به گزارش خبرگزاری تسنیم از میامی، در سال‌های اخیر نام کالپوش بیش از آن‌که با چشم‌اندازهای طبیعی و جنگل‌های هیرکانی شناخته شود، با کشاورزی و تولید محصولات متنوع گره خورده است؛ منطقه‌ای در شرق استان سمنان که به‌واسطه ارتفاع، بارش نسبی مناسب‌تر نسبت به میانگین استان و خاک حاصلخیز، به یکی از کانون‌های مهم کشت دیم و آبی در شهرستان میامی تبدیل شده و سهم قابل توجهی در تأمین محصولات زراعی سمنان و استان‌های همجوار دارد.

 ترکیب اقلیم کوهپایه‌ای، تنوع ریزاقلیم‌ها و استقرار روستاهای کشاورزمحور، کالپوش را به بستری مستعد برای توسعه الگوهای نوین کشت و ارتقای بهره‌وری تبدیل کرده است.

ظرفیت‌های کشاورزی کالپوش و اهمیت آن در شرق استان سمنان 

اهمیت کالپوش زمانی بیشتر نمایان می‌شود که بدانیم بخش قابل توجهی از اراضی کشاورزی این منطقه در سال‌های اخیر به سمت کشت محصولات با نیاز آبی کمتر و ارزش اقتصادی بالاتر سوق داده شده است؛ روندی که همسو با سیاست‌های کلان بخش کشاورزی در زمینه مدیریت مصرف آب و افزایش درآمد سرانه روستاییان دنبال می‌شود.

 تکیه بر کشت گندم، جو، دانه‌های روغنی و گیاهان علوفه‌ای در کنار محصولات نوظهورتر، به‌ویژه در شرایط تداوم خشکسالی و کاهش منابع آب زیرزمینی، کالپوش را به نمونه‌ای قابل مطالعه در تغییر الگوی کشت در شرق کشور تبدیل کرده است.

ضرورت مدیریت منابع آب در توسعه کشاورزی منطقه 

از سوی دیگر، محدودیت منابع آبی و افت سطح سفره‌های زیرزمینی در بسیاری از دشت‌های استان سمنان، ضرورت حرکت به سمت کشت‌های کم‌آب‌بر، اصلاح روش‌های آبیاری و استفاده هوشمندانه از بارش‌ها را به یک اولویت غیرقابل چشم‌پوشی برای کشاورزان کالپوش بدل کرده است.

توسعه تدریجی سامانه‌های نوین آبیاری تحت فشار، اجرای طرح‌های آبیاری کم‌فشار در برخی مزارع و ترویج مدیریت مزرعه‌محور، بخشی از اقداماتی است که در سال‌های اخیر در این منطقه دنبال شده تا ضریب بهره‌وری آب در هکتار افزایش یابد و وابستگی تولید به منابع آبی ناپایدار کاهش پیدا کند.

در کنار این تحولات، معرفی و کشت آزمایشی ارقام جدید گندم و جو دیم، استفاده از بذرهای اصلاح‌شده متناسب با اقلیم کالپوش و حرکت به سمت محصولات با ارزش افزوده بالاتر، از جمله دانه‌های روغنی و گیاهان صنعتی، نشان می‌دهد رویکرد بخش کشاورزی در این منطقه صرفاً بر افزایش سطح زیرکشت استوار نیست، بلکه بر «افزایش بهره‌وری و ارزش اقتصادی تولید در واحد سطح» متمرکز شده است.

این تغییر رویکرد، ضمن کاهش ریسک‌های ناشی از نوسانات بازار و اقلیم، می‌تواند نقش مهمی در پایداری معیشت کشاورزان و جلوگیری از مهاجرت روستایی ایفا کند.

بررسی وضعیت کشت و عملکرد تولیدکنندگان در کالپوش 

نقش کشاورزان بومی و تجربه انباشته آنان نیز در این میان قابل چشم‌پوشی نیست؛ کشاورزانی که طی دهه‌های گذشته با شرایط متغیر آب‌وهوا، کم‌آبی فزاینده و تغییرات بازار مواجه بوده‌اند و امروز با ترکیبی از دانش بومی و آموزش‌های ترویجی، به سمت استفاده از فناوری‌های نوین، مدیریت تلفیقی مزرعه، آبیاری بهینه و تنوع‌بخشی به سبد محصولات حرکت می‌کنند.

 این همراهی کشاورزان با برنامه‌های ترویجی و سیاست‌های حمایتی، زیرساخت اجتماعی لازم برای اجرای طرح‌های اصلاح الگوی کشت در کالپوش را فراهم کرده است.

در چنین شرایطی، تأکید مکرر متولیان بخش کشاورزی بر توسعه کشت محصولات با ارزش اقتصادی بالا، مدیریت بهینه منابع آب و خاک، تقویت زیرساخت‌های تولید و تعامل مستمر با تولیدکنندگان، نشان‌دهنده آن است که کالپوش در آستانه دوره‌ای تازه از تحول کشاورزی قرار دارد؛ دوره‌ای که در آن افزایش بهره‌وری، ارتقای درآمد کشاورزان، کاهش هزینه‌های تولید و حرکت به سمت کشاورزی پایدار، به‌صورت همزمان دنبال می‌شود و می‌تواند این منطقه را به یکی از الگوهای موفق توسعه کشاورزی در شرق استان سمنان تبدیل کند.

