به گزارش خبرگزاری تسنیم از اردستان، شهرستان اردستان یکی از شهرستان‌های دارای بافت تاریخی ارزشمند مساجد، قنات‌ها و خانه‌های قدیمی است، اما بخش قابل توجهی از این ظرفیت‌ها به‌دلیل فرسودگی، نبود مرمت اصولی و کمبود اعتبارات در معرض تخریب تدریجی قرار دارد و این مسئله فقط فرهنگی نیست و یک فرصت اقتصادیِ از دست‌رفته است.

در این گزارش می توان به موضوعات مختلفی همچون تخریب تدریجی خانه‌ها و محله‌های تاریخی، خطر از بین رفتن هویت معماری بومی، نبود برنامه مشخص برای گردشگری پایدار، گلایه ساکنان بافت قدیم از بی‌توجهی و مقایسه هزینه مرمت با منافع گردشگری پرداخت که بی‌توجهی به بافت تاریخی اردستان، به‌معنای از دست دادن هویت شهری، ظرفیت گردشگری و اشتغال غیرصنعتی است در حالی‌که بسیاری از شهرهای مشابه با تکیه بر میراث خود به رونق اقتصادی رسیده‌اند و اردستان هنوز از این ظرفیت مغفول مانده است.

محمد شیدایی دوست‌دار میراث فرهنگی در گفت‌وگو با خبرنگار تسنیم اظهار داشت: رشد فزاینده ابعاد شهرنشینی و شکل‌گیری مقیاس‌های جدیدی از رشد شهری در چند دهه اخیر موجب شده است که شهر و شهرسازی معاصر با چالش‌های نوینی مواجه شود و در چنین فضایی همکاری و همیاری میراث با مردم به حداقل رسیده، روابط اعتمادآمیز مردم با ارگان‌های مربوط کاهش یافته و هم این مسائل باعث ایجاد فضایی بی‌روح و مانعی برای رشد و توسعه پایدار شهر است.

وی افزود: می‌طلبد که در راستای بازسازی بافت تاریخی و ایجاد بستر مناسب گردشگری با در نظر گرفتن موقعیت تاریخی شهرستان اردستان با برنامه‌ریزی جهت بازافرینی و احیاء بناهای تاریخی کوشید که چالش‌هایی همچون بی‌توجهی به سهم حضور شهروندان و همکاری نهادهای مدنی در سیاست‌گذاری ، برنامه‌ریزی و اجرای طرح و برنامه‌های بهسازی و نوسازی بافت قدیمی وجود دارد.

شیدایی گفت: در واقع بی‌توجهی به ارزش‌ها و ثروت‌های فرهنگی و در معرض خطر بودن آثار جامانده از قبل ،تخریب تدریجی بناها و خانه‌های تاریخی و مرمت غیر اصولی بناهای تاریخی عدم اختصاص اعتبار کافی در جهت حفظ و مرمت بناهای تاریخی و عدم اعتمادسازی مردمی توسط مسئولین همگی باعث از بین رفتن فرصت‌های مناسب برای گردشگری می‌شود.

قنات دوطبقه طبقه؛ میراثی که در غبار بی‌توجهی مانده است

این دوست‌دار میراث فرهنگی با اشاره به فرسودگی بافت تاریخی در اردستان خاطرنشان کرد: محله «مون» در بخش شرقی شهر واقع شده و شاخص‌ترین ظرفیت آن، قنات دوطبقه مون است که بیش از 800 سال قدمت دارد؛ اثری کم‌نظیر که می‌تواند محور توسعه گردشگری منطقه باشد.

وی گفت: بر اساس آخرین سرشماری، جمعیت این محله در سال 1385 بالغ بر یک هزار و 601 نفر بوده و مساحت آن حدود 5.27 در هکتار است که بافت شهری محله شامل بخش قدیم و جدید بوده و عمده مشاغل ساکنان را کشاورزی، دامداری و فعالیت‌های فرهنگی تشکیل می‌دهد و تراکم جمعیتی ناخالص حدود 2،58 نفر در هکتار و تراکم خالص بیش از 200 نفر در هکتار برآورد می‌شود.

