به گزارش گروه بین‌الملل خبرگزاری تسنیم، پایگاه خبری-تحلیلی «اسلامی آنالیز» ترکیه در گزارشی تفصیلی به بررسی ابعاد پنهان و کارکردهای استراتژیک پایگاه راداری «کوره‌جیک» پرداخته است.

با تشدید جنگ ائتلاف آمریکا و رژیم صهیونیستی علیه ایران و هدف قرار گرفتن رادارهای آمریکایی در کشورهای حاشیه خلیج فارس، نگاه‌ها به سمت پایگاه‌های آمریکا و ناتو در ترکیه، به‌ویژه «اینجرلیک» و «کوره‌جیک» دوخته شده است.

در این گزارش، به هفت پرسش اساسی درباره ماهیت، تاریخچه و نقش این پایگاه راداری در حفاظت از منافع رژیم صهیونیستی پاسخ داده شده است.

1) پایگاه راداری کوره‌جیک چگونه تاسیس شد؟

سنگ بنای تاسیس این پایگاه راداری در نشست سال 2010 ناتو در لیسبون و با تصمیم این ائتلاف برای ایجاد یک سیستم دفاع موشکی بالستیک گذاشته شد. دولت ترکیه در 14 سپتامبر 2011 با استقرار یک رادار هشدار زودهنگام در منطقه کوره‌جیک (استان مالاتیا) موافقت کرد و این رادار در فوریه 2012 توسط آمریکا عملیاتی شد.

نکته قابل تامل اینجاست که تفاهم‌نامه استقرار این رادار، نه با سازمان ناتو، بلکه مستقیماً میان «فرانسیس ریکاردونه» سفیر وقت آمریکا در آنکارا و «فریدون سینیرلی‌اوغلو» به نمایندگی از ترکیه امضا شد.

این مسئله نشان می‌دهد که اگرچه این سیستم در قالب پوشش ناتو ارائه می‌شود، اما نقش اصلی تاسیس و هدایت میدانی آن کاملاً در اختیار آمریکا است. جالب اینجاست که پس از رای «نه» ترکیه به تحریم‌های ضدایرانی در سازمان ملل در سال 2010، رسانه‌های غربی جنجال «تغییر محور» ترکیه را به راه انداختند؛ اما پس از موافقت آنکارا با تاسیس پایگاه کوره‌جیک، این جنجال‌ها پایان یافت و مطبوعات بین‌المللی این اقدام را نوعی «آزمون وفاداری» ترکیه به ائتلاف غرب ارزیابی کردند.

2) پیشینه این پایگاه از منظر ژئوپلیتیک چه پیامی دارد؟

تاریخچه کوره‌جیک بسیار قدیمی‌تر از بحران‌های کنونی است. وزارت امور خارجه ترکیه در سال 2011 صراحتاً اعلام کرد که «در گذشته نیز از این تاسیسات نظامی برای اهداف مشابهی استفاده می‌شده است.» اسناد نشان می‌دهند که از دهه 1960 میلادی، فعالیت‌های راداری و ارتباطی برای نظارت بر حریم هوایی اتحاد جماهیر شوروی در این مکان در جریان بوده است.

بنابراین، کوره‌جیک امروزی یک پایگاه تازه‌تاسیس در یک زمین خالی نیست؛ بلکه همان خط مقدم دوران جنگ سرد علیه شوروی است که در دوران جدید، با محوریت تقابل با قدرت موشکی ایران و بهانه‌های منطقه‌ای، بازطراحی و عملیاتی شده است. درک این تداوم تاریخی برای شناخت منطق ژئوپلیتیک این پایگاه بسیار حیاتی است.

3) چرا کوره‌جیک یک پایگاه معمولی ناتو نیست؟ فرماندهی و جریان داده‌ها چگونه است؟

کوره‌جیک بارزترین نمونه از ساختار چندلایه پایگاه‌های ناتو است. اگرچه این پایگاه در خاک ترکیه قرار دارد، اما سیستم راداری آن توسط آمریکا نصب شده و توسط پرسنل نظامی آمریکایی اداره می‌شود. داده‌های تولیدشده در این رادار، در ترکیه باقی نمی‌مانند، بلکه مستقیماً به شبکه فرماندهی و کنترل ناتو در پایگاه «رامشتاین» آلمان منتقل شده و در آنجا با اطلاعات سایر سنسورها ترکیب و پردازش می‌شوند.

از این رو، نمی‌توان کوره‌جیک را صرفاً یک «پایگاه ترکیه‌ای» یا حتی یک «پایگاه ناتو» دانست. ترکیه میزبان است، آمریکا اپراتور میدانی است و ناتو چارچوب فرماندهی را تشکیل می‌دهد. ترکیه به داده‌های خام این رادار دسترسی مستقیم ندارد و تنها اطلاعات پردازش‌شده را دریافت می‌کند. بنابراین، ادعای حاکمیت و کنترل مطلق ترکیه بر این فرآیند، کاملاً بی‌اساس است.

4) کارکرد رادار کوره‌جیک چیست و سرعت انتقال داده‌ها چقدر است؟

سیستم راداری مستقر در کوره‌جیک از نوع «AN/TPY-2» است و وظیفه اصلی آن شناسایی و رهگیری موشک‌های بالستیک در مراحل اولیه شلیک است. این سیستم مستقیماً موشکی را منهدم نمی‌کند، بلکه داده‌های حیاتی درباره مبدأ شلیک، مسیر حرکت و هدف احتمالی موشک را تولید می‌کند. این اطلاعات به سیستم‌های رهگیر (پدافندی) اجازه می‌دهد تا سریع‌تر وارد عمل شوند.

