به گزارش خبرگزاری تسنیم از کرج، در روزهایی که بار دیگر آتش جنگ و تنش‌های منطقه‌ای شعله‌ور شده و بخش‌هایی از شهرهای این سرزمین کهن و پهناور، آماج حملات وحشیانه آمریکایی- صهیونی قرار گرفته، گزارش‌هایی از حمله به برخی اماکن فرهنگی و میراث تاریخی ایران منتشر شده است؛ اقدامی که فراتر از یک حمله نظامی، تعرضی آشکار به هویت، تاریخ و حافظه جمعی یک ملت به شمار می‌رود.

میراث فرهنگی هر کشور تنها مجموعه‌ای از بناها، آثار و اشیای تاریخی نیست، بلکه روایت زنده‌ای از تمدن، فرهنگ، باورها و تجربه‌های تاریخی مردمی است که در طول قرن‌ها زیسته و ساخته‌اند. از این منظر، هرگونه آسیب به این میراث در حقیقت ضربه‌ای به فرهنگ بشری بوده و ایران نیز یکی از آن سرزمین‌هایی به شمار می‌رود که لایه‌های متعدد تمدنی را در خود جای داده است.

از شهرهای باستانی و کاروانسراهای تاریخی گرفته تا مساجد، کتابخانه‌ها، موزه‌ها و بناهای تاریخی این کشور، هر یک بخشی از داستان چند هزار ساله این سرزمین کهن را روایت می‌کنند. چنین آثاری نه تنها متعلق به ملت ایران، بلکه بخشی از میراث مشترک بشریت هستند. به همین دلیل، حفاظت از آن‌ها تنها یک مسئولیت ملی نیست، بلکه تعهدی جهانی محسوب می‌شود.

در حقوق بین‌الملل نیز حفاظت از میراث فرهنگی در زمان جنگ و درگیری مسلحانه مورد تأکید قرار گرفته است. کنوانسیون‌های بین‌المللی، از جمله کنوانسیون 1954 لاهه برای حفاظت از اموال فرهنگی در زمان مخاصمات مسلحانه، صراحتاً تأکید می‌کنند که بناهای تاریخی، موزه‌ها، مراکز فرهنگی و آثار هنری باید از هرگونه حمله و تخریب مصون بمانند.

نادر زینالی، مدیرکل میراث‌فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی استان البرز در این رابطه از وارد شدن آسیب به کاخ‌موزه سلیمانیه در محدوده پارک شهید چمران و برخی بناهای تاریخی شهر کرج در پی حملات هوایی اخیر خبر می‌دهد و می‌گوید: بررسی‌های میدانی اولیه نشان می‌دهد که امواج ناشی از انفجار، موجب ایجاد ترک‌هایی در دیوارهای این بنای تاریخی و آسیب به شیشه‌های رنگی آن شده است.

وی با تأکید بر ماهیت حساس و آسیب‌پذیر بناهای تاریخی در برابر ارتعاشات، ادامه می‌دهد: ارزیابی دقیق میزان خسارات وارده، نیازمند مطالعات تخصصی سازه‌ای و تزئینی است، در همین راستا، تیم‌های کارشناسی با رویکردی چندلایه، بررسی‌های فنی خود را در روزهای آتی تکمیل خواهند کرد.

مدیرکل میراث‌فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی استان البرز توضیح می‌دهد: پل دختر، قلعه صمصام و ساختمان اداره‌کل میراث‌فرهنگی استان البرز نیز در معرض امواج انفجار قرار داشته‌اند که در ساختمان اداری، شکستگی گسترده شیشه‌ها و آسیب به اجزای کالبدی گزارش شده و در صورت تکرار حملات، بر میزان خسارات افزوده شده است.

