به گزارش خبرگزاری تسنیم از بیرجند، شهر بیرجند، نگین فرهنگ و دانش در شرق ایران، در دل خود میراثی ارزشمند از تاریخ آموزش کشور را جای داده است؛ مدرسه شوکتیه، بنایی که نه‌تنها یک اثر تاریخی، بلکه نقطه عطفی در شکل‌گیری آموزش نوین در ایران به شمار می‌رود.

این بنای تاریخی که در ابتدا با عنوان حسینیه شوکتیه و به دستور شوکت‌الملک در سال 1269 هجری شمسی ساخته شد، با گذر زمان و در بستر تحولات اجتماعی دوران مشروطه، به یکی از نخستین مدارس مدرن کشور تبدیل شد.

از حسینیه تا مدرسه؛ آغاز یک مسیر نوین

حسینیه شوکتیه در سال‌های ابتدایی، محلی برای برگزاری مراسم مذهبی، تعزیه‌خوانی و تجمعات دینی مردم بیرجند بود. این مکان با ساختاری سنتی و سکوهای ویژه تعزیه، سال‌ها میزبان آیین‌های مذهبی به‌ویژه در ایام محرم بود.

با آغاز تحولات فکری و اجتماعی در کشور، محمدابراهیم شوکت‌الملک دوم تصمیم گرفت این حسینیه را به مدرسه‌ای نوین تبدیل کند؛ اقدامی که سرآغاز تحولی مهم در نظام آموزشی منطقه شد.

در نهایت، در سال 1286 هجری شمسی، مدرسه شوکتیه فعالیت رسمی خود را آغاز کرد و به‌عنوان سومین مدرسه مدرن ایران پس از دارالفنون تهران و رشدیه تبریز شناخته شد.

مهد پرورش مفاخر علمی ایران

مدرسه شوکتیه در طول سال‌های فعالیت خود، به یکی از مهم‌ترین مراکز علمی شرق کشور تبدیل شد و نقش بسزایی در تربیت نخبگان ایفا کرد.

از جمله چهره‌های برجسته‌ای که در این مدرسه پرورش یافتند می‌توان به پروفسور محمدحسن گنجی، پدر علم جغرافیای ایران، دکتر محمدحسن شکوهی، پدر علم تعلیم و تربیت ایران و پروفسور بلالی مود، پدر علم سم‌شناسی ایران اشاره کرد.

این مدرسه نه‌تنها محل آموزش، بلکه خاستگاه شکل‌گیری جریان علمی در جنوب خراسان بود.

عدالت آموزشی؛ حمایت از دانش‌آموزان کم‌بضاعت

یکی از ویژگی‌های متمایز مدرسه شوکتیه، توجه ویژه به دانش‌آموزان کم‌بضاعت بود. در این مدرسه، علاوه بر آموزش، امکاناتی همچون لوازم‌التحریر، غذا، پوشاک و حتی کمک‌های مالی برای دانش‌آموزان فراهم می‌شد.

این رویکرد که مشابه نظام‌های حمایتی و بورسیه امروزی است، زمینه تحصیل را برای بسیاری از دانش‌آموزان مستعد فراهم کرد و نقش مهمی در گسترش سواد در منطقه داشت.

پیشگام در تحولات اجتماعی و آموزش دختران

مدرسه شوکتیه تنها یک مرکز آموزشی نبود، بلکه نقشی اساسی در تحولات فرهنگی و اجتماعی ایفا کرد. این مدرسه از جمله پیشگامان توجه به تحصیل دختران در دوره‌ای بود که آموزش برای زنان با محدودیت‌های جدی مواجه بود.

این اقدام، نقطه عطفی در تاریخ آموزش ایران محسوب می‌شود و نشان‌دهنده نگاه پیشرو بنیان‌گذاران آن است.

معماری شاخص؛ تلفیق هنر و معنا

از منظر معماری، مدرسه شوکتیه دارای ویژگی‌های منحصربه‌فردی است. ایوان مربع‌شکل این بنا و کتیبه‌ای با مضمون «طلب العلم فریضة علی کل مسلم و مسلمه» در بالای آن، بیانگر اهمیت علم‌آموزی برای همه افراد جامعه است.

این ویژگی‌ها، هویت فرهنگی و اعتقادی این بنا را به‌خوبی نمایان می‌سازد.

جاذبه‌ای فرهنگی در مسیر گردشگری پایدار

امروزه مدرسه شوکتیه به‌عنوان یکی از جاذبه‌های مهم گردشگری خراسان جنوبی شناخته می‌شود و ظرفیت بالایی برای جذب گردشگران داخلی و خارجی دارد.

احمد کاشانی، رئیس انجمن گردشگری پایدار خراسان جنوبی، در این‌باره گفت: مدرسه شوکتیه یکی از نمادهای مهم تعامل تاریخ و فرهنگ در این منطقه است که نقش بسزایی در توسعه علمی جنوب خراسان داشته است.

وی افزود: حفظ و معرفی این اثر تاریخی، گامی مهم در انتقال میراث فرهنگی به نسل‌های آینده و توسعه گردشگری پایدار است.

تداوم حیات فرهنگی و مذهبی

در سال‌های اخیر، این بنا بار دیگر به کاربری مذهبی خود بازگشته و همچنان به‌عنوان حسینیه فعال است. در عین حال، مدرسه شوکتیه امروز به‌عنوان یک مرکز حفظ قرآن نیز فعالیت می‌کند.

حجت‌الاسلام خداداد خدایی، رئیس اداره اوقاف و امور خیریه بیرجند و درمیان، در این‌باره اظهار داشت: این مجموعه به‌عنوان یک موقوفه فرهنگی، میزبان قرآن‌آموزانی از سراسر کشور است که در دوره‌های چندماهه به حفظ قرآن می‌پردازند.

میراثی برای آینده

مدرسه شوکتیه بیرجند، امروز فراتر از یک بنای تاریخی، نمادی از پیوند سنت و مدرنیته در آموزش ایران است؛ گنجینه‌ای که حفظ و معرفی آن، ضرورتی برای شناخت هویت فرهنگی و علمی کشور به نسل‌های آینده به شمار می‌رود.

انتهای پیام/