توسعه کشت محصولات با ارزش اقتصادی در دستور کار جهاد کشاورزی 

محمدحسینی، مدیر جهاد کشاورزی شهرستان میامی در گفت‌وگو با خبرنگار تسنیم، با اشاره به ظرفیت‌های کشاورزی بخش کالپوش، اظهار کرد: این منطقه به دلیل برخورداری از شرایط اقلیمی مناسب و توانمندی کشاورزان، یکی از مناطق مهم و مستعد تولید محصولات زراعی در شرق استان سمنان محسوب می‌شود.

وی با بیان اینکه بررسی وضعیت کشت محصولات زراعی و نحوه فعالیت تولیدکنندگان در این منطقه از موضوعات مورد توجه مدیریت بخش کشاورزی است، افزود: ارزیابی شیوه‌های آبیاری، میزان تولید و عملکرد بهره‌برداران می‌تواند در برنامه‌ریزی‌های آینده برای ارتقای بهره‌وری و افزایش تولید نقش مؤثری داشته باشد.

مدیر جهاد کشاورزی شهرستان میامی ادامه داد: شناسایی دقیق ظرفیت‌ها و همچنین چالش‌های موجود در حوزه کشاورزی، زمینه را برای تصمیم‌گیری‌های مؤثر و هدفمند در مسیر توسعه این بخش فراهم می‌کند و می‌تواند به بهبود شرایط تولید در منطقه کمک کند.

حسینی با اشاره به اهمیت مدیریت منابع آبی بیان کرد: استفاده بهینه از منابع موجود به‌ویژه آب، از مهم‌ترین مسائل در حوزه کشاورزی است و مدیریت صحیح این منابع می‌تواند پایداری تولید و استمرار فعالیت‌های کشاورزی را تضمین کند.

وی تصریح کرد: در همین راستا توجه به اجرای روش‌های نوین آبیاری و بهره‌گیری از ظرفیت‌ها و توانمندی‌های بومی منطقه در دستور کار قرار گرفته است تا بتوان از منابع موجود بیشترین بهره را برد.

مدیر جهاد کشاورزی شهرستان میامی توسعه کشت گیاهان و محصولات با ارزش اقتصادی بالا را از اولویت‌های مهم در برنامه‌های بخش کشاورزی شهرستان دانست و عنوان کرد: افزایش سطح زیرکشت محصولات با ارزش افزوده بیشتر، علاوه بر افزایش درآمد کشاورزان، می‌تواند به رونق اقتصادی منطقه نیز کمک کند.

نقش آموزش و حمایت از کشاورزان در افزایش بهره‌وری 

وی افزود: تلاش می‌شود با ارائه آموزش‌های لازم به کشاورزان و حمایت از تولیدکنندگان، شرایط لازم برای گسترش کشت این نوع محصولات در منطقه کالپوش فراهم شود.

مدیر جهاد کشاورزی شهرستان میامی با اشاره به ظرفیت‌های طبیعی و تجربه کشاورزان این منطقه اظهار کرد: زمین‌های حاصلخیز و دانش بومی کشاورزان در کالپوش فرصت مناسبی برای توسعه تولید محصولات متنوع فراهم کرده است و با برنامه‌ریزی اصولی می‌توان این ظرفیت‌ها را بیش از پیش فعال کرد.

حسینی در ادامه بر اهمیت تعامل مستمر با کشاورزان تأکید کرد و گفت: ارتباط مستقیم با تولیدکنندگان و دریافت دیدگاه‌ها و پیشنهادهای آنان نقش مهمی در شناسایی مشکلات و ارائه راهکارهای مؤثر برای بهبود وضعیت تولید دارد.

تحلیل وضعیت کشاورزی در کالپوش نشان می‌دهد که این منطقه، با وجود برخورداری از خاک حاصلخیز و اقلیم مناسب‌تر نسبت به بسیاری از نقاط استان سمنان، همچنان با چالش‌های ساختاری و محدودیت‌های زیرساختی مواجه است.

 پراکندگی اراضی، فرسودگی بخشی از شبکه‌های آبرسانی سنتی، محدودیت ماشین‌آلات و وابستگی قابل توجه به بارش‌های فصلی، از جمله عواملی است که می‌تواند بازدهی تولید را تحت تأثیر قرار دهد و لزوم برنامه‌ریزی منسجم و سرمایه‌گذاری هدفمند را برجسته کند.

از جنبه  اقتصادی، حرکت به سمت کشت محصولات با ارزش افزوده بالا در کالپوش، می‌تواند دو پیامد مثبت هم‌زمان به همراه داشته باشد؛ نخست افزایش درآمد خالص کشاورزان در واحد سطح و دوم کاهش فشار بر منابع آب و خاک از طریق جایگزینی تدریجی برخی کشت‌های پرآب‌بر با گونه‌های کم‌آب‌برتر و اقتصادی‌تر.