زینالی با بیان اینکه صیانت از میراث تاریخی در شرایط بحران، نیازمند اقداماتی مبتنی بر مدیریت ریسک و تاب‌آوری نهادی است، خاطرنشان می‌کند: پس از تکمیل ارزیابی‌های کارشناسی، گزارش جامع خسارات به وزارتخانه متبوع ارسال و بر مبنای آن، برنامه‌های مرمتی، حفاظتی و مداخله‌ای در چارچوب استانداردهای ملی و بین‌المللی تدوین خواهد شد.

تخریب یا آسیب‌رسانی به چنین مکان‌هایی نه تنها اقدامی غیراخلاقی، بلکه نقض آشکار قواعد پذیرفته‌شده بین‌المللی محسوب می‌شود. با این حال، تجربه‌های تلخ تاریخ نشان داده که در بسیاری از جنگ‌ها، نخستین قربانیان نه فقط انسان‌ها، بلکه فرهنگ و تاریخ ملت‌ها بوده‌اند. تخریب آثار تاریخی در نقاط مختلف جهان، از خاورمیانه گرفته تا دیگر مناطق درگیر جنگ، نمونه‌هایی است که نشان می‌دهد چگونه جنگ می‌تواند حافظه تاریخی یک ملت را هدف قرار دهد.

هدف از انجام چنین اقداماتی اغلب فراتر از تخریب فیزیکی یک بنا به شمار می‌رود، تلاش برای تضعیف هویت، روحیه و انسجام فرهنگی یک جامعه نیز هست اما تاریخ بارها ثابت کرده که فرهنگ و تمدن را نمی‌توان با موشک و بمب نابود کرد. حتی اگر بنایی آسیب ببیند، آنچه در حافظه تاریخی مردم، در اسناد، در هنر و در روایت‌های نسل‌ها باقی مانده، همچنان زنده خواهد ماند.

تمدن ایران در طول قرن‌ها با وجود جنگ‌ها، حملات و فراز و نشیب‌های فراوان پابرجا مانده و همین پایداری نشان می‌دهد که ریشه‌های فرهنگی یک ملت بسیار عمیق‌تر از آن است که با تخریب چند بنا از میان برود. در چنین شرایطی، توجه افکار عمومی جهانی به اهمیت حفاظت از میراث فرهنگی بیش از هر زمان دیگری ضروری است.

جامعه جهانی، نهادهای فرهنگی و سازمان‌های بین‌المللی باید نسبت به هرگونه تهدید علیه آثار تاریخی حساس باشند و به‌منظور جلوگیری از آسیب به میراث مشترک بشری اقدام کنند. سکوت در برابر تخریب میراث فرهنگی، در واقع نادیده گرفتن بخشی از تاریخ و هویت انسانی است. در داخل کشور نیز حفظ و صیانت از آثار تاریخی نیازمند همبستگی، هوشیاری و توجه جدی‌تر است.

از آنجایی که میراث فرهنگی تنها متعلق به گذشته نیست و سرمایه‌ای برای آینده و پلی میان نسل‌ها محسوب می‌شود، تقویت زیرساخت‌های حفاظتی، مستندسازی دقیق آثار، افزایش آگاهی عمومی و حمایت از متخصصان حوزه میراث فرهنگی می‌تواند به کاهش آسیب‌ها در شرایط بحرانی کمک کند.

آنچه امروز اهمیت دارد، درک این حقیقت است که میراث فرهنگی ایران نه صرفاً متعلق به یک جغرافیا، بلکه بخشی از حافظه تمدنی جهان بوده و حفاظت از آن به معنای پاسداشت تاریخ انسان و احترام به فرهنگ‌های گوناگون است و هرگونه تعرض به این میراث، فارغ از هر انگیزه و توجیهی، ضربه‌ای به فرهنگ جهانی محسوب می‌شود.

با وجود همه تهدیدها، آنچه باقی می‌ماند هویت و فرهنگ مردمی است که در طول تاریخ، بارها از دل بحران‌ها سر برآورده‌اند و دوباره ساخته‌اند. میراث فرهنگی ایران نیز، همانند خود این سرزمین، ریشه در تاریخ عمیقی دارد که با هیچ تهاجمی خاموش نخواهد شد.

انتهای پیام/