این دوست‌دار محیط زیست خاطرنشان کرد: وجود زمین‌های کشاورزی گسترده و آب فراوان حاصل از قنات، موجب رونق کشت محصولات متنوعی شده است و باغ‌های انار، کشت زعفران، گندم، جو و علوفه از مهم‌ترین تولیدات این محله به شمار می‌روند که در میان آن‌ها انار بیشترین سهم را دارد و می‌تواند به عنوان برند محلی معرفی شود.

شیدایی با اشاره به شکل‌گیری گروه‌های محلی در خرداد 1397 توسط تحصیل‌کردگان محله گفت: این حرکت با هدف شناسایی ظرفیت‌های تاریخی و هم‌افزایی تجربیات آغاز شد اما به دلیل نبود فضای آموزشی، کارگاهی و کمبود حمایت مسئولان، متوقف ماند.

وی ظرفیت‌های تاریخی محله را شامل قنات، سابات‌ها، رختشویخانه و خانه‌های تاریخی دانست و افزود: با احیای این بناها مطابق اصول معماری بومی و پایدار و ایجاد مسیر گردشگری از ابتدای قنات تا باغ‌ها و مسجد آسیاب، می‌توان زمینه جذب گردشگر را فراهم کرد.

شیدایی گفت: ایجاد اقامتگاه‌های بوم‌گردی، باغ‌رستوران‌های سنتی، فروشگاه‌های صنایع‌دستی و اعطای تسهیلات حمایتی از سوی دولت، از دیگر راهکارهای پیشنهادی برای رونق اقتصادی محله است که همچنین برگزاری آیین‌های سنتی و مذهبی و جشن انار با همکاری میراث فرهنگی می‌تواند به تقویت هویت محلی و جذب گردشگر کمک کند.

این دوستدار میراث فرهنگی تأکید کرد: هرگونه فعالیت ساختمانی مخرب که قنات را تهدید می‌کند باید متوقف شود تا از خطر خشک‌شدن آن جلوگیری شود؛ اقدامی که با همکاری جهاد کشاورزی و دستگاه‌های اجرایی امکان‌پذیر است و همچنین اجرای سریع طرح‌های بازآفرینی شهری و احیای قنات دوطبقه باید در اولویت مسئولان قرار گیرد.

وی در ادامه به وضعیت محله «ابالی» اشاره کرد و گفت: محله‌ای که از محله فهره جدا شده و ترکیبی از بافت جدید و قدیم را دربر می‌گیرد و این محله از مرکز به مسجد جامع اردستان، از شرق به محله کبودان، از غرب به سنگ سفید و از جنوب به محله محال منتهی می‌شود و بخش‌هایی از آن دارای بافت فرسوده قدیمی است.

شیدایی تصریح کرد: نبود تبلیغات کافی گردشگری، سرانه پایین کاربری‌های مسکونی، ضعف بازاریابی جاذبه‌ها، کمبود اقامتگاه‌های مناسب، عدم به‌کارگیری نیروهای متخصص گردشگری و ضعف ارتباط مردم و مسئولان از مهم‌ترین موانع توسعه این محله است.

وی همچنین بر ضرورت ایجاد فرهنگسرای جوان، آموزش نسل جدید درباره ظرفیت‌های گردشگری، استفاده از فضاهای بلااستفاده برای رونق بازار کار و جلب مشارکت جوانان تأکید کرد و گفت: تا زمانی که مردم با داشته‌های ارزشمند خود آشنا نشوند و حمایت عملی مسئولان صورت نگیرد، گردشگری در این محلات همچنان مغفول خواهد ماند.

