به گزارش گروه بین الملل خبرگزاری تسنیم به نقل از نیوزویک، بخش عمده توجه جهانی در مواجهه با ایران معمولاً بر نقاط آشکار و مستقیم درگیری متمرکز است؛ یعنی اسرائیل، ایران و کشورهای عربی آن سوی خلیج فارس که در برد موشک‌ها و پهپادهای ایران قرار دارند. با این حال تجربه جنگ‌ها نشان می‌دهد که درگیری‌ها به ندرت در محدوده جغرافیایی مورد انتظار باقی می‌مانند و پیامدهای آنها اغلب به مناطق دورتر از میدان اصلی نبرد نیز سرایت می‌کند.

یکی از نشانه‌های این وضعیت را می‌توان در نقشه زنده ترافیک هوایی جهان مشاهده کرد. در مقایسه با چند سال گذشته، مسیرهای پروازی میان اروپا و آسیا تغییر قابل توجهی کرده است. در گذشته بسیاری از پروازها از بخش‌های وسیعی از حریم هوایی روسیه یا خاورمیانه عبور می‌کردند، اما امروز بخشی از این مسیرها بسته شده یا به دلیل شرایط امنیتی پرخطر ارزیابی می‌شوند. حریم هوایی روسیه پس از آغاز جنگ اوکراین تا حد زیادی محدود شده و همزمان با افزایش تنش‌ها در اطراف ایران، بخش‌هایی از آسمان خاورمیانه نیز با نگرانی‌های امنیتی جدید روبه‌رو شده است.

در نتیجه، بسیاری از شرکت‌های هواپیمایی مسیرهای خود را تغییر داده‌اند و اکنون از یک نوار باریک از حریم هوایی سه کشور ارمنستان، گرجستان و جمهوری آذربایجان عبور می‌کنند؛ کشورهایی که معمولاً در کانون محاسبات راهبردی قدرت‌های بزرگ قرار ندارند. فضایی که پیش‌تر نسبتاً خلوت بود، اکنون به یکی از شلوغ‌ترین کریدورهای هوایی میان اروپا و آسیا تبدیل شده است. برنامه‌ریزان صنعت هوانوردی از این مسیر با عنوان «کریدور قفقاز» یاد می‌کنند و داده‌های ترافیک هوایی نیز افزایش قابل توجه عبور پروازها از این منطقه را نشان می‌دهد.

برای کشورهای واقع در زیر این مسیرها، افزایش ناگهانی ترافیک هوایی بیش از آنکه یک فرصت اقتصادی ساده باشد، یادآور واقعیت‌های ژئوپلیتیکی است. در شرایطی که قدرت‌های بزرگ با یکدیگر درگیر می‌شوند، معمولاً کشورهای کوچک‌تر اطراف میدان تنش بخشی از فشارهای ناشی از آن را تحمل می‌کنند.

در سراسر خاورمیانه نیز دولت‌ها با دقت روند تحولات را زیر نظر دارند و درباره میزان اتکاپذیری تضمین‌های امنیتی خارجی ارزیابی‌های تازه‌ای انجام می‌دهند. برخی کشورهای حوزه خلیج فارس که میزبان پایگاه‌های نظامی آمریکا هستند، طی سال‌های اخیر همچنان با حملات موشکی و پهپادی مواجه بوده‌اند. در نتیجه در بسیاری از محافل سیاسی منطقه این برداشت شکل گرفته است که تکیه کامل بر حمایت خارجی محدودیت‌هایی دارد و کشورها باید بیش از پیش بر توان بازدارندگی و امنیت داخلی خود تمرکز کنند.

چنین برداشت‌هایی به سرعت در محیط‌های سیاسی منطقه گسترش می‌یابد. در قفقاز جنوبی نیز که رقابت‌های تاریخی آن همواره تحت تأثیر تغییر توازن میان قدرت‌های بزرگ بوده است، حتی تغییرات کوچک در میزان اعتبار و نفوذ بازیگران خارجی می‌تواند بر محاسبات سیاسی و امنیتی محلی اثر بگذارد.

تجربه تاریخی نیز نشان می‌دهد که جنگ‌های بزرگ به ندرت در چارچوب اولیه خود مهار می‌شوند. مسیرهای تجاری تغییر می‌کند، شرکت‌های بیمه هزینه‌های ریسک را افزایش می‌دهند و مسیر انتقال کالاها دگرگون می‌شود. در مرزها نیز با افزایش نگرانی درباره جابه‌جایی احتمالی پناهندگان، فشارهای امنیتی افزایش می‌یابد. در مناطق کوهستانی و صعب‌العبور نیز شبکه‌های قاچاق و جریان‌های غیرقانونی سلاح می‌توانند به سرعت گسترش پیدا کنند.

در کنار همه این موارد، خطر خطاهای ناخواسته نیز همواره وجود دارد. موشک‌هایی که به اشتباه شلیک می‌شوند، پهپادهایی که از مسیر خود منحرف می‌شوند، کشتی‌هایی که غرق می‌شوند یا حتی هواپیماهایی که به اشتباه هدف قرار می‌گیرند، همگی از جمله حوادثی هستند که در درگیری‌های ناپایدار رخ می‌دهند. در چنین شرایطی، موقعیت جغرافیایی می‌تواند کشورهای همسایه را ناخواسته درگیر پیامدهای بحرانی کند که کنترل مستقیمی بر آن ندارند.

انتهای پیام/