منابع آزاد زمان دقیقی برای پردازش این داده‌ها ارائه نمی‌دهند، اما منطق سیستم بر اساس تولید داده در همان لحظات اولیه پرواز موشک است. اسناد آمریکا و ناتو تایید می‌کنند که این رادار بلافاصله پس از شلیک، مسیر را ردیابی کرده و اطلاعات را به شبکه دفاعی منتقل می‌کند. این یعنی کوره‌جیک یک مکانیسم هشدار زودهنگام بسیار سریع و حلقه اول زنجیره دفاعی است، نه یک سیستم واکنشی تاخیری.

5) آیا کوره‌جیک علیه ایران تاسیس شده است؟ چه ارتباطی با روسیه دارد؟

دلیل اصلی و بنیادین تاسیس رادار کوره‌جیک، مقابله با تهدید ادعایی موشک‌های بالستیک ایران بوده است. در اسناد ناتو و همچنین سند تخصیص بودجه دفاعی ارتش آمریکا در سال 2014، صراحتاً به پیشرفت موشکی ایران به عنوان دلیل اصلی حفظ این سیستم راداری برای دفاع از قلمرو اروپایی ناتو اشاره شده است.

با این حال، دامنه پوشش این رادار تنها به ایران محدود نمی‌شود. روسیه از همان مراحل اولیه نصب، هشدار داد که این رادار در ترکیه و سیستم‌های رهگیر در اروپای شرقی، خطری برای امنیت ملی مسکو هستند. موقعیت جغرافیایی کوره‌جیک به آن اجازه می‌دهد تا علاوه بر ایران، نظارت گسترده‌ای بر قفقاز و بخش‌هایی از روسیه داشته باشد. از این رو، مسکو این پروژه را نه تنها یک سیستم دفاعی فنی، بلکه بخشی از استراتژی کلان غرب برای محاصره خود می‌داند.

6) آیا داده‌های کوره‌جیک به رژیم صهیونیستی منتقل می‌شود؟

موضع رسمی دولت ترکیه همواره این بوده که داده‌های کوره‌جیک تنها در چارچوب ناتو به اشتراک گذاشته شده و به کشورهای غیرعضو منتقل نمی‌شود. مرکز ارتباطات ریاست جمهوری ترکیه در سال‌های 2024 و 2025 نیز این ادعا را تکرار کرده است.

اما وقتی به سازوکار فنی سیستم نگاه می‌کنیم، این ادعاها به شدت زیر سوال می‌رود. رادار کوره‌جیک یک سیستم آمریکایی است و داده‌های آن در شبکه مشترک ناتو-آمریکا پردازش می‌شود. در تحلیلی که در 15 سپتامبر 2011 به قلم «کریگ ویتلاک» در روزنامه واشنگتن‌پست منتشر شد، یک مقام ارشد آمریکایی صراحتاً اعلام کرد: «این یک رادار آمریکایی است. هیچ توافقی نمی‌تواند توانایی ما را برای دفاع از دولت اسرائیل محدود کند.»

این اظهارات نشان می‌دهد که شروط ترکیه برای عدم اشتراک‌گذاری اطلاعات با تل‌آویو، برای واشنگتن هیچ‌گونه الزام‌آوری ندارد. اسناد دفاعی سنای آمریکا نیز تایید می‌کنند که داده‌های این رادار در شبکه فرماندهی آمریکا پردازش شده و در سناریوهای مرتبط با آمادگی دفاعی رژیم اسرائیل استفاده می‌شود. با توجه به همکاری دیرینه موشکی آمریکا و اسرائیل، انتقال این داده‌ها از نظر فنی و سیاسی کاملاً اجتناب‌ناپذیر است.

7) نقش امروز کوره‌جیک در جنگ با ایران چیست و چه پیامدی برای ترکیه دارد؟

در فضای جنگی کنونی میان محور مقاومت و ائتلاف آمریکا-اسرائیل، نقش پایگاه کوره‌جیک مستقیماً در میدان نبرد بازتاب یافته است. از آنجا که فلسفه وجودی این پایگاه بر اساس سناریوی «تهدید بالستیک» ایران بنا شده، تحولات امروز، کوره‌جیک را به یک گره حیاتی در هشدار زودهنگام و اطلاعاتی برای دشمنان ایران تبدیل کرده است. این وضعیت، ترکیه را از نظر فنی از درگیری خارج نگه نمی‌دارد، بلکه آنکارا را به عنوان بخشی از سیستم امنیتی غرب، به طور غیرمستقیم وارد این تقابل می‌کند.

این تصویر، نشان‌دهنده یک مشکل عمیق‌تر در معماری امنیتی ترکیه است. سیستم‌هایی نظیر کوره‌جیک، آنکارا را به شدت به نظم امنیتی آمریکا و ناتو وابسته کرده‌اند. این وابستگی نه تنها فنی، بلکه دارای پیامدهای سنگین سیاسی است و مانع از اقدام مستقل ترکیه در مواقع بحرانی می‌شود. کوره‌جیک تنها یک پایگاه راداری ساده نیست، بلکه نمادی از جایگاه متزلزل ترکیه در نظم امنیتی طراحی‌شده توسط قدرت‌های امپریالیستی است؛ وابستگی‌ای که فضای مانور آنکارا برای تولید سیاست‌های جایگزین، به ویژه در قبال مسئله فلسطین را به شدت محدود کرده است.

انتهای پیام/