به گزارش خبرگزاری تسنیم از قم، "نهاد مداحی"، به رغم تمامی کاستی‌هایش، جزو پیشروترین نهادهای اجتماعی و فرهنگی طی یکی دو دهه اخیر در ایران بوده است.

این نهاد، بر خلاف برخی نهادهای دینی که ماهیت اجتماعی  نیز دارند و تا حدی از شتاب تحولات اجتماعی جامانده اند ، پا به پای دگرگونی های فرهنگی جامعه ایرانی پیش رفته، هم به لحاظ فرم و هم به لحاظ محتوا، توانسته تاثیر بگذارد و ذائقه‌سازی کند و در عین حال  خود نیز از ذائقه مخاطبان تأثیر بپذیرد تا بتواند به واسطه پاسخ به  نیاز آنها، روزآمدی خود را حفظ کند، البته گاهی این به روز بودن، با آسیب‌هایی همراه بوده که خود، داستان دیگری است و مجال ورود به آن نیست، اما این مساله  نباید باعث غفلت از نقش نهاد مداحی در تاثیرگذاری بر روند تحولات اجتماعی و فرهنگی  ایران به ویژه طی دو دهه اخیر شود. 

نکته جالب این است که  طی یکی دو سال اخیر که بحث تعرض به تمامیت ارضی ایران، عریان و آشکارا توسط دشمنان ما  بیان می‌شد، نهاد مداحی توانست پیوند بسیار نزدیکی با ادبیات ایران برقرار کند. نسلی از مداحان جوان، به ویژه پس از جنگ دوازده روزه، سپس  در ایام سالگرد پیروزی انقلاب و خصوصا پس از آغاز تجاوز اخیر آمریکا و اسرائیل به خاک ایران، این بار پررنگ از همیشه، از ایران خواندند. خواندنی که هم در محتوا و مضمون اشعار مداحی، با میهن و  ایران ارتباط جدی برقرار کرد و هم در فرم و صورتِ خوانش، بسیار حماسی ظاهر شد.

به عنوان کسی که این شب‌ها، مشاهدات خیابانی فراوانی از این دست مداحی‌ها داشته‌ام، نکته‌ای که توجه مرا بسیار به خود جلب کرد، اثرپذیری بسیاری از مردم عادی و رهگذران از این نوع مداحی‌هاست. به عنوان مثال قطعه مداحی "بزن که خوب میزنی" که هم لحن حماسی دارد و هم در مضمون خود از واژه‌هایی نظیر ایران، رستم تهمتن و ... استفاده می‌کند، مورد استقبال گسترده ایرانیان هم در داخل و حتی در خارج نیز قرار گرفت.

البته این که اینکه مداحان جوان ما، این چنین حماسی از "ایران" می‌خوانند را نباید  اقتضائی و صرفا موقعیتی دانست. اینکه امروزه  بسامد و طنین کلماتی نظیر "ایران"، "وطن" و "میهن" در محتوای اشعار، پررنگ‌تر از گذشته  بوده را به نظر باید این طور فهمید که استفاده از مفاهیم ملی در اشعار مداحی، بسته به میزان تهدیدات علیه ایران است. هرچه این تهدید جدی‌تر و علنی‌تر باشد، استفاده از این ادبیات نیز بیشتر است. چنانکه این روزها شاهدش هستیم. 
 
نکته آخر اینکه مداحی ایرانی به واسطه اینکه در متن فرهنگ تشیع بالیده است، نسبتی با ایران دارد. فراموش نکنیم که به تعبیر فوکو، تشیع، بنیاد آگاهی ملی در ایران بوده است. تشیع در اکنونِ ایران، راه "بقای ملی" ما نیز محسوب می‌شود. 

مداحی‌های میهن دوستانه مداحان جوان که  این شب‌ها به زمزمه جمعی مردم تبدیل شده، صرفا یک واگویه نیست، بلکه مأمن و پناهی است برای "معنابخشی به زندگی"،  "حفظ امیدواری"  و "ایستادگی ملی" در شرایط دشوار جنگ.

یادداشت از: محسن جبارنژاد، پژوهشگر ارشد اندیشکده مطالعات ایران

انتهای پیام/