به گزارش خبرنگار اقتصادی خبرگزاری تسنیم، ایران برای واردات کالاهای اساسی، سالانه بیش از 12 میلیارد دلار حاصل از فروش نفت به چین را هزینه می‌کند. علاوه بر مسیر پرریسک و اقدامات ضدتحریمی در فروش نفت، تخصیص ارز حاصل از آن برای واردات کالای اساسی، از مسیرهای تحت سلطه تحریم‌کنندگان و کشورهای متخاصم انجام می‌شود که ریسک بالایی به کشور تحمیل می‌کند،

به‌عنوان نمونه، از کل واردات کالای اساسی ایران از روسیه که در سال 1403 حدود 5 میلیون تن به ارزش 3 میلیارد دلار بوده، تنها 16 درصد مستقیماً از شرکت‌های روسی خریداری شده است، بنابراین، حتی اگر طبق اظهارات مقامات ایرانی و روسی، 80 درصد معاملات مستقیم دو کشور با ارز ملی انجام شده باشد، فقط 13 درصد از کل حجم واردات ایران از روسیه روبلی ـ ریالی بوده است و مابقی از مسیرهای تراستی و غیررسمی، از جمله امارات، انجام شده است.

به‌منظور کاهش وابستگی به تحریم‌کنندگان در تأمین کالای اساسی که یک اهرم قوی در جنگ اقتصادی محسوب می‌شود، تسویه ارزی واردات باید به‌صورت مستقیم انجام شود.

بیان مسئله

روسیه یکی از مبادی اصلی واردات کالاهای اساسی ایران است. در صدر فهرست واردات ایران از روسیه، ذرت دامی، جو، گندم و روغن آفتابگردان با مجموع بیش از 5 میلیون تن و ارزش 3 میلیارد دلار در چند سال گذشته قرار دارد که ایران را به بزرگ‌ترین واردکننده جو و ذرت دامی از روسیه تبدیل کرده است.

در عین حال، حدود 87 درصد ارزش دلاری کل واردات کالای اساسی ایران از روسیه توسط شرکت‌های واسط مستقر در امارات، ترکیه و سایر کشورها و با ارزهای ثالث همچون درهم تسویه شده است، این الگو عملاً موجب شده است بخش مهمی از تجارت کالای اساسی ایران با روسیه، با وجود منشأ مشخص کالا، در لایه‌های واسطه‌ای خارج از رابطه مستقیم دو کشور انجام شود و سهم قابل‌توجهی از ارزش مبادلات آن، در خارج از زنجیره رسمی دوجانبه شکل بگیرد،

این وابستگی بالا، مسیر تأمین کالاهای اساسی کشور را به‌شدت در معرض ریسک‌های تحریمی، جنگ منطقه‌ای، افزایش هزینه مبادله و عدم شفافیت مالی قرار داده است.

تحلیل

بازطراحی ساختار تأمین کالای اساسی باید بر پایه هم‌راستایی منشأ کالا، مسیر حمل و سازوکار تسویه انجام شود، در واقع، تا زمانی که واردات کالای اساسی در بستر شبکه‌های واسطه‌ای و مسیرهای مالی غیرمستقیم که عمدتاً تحت سلطه تحریم‌کنندگان است انجام شود، بخش مهمی از هزینه و ریسک تأمین، در لایه‌های خارج از تجارت رسمی دوجانبه شکل می‌گیرد و کشور را در معرض ضربه‌پذیری بالا در جنگ اقتصادی قرار می‌دهد،

در مقابل، پیوند دادن تأمین کالای اساسی به کریدورهای زمینی و ترتیبات منطقه‌ای اوراسیا، این امکان را فراهم می‌کند که واردات از یک فرایند مقطعی و پرریسک به یک سازوکار پایدارتر، شفاف‌تر و قابل‌اتکاتر برای تأمین امنیت غذایی کشور تبدیل شود.

پیشنهادها

به‌منظور تسویه ارزی مستقیم واردات کالای اساسی از روسیه، ضروری است اقدامات زیر در دستور کار قرار گیرد:

1) مشارکت فعال ایران در پروژه‌های مشترک امنیت غذایی روسیه و چین (از جمله NLGC)؛ با هدف اتصال پایدار به مسیرهای تأمین غلات و کالای اساسی و استفاده از ظرفیت پرداخت روبلی ـ یوآنی.

2) خرید مستقیم از شرکت‌های روسی و تسویه با روبل و ریال؛ با هدف حذف شرکت‌های واسط و کاهش هزینه‌های مبادله و تعمیق روابط اقتصادی ایران و روسیه از طریق ایجاد زیرساخت‌های ارزی.

3) ایجاد و توسعه مسیرهای مالی و تجاری دوجانبه؛ به‌ویژه سازوکارهای پایاپای و پیمان‌های پولی به‌عنوان زیرساخت‌های تسویه دوجانبه.

4) کاهش ناترازی تجاری ایران و روسیه در قالب اتحادیه اقتصادی اوراسیا؛ با هدف ایجاد پایداری در روابط تجاری و مالی بدون واسطه.

انتهای پیام/+