عربستان سعودی حدود 70 درصد و در امارات متحده عربی نزدیک به 40 درصد است. این الگو به‌طور اساسی با کشوری مانند ایران متفاوت است که ساختار تأمین آب آن وابستگی کمتری به شیرین‌سازی آب دریا دارد.

برخی کارشناسان—از جمله تحلیل‌گران مرکز استیمسون—بر این نکته تأکید دارند که تمرکز جمعیت‌های در حال رشد و صنایع آب‌بر بر تعداد محدودی تأسیسات شیرین‌سازی، یک ریسک راهبردی جدی محسوب می‌شود. به‌عنوان مثال، گفته می‌شود که مجموعه نمک‌زدایی «جبیل» در عربستان، بخش عمده‌ای از آب شهر ریاض را تأمین می‌کند و در صورت اختلال در تأمین برق این تأسیسات، ظرف مدت کوتاهی بحران جدی در تأمین آب شهری ایجاد خواهد شد.

از منظر سرمایه‌گذاری نیز، کشورهای منطقه طی دو دهه اخیر—تقریباً از سال 2006 به این‌سو—ده‌ها میلیارد دلار (در حدود 55 تا 60 میلیارد دلار) برای توسعه و تکثیر این تأسیسات هزینه کرده‌اند تا با توزیع جغرافیایی و کاهش تمرکز، آسیب‌پذیری خود را کاهش دهند. در مقابل، به نظر می‌رسد اسرائیل در برخی موارد همچنان به تأسیسات بزرگ و متمرکز متکی است که این امر می‌تواند سطح آسیب‌پذیری را افزایش دهد.

علاوه بر این، محدودیت‌های ژئوپولیتیکی و جغرافیایی نیز بر وضعیت اسرائیل تأثیرگذار است. وسعت سرزمینی کمتر، محدود بودن نوار ساحلی، تراکم بالای مناطق مسکونی و صنعتی در سواحل مدیترانه، و همچنین حضور مناطق نظامی در این نوار ساحلی، همگی عواملی هستند که امکان توسعه گسترده و پراکنده تأسیسات آب‌شیرین‌کن را محدود می‌کنند. از آنجا که این تأسیسات ناگزیر باید در مجاورت دریا احداث شوند، این محدودیت‌ها اهمیت بیشتری پیدا می‌کنند.

در مجموع، آنچه از این تحلیل برمی‌آید، این است که در کنار انرژی، «آب» به‌عنوان یک متغیر راهبردی در حال تبدیل شدن به یکی از تعیین‌کننده‌ترین عوامل در تداوم یا تزلزل توان کشورها در شرایط جنگی است.

انتهای پیام/