عدم توجه به سازمان‌های مردم‌نهاد؛ گریبان‌گیر میراث فرهنگی اردستان

حسین راد یکی دیگر از دوست‌داران میراث فرهنگی نیز در گفت‌وگو با خبرنگار تسنیم اظهار داشت: کمتر منطقه‌ای از ظرفیتی به اندازه اردستان در حوزه گردشگری برخوردار است که وجود آثار فاجر که جزو آثار ملی و ثبت جهانی و در شرف ثبت جهانی بوده و همچنین قرار گرفتن در کنار جاده ترانزیت شمال به جنوب کشور و تردد روزانه هزاران خودرو موقعیتی منحصر به فرد به منطقه اردستان داده است.

وی افزود: متاسفانه عدم توجه به حوزه گردشگری و ظرفیت آن و عدم بهره‌گیری از ظرفیت سازمان‌های مردم نهاد باعث شده تاکنون از این موهبت بهره کافی برده نشود و در سال‌های نه چندان دور برنامه‌ریزی بهتر انجام شده و حضور سازمان‌های مردم نهاد در حوزه میراث شهرستان باعث پویایی در این زمینه شده بود تا جایی که تعداد بلیط فروشی در قنات دو طبقه اردستان در عید نوروز با آثار فاخر شهر اصفهان که جز مقصدهای اصلی گردشگری کشور بوده، برابری می‌کرد.

زاد تاکید کرد: متاسفانه عدم توجه به سلامت و حفظ آثار تاریخی در کنار عدم برنامه‌ریزی و عدم توجه مسئولین به صنعت گردشگری و عدم استفاده از ظرفیت نیروهای مردمی از مهمترین معضلات این حوزه در شهرستان اردستان است.

محدودیت اعتبار مرمتی و فرسودگی بناهای تاریخی اردستان

مجتبی پورشفیع رئیس میراث فرهنگی شهرستان اردستان در گفت‌وگو با خبرنگار تسنیم، اظهار داششت: در خصوص فرسودگی بافت تاریخی شهرستان اردستان و موضوع بی‌توجهی به میراث فرهنگی، باید گفت اردستان یکی از شهرهای تاریخی با ساختار ارزشمند خشتی و کویری است که لایه‌های متعددی از تاریخ را در خود جای داده است و وجود آثاری همچون مسجد جامع اردستان به‌عنوان یکی از کهن‌ترین مساجد چهارایوانی ایران و همچنین قنات مون نشان‌دهنده عمق تاریخی و ظرفیت بالای فرهنگی این شهرستان است.

وی افزود: با این حال بخشی از بافت تاریخی به دلیل قدمت بالا، شرایط اقلیمی، محدودیت اعتبارات مرمتی و بعضاً تغییر کاربری‌های غیرمتناسب، دچار فرسودگی شده است و فرسایش طبیعی بناهای خشتی در اقلیم گرم و خشک، عدم توان مالی برخی مالکان برای مرمت اصولی و مهاجرت ساکنان از بافت قدیم به مناطق جدید شهری، از جمله عواملی است که روند فرسودگی را تشدید کرده است.

رئیس اداره میراث. فرهنگی اردستان خاطرنشان کرد: باید توجه داشت که حفاظت از بافت تاریخی صرفاً یک اقدام میراثی نیست، بلکه یک ضرورت توسعه‌ای در حوزه گردشگری است که در صورت بی‌توجهی، فرصت تبدیل خانه‌های تاریخی به اقامتگاه‌های بوم‌گردی، شکل‌گیری گردشگری پیاده‌محور در بافت قدیم و توسعه اقتصاد محلی از طریق حضور گردشگر، از دست خواهد رفت.

وی گفت: در عین حال، رویکرد فعلی بر این است که با جلب مشارکت بخش خصوصی، افزایش آگاهی عمومی و برنامه‌ریزی هدفمند برای مرمت تدریجی، از تخریب بیشتر جلوگیری شود و نگاه ما به بافت تاریخی اردستان، نگاه صرفاً حفاظتی نیست، بلکه نگاه احیا و بهره‌برداری پایدار در چارچوب ضوابط میراث فرهنگی است.

انتهای پیام/802