رضا فریدی، روانشناس بالینی و کارشناس آسیب‌های اجتماعی در گفت‌وگو با خبرنگار تسنیم از کرج، مطرح کرد: در میانه هیاهوی اخبار، صدای آژیرها و اضطراب ناشی از ناامنی در شرایط جنگی، گروه‌های مختلف جامعه فشارهای متفاوتی را تجربه می‌کنند. در این میان، سالمندان به دلیل ویژگی‌های زیستی، روانی و اجتماعی خود، در برابر شوک‌های ناشی از بحران و جنگ، آسیب‌پذیری مضاعفی دارند.

وی با اشاره به وضعیت روانی این سرمایه‌های انسانی در شرایط بحرانی گفت: سالمندان به‌طور طبیعی با کاهش توانمندی‌های جسمانی و شناختی روبرو هستند. در شرایط جنگی، اولین چیزی که هدف قرار می‌گیرد، احساس کنترل بر محیط است. سالمند ممکن است به دلیل کاهش سرعت واکنش یا ضعف در حواس پنج‌گانه (مانند شنوایی یا بینایی)، نتواند به‌سرعت اخبار را تحلیل کند یا در زمان خطر واکنش مقتضی نشان دهد.

این روانشناس بالینی و کارشناس آسیب‌های اجتماعی بیان کرد: علاوه بر این، تجربه‌ زیسته سالمندان و مرور خاطرات بحران‌های گذشته مانند جنگ تحمیلی و هشت سال دفاع مقدس در دهه 60 هجری شمسی می‌تواند پدیده‌ «بازگشت به گذشته» یا تروماهای قدیمی را زنده کند. آن‌ها بیش از دیگران نگران از دست دادن سرپناه، دارو و منابع حمایتی هستند که سال‌ها برای ثبات آن تلاش کرده‌اند.

فریدی تنها را زهر شرایط بحرانی برای سالمند دانست و عنوان کرد: وقتی فردی به دلیل کهولت سن یا بیماری‌های زمینه‌ای، توانایی تحرک سریع برای رفتن به پناهگاه یا جابه‌جایی را ندارد، دچار نوعی درماندگی آموخته شده می‌شود و حس می‌کند در برابر تقدیر کاملاً بی‌دفاع است. محدودیت تحرک باعث می‌شود سالمند نتواند برای تخلیه اضطراب خود فعالیت فیزیکی داشته باشد.

وی با اشاره به اینکه او در چنین شرایطی همچنین نمی‌تواند با دوستان و شبکه‌های اجتماعی‌اش ارتباط برقرار کند، مطرح کرد: این انزوای اجباری در زمان جنگ، باعث می‌شود فرد ساعت‌ها در افکار فاجعه‌آمیز خود غرق شود؛ افکاری که در غیاب یک هم‌صحبتی ساده، به هیولاهایی بزرگ از ترس و ناامیدی تبدیل می‌شوند. باید هوشیار باشیم که نشانه‌های فشار روانی در سالمندان همیشه شبیه به جوانان نیست.

این روانشناس بالینی و کارشناس آسیب‌های اجتماعی با بیان اینکه لزوماً شاهد گریه یا ابراز کلامی از سالمندان ترس نیستیم، تصریح کرد: شکایات جسمانی بی‌دلیل شامل افزایش دردهای مبهم، تپش قلب یا مشکلات گوارشی که منشأ پزشکی مشخصی در لحظه ندارند و اختلال شدید در اشتها و خواب شامل کم‌خوابی مفرط یا کابوس‌های شبانه از جمله نشانه‌هایی است که باید خانواده‌ها را گوش‌به‌زنگ کند.

فریدی عنوان کرد: از دیگر نشانه‌ها در این زمینه می‌توان به انزوا و سکوت مطلق شامل امتناع از صحبت کردن یا بی‌تفاوتی نسبت به اتفاقات اطراف (نوعی کرختی عاطفی) و گیجی و حواس‌پرتی شامل افت ناگهانی تمرکز و تکرار سؤالات تکراری که نشان‌دهنده اشباع شدن ظرفیت روانی آن‌هاست اشاره کرد. حفظ آرامش سالمند در شرایط جنگی، نه یک انتخاب، بلکه یک ضرورت برای حفظ بقای آن‌هاست.

وی بیان کرد: فیلتر کردن جریان اطلاعات از جمله اقدامات پیشنهادی است؛ نباید اجازه داد سالمند به‌طور مداوم در معرض اخبار لحظه‌‌ای و تصاویر دلخراش قرار گیرد. اخبار را به‌صورت گزینش‌شده و با لحنی آرام به آن‌ها منتقل کنید. اطمینان دادن به سالمند مبنی بر اینکه داروهای ضروری‌اش برای مدت طولانی ذخیره شده و برنامه‌ای مشخص برای جابه‌جایی احتمالی وجود دارد، نیمی از اضطراب او را کاهش می‌دهد.

این روانشناس بالینی و کارشناس آسیب‌های اجتماعی شنیدن فعالانه را دیگر راهکار دانست و با اشاره به اینکه به سالمندان اجازه دهید از ترس‌هایشان بگویند، خاطرنشان کرد: بکار بردن جملاتی مانند «نترس چیزی نیست» ممکن است باعث شود آن‌ها احساس تنهایی بیشتری کنند، بنابراین به جای این جمله بگویید: می‌فهمم نگران هستی، اما ما در کنار هم هستیم و مراقب هم می‌مانیم.

فریدی حفظ روتین‌های کوچک و درگیر کردن در فعالیت‌های ساده را دیگر پیشنهادات دانست و گفت: حتی در پناهگاه یا شرایط اضطراری، سعی کنید روتین‌های ساده مثل نوشیدن چای در ساعت مشخص یا خواندن یک کتاب دعا یا شعر را حفظ کنید. این ریزعادت‌ها به مغز پیام می‌دهند که زندگی هنوز ادامه دارد. از سالمندان بخواهید در کارهای کوچک کمک کنند تا احساس مفید بودن و کارآمدی داشته باشند.

وی با بیان اینکه این کار تمرکز آن‌ها را از خطر به سمت عمل‌گرایی تغییر می‌دهد، اذعان کرد: در نهایت، یادمان باشد که سالمندان حافظه تاریخی ما هستند. لمس دستان آن‌ها، یک هم‌آغوشی گرم و حضور فیزیکی مستمر، قدرتمندتر از هر داروی ضداضطرابی در شرایط بحرانی عمل می‌کند. ما با مراقبت از روان آن‌ها، در واقع از ریشه‌های خود محافظت می‌کنیم.

انتهای پیام/