در صورتی که این تغییر الگوی کشت با سیاست‌های حمایتی، تسهیلات مالی هدفمند، تضمین خرید و تأمین بازار همراه شود، ظرفیت آن را دارد که به یک الگوی موفق ارتقای معیشت روستایی در شهرستان میامی تبدیل شود.

بعد دیگر ماجرا، موضوع بهره‌وری آب است که در سطح ملی نیز به‌عنوان یک مسأله راهبردی مطرح است. در شرایطی که بسیاری از دشت‌ها با افت سطح آب زیرزمینی مواجه‌اند، هر گونه افزایش تولید در کالپوش ناگزیر باید بر پایه ارتقای بهره‌وری آب و بهبود مدیریت مزرعه استوار باشد.

توسعه سامانه‌های آبیاری تحت فشار، استفاده از روش‌های نوین آبیاری، زمان‌بندی صحیح آبیاری بر اساس نیاز واقعی گیاه و استفاده از ارقام اصلاح‌شده مقاوم به تنش خشکی، ابزارهایی است که می‌تواند ضمن حفظ سطح تولید، مصرف آب در هکتار را مدیریت کند و پایداری تولید را افزایش دهد.

در سطح اجتماعی، نقش کشاورزان و بهره‌برداران محلی در موفقیت یا شکست این سیاست‌ها تعیین‌کننده است. بدون همراهی و مشارکت فعال کشاورزان، حتی بهترین طرح‌ها و برنامه‌ها نیز در حد اسناد و بخشنامه‌ها باقی می‌ماند.

بنابراین، استمرار ارتباط چهره‌به‌چهره کارشناسان جهاد کشاورزی با تولیدکنندگان، برگزاری دوره‌های ترویجی کاربردی، ارائه آموزش‌های مزرعه‌محور و استفاده از تجربه کشاورزان پیشرو، می‌تواند اعتماد و انگیزه لازم را برای اجرای برنامه‌های اصلاح الگوی کشت در کالپوش ایجاد و تقویت کند.

ضرورت تقویت زیرساخت‌ها و زنجیره ارزش محصولات کشاورزی

از جنبه  برنامه‌ریزی منطقه‌ای، تقویت زیرساخت‌های کشاورزی در کالپوش باید هم‌زمان با توسعه سایر حلقه‌های زنجیره ارزش دنبال شود؛ به این معنا که صرف افزایش تولید در مزرعه، بدون توجه به صنایع تبدیلی، بسته‌بندی، انبارداری و ایجاد مسیرهای بازاریابی مطمئن، می‌تواند به مازاد عرضه مقطعی و کاهش قیمت محصول منجر شود.

 ایجاد و تقویت واحدهای کوچک و متوسط فرآوری محصولات کشاورزی، توسعه تعاونی‌های تولید و بازاریابی و تسهیل دسترسی کشاورزان به بازارهای استانی و ملی، از اقداماتی است که می‌تواند ارزش افزوده تولید در کالپوش را به‌صورت پایدار افزایش دهد.

با توجه به جایگاه جغرافیایی کالپوش در شرق استان سمنان و همجواری با استان‌های برخوردار از بازار مصرف فعال‌تر، بهره‌گیری از این موقعیت می‌تواند یک مزیت رقابتی برای کشاورزان منطقه ایجاد کند.

در صورت برنامه‌ریزی صحیح، کالپوش می‌تواند علاوه بر تأمین بخشی از نیاز استان، به تأمین محصولات خاص و با کیفیت برای بازار شهرهای صنعتی‌تر و پرجمعیت‌تر هم کمک کند؛ موضوعی که نیازمند برندسازی محصولات منطقه، ارتقای کیفیت ظاهری و بهداشتی تولید و رعایت استانداردهای بسته‌بندی و حمل‌ونقل است.

در مجموع، آنچه از بررسی وضعیت کشاورزی در کالپوش به‌دست می‌آید، تصویری دوگانه از «ظرفیت بالا» و «چالش جدی» است.

از یک سو، اقلیم مناسب، زمین‌های مستعد، تجربه کشاورزان و سیاست‌های اعلامی جهاد کشاورزی، زمینه‌ای قابل توجه برای جهش تولید و توسعه کشت‌های با ارزش اقتصادی فراهم کرده است و از سوی دیگر، محدودیت منابع آبی، نیاز به نوسازی زیرساخت‌ها، لزوم تأمین بازار پایدار و ضرورت همراه‌سازی کشاورزان، چالش‌هایی است که بی‌توجهی به آن‌ها می‌تواند روند توسعه را کند یا متوقف کند.

 استمرار حمایت هدفمند، برنامه‌ریزی علمی و مشارکت‌محور و استفاده از ظرفیت‌های بومی، می‌تواند کالپوش را به یکی از نمونه‌های موفق کشاورزی پایدار در شرق کشور تبدیل کند.

علیرضا رحیمیان

انتهای پیام/