به گزارش خبرگزاری تسنیم از بیرجند، در میان کوچه‌های باریک و بافت تاریخی این شهر، جایی که دیوارهای خشتی هنوز روایتگر روزگار گذشته‌اند، بنایی کمتر شناخته‌شده با قدمتی بیش از یک قرن، در سکوتی معنادار به حیات خود ادامه می‌دهد؛ آب‌انبار محسن‌زاده، اثری برجای‌مانده از دوره قاجار که با وجود ویژگی‌های منحصربه‌فرد معماری، همچنان مهجور مانده است.

ورودی این آب‌انبار در یکی از کوچه‌های قدیمی بیرجند قرار دارد؛ دری ساده و بسته که نشانی از بی‌توجهی سال‌های اخیر به این اثر تاریخی است. با عبور از این در، مسیر پله‌هایی باریک و شیب‌دار، بازدیدکننده را به عمق زمین هدایت می‌کند؛ جایی که مخزن اصلی آب‌انبار با دیوارهایی از جنس ساروج، همچنان استوار باقی مانده است.

احمد کاشانی، رئیس انجمن گردشگری پایدار خراسان جنوبی در گفت‌وگو با خبرنگار تسنیم با اشاره به ویژگی‌های خاص این بنا اظهار کرد: آب‌انبار محسن‌زاده از نظر معماری با بسیاری از آب‌انبارهای شناخته‌شده تفاوت دارد، چرا که به‌جای ساختار مدور و گنبدی، دارای مخزنی مستطیلی شکل است که با هدف افزایش ظرفیت ذخیره آب طراحی شده است.

وی افزود: این نوع طراحی علاوه بر افزایش حجم ذخیره، موجب استحکام بیشتر سازه نیز شده و نشان‌دهنده شناخت دقیق معماران از شرایط اقلیمی و نیازهای منطقه در آن زمان است.

به گفته وی، حذف گنبد در این آب‌انبار، برخلاف تصور رایج، نه یک کاستی بلکه یک انتخاب مهندسی بوده است؛ چرا که ساختار مستطیلی مخزن، پاسخگوی نیازهای ذخیره‌سازی آب در آن دوره بوده و عملکرد بهتری نسبت به برخی نمونه‌های مشابه داشته است.

این آب‌انبار در گذشته نقش مهمی در تأمین آب شرب ساکنان منطقه ایفا می‌کرد. وجود «پاشیر» به‌عنوان محل برداشت آب، نشان‌دهنده نحوه استفاده مردم از این سازه در دورانی است که هنوز شبکه لوله‌کشی شهری وجود نداشت.

این راهنمای محلی ادامه داد: آب‌انبارها در گذشته تنها یک زیرساخت نبودند، بلکه بخشی از زندگی روزمره مردم محسوب می‌شدند و حتی به‌عنوان محل تعاملات اجتماعی نیز مورد استفاده قرار می‌گرفتند.

با این حال، آب‌انبار محسن‌زاده امروز به‌دلیل عدم معرفی مناسب و نبود برنامه‌های حفاظتی، برای بسیاری از شهروندان ناشناخته باقی مانده و در معرض فرسایش تدریجی قرار دارد.

وی با ابراز نگرانی از وضعیت کنونی این بنا گفت: اگر توجه لازم به این اثر تاریخی نشود، در آینده ممکن است بخش‌هایی از آن دچار آسیب جدی شود و بخشی از هویت تاریخی شهر از بین برود.

کارشناسان حوزه میراث فرهنگی بر این باورند که با مرمت اصولی و تعریف کاربری فرهنگی برای این بنا، می‌توان آن را به یکی از جاذبه‌های مهم گردشگری بیرجند تبدیل کرد. ایجاد فضاهای فرهنگی مانند نگارخانه، برگزاری نمایشگاه‌های تاریخی و رویدادهای بومی، از جمله پیشنهادهایی است که برای احیای این اثر مطرح می‌شود.

در شرایطی که توسعه گردشگری تاریخی به‌عنوان یکی از راهکارهای رونق اقتصادی شهرها مورد توجه قرار گرفته، احیای بناهایی مانند آب‌انبار محسن‌زاده می‌تواند نقشی مؤثر در معرفی ظرفیت‌های مغفول بیرجند ایفا کند.

 آب‌انبار محسن‌زاده امروز بیش از هر زمان دیگری نیازمند نگاه ویژه مسئولان و همراهی مردم است تا از یک بنای خاموش، به نمادی زنده از تاریخ و فرهنگ این شهر تبدیل شود.

انتهای پیام/