به گزارش خبرنگار حوزه و روحانیت خبرگزاری تسنیم، حجت‌الاسلام دکتر احمد اولیایی، عضو هیأت علمی پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی، در برنامه گفت‌وگویی ویرآوا ویراستی در صفحه پژوهشگاه فضای مجازی درباره هویت جمعی گفت: در شرایطی هستیم که مردم نقشی را ایفا می‌کنند که حتی فراتر از نقشی است که بر عهده نخبگان و مسئولین بوده است.

وی با بیان این نکته که در این باره با پرسشی روبه‌رو هستیم که مردم چگونه فهم می‌شوند، یاد‌آور شد: مردم در پیروزی انقلاب و امتداد آن  نقش به‌سزایی داشتند و مبانی انقلاب اسلامی این نقش مردم را تأیید می‌کند.

اولیایی خاطرنشان کرد که رهبر شهید انقلاب، همین گزینش مردم سالاری برای نظام سیاسی کشور را یکی از مظاهر روشن عقلانیت امام در مکتب او می‌دانست.

او در ادامه با اشاره به نقش پررنگ مردم در قرآن، آیه 25 سوره حدید «لیقومَ الناسُ بالقسطِ» و آیه معروف «إِنَّ اللّهَ لاَ یُغَیِّرُ مَا بِقَوْمٍ حَتَّی یُغَیِّرُواْ مَا بِأَنْفُسِهِمْ» را یاد‌آور شد. 

دکترای علوم ارتباطات با بیان اینکه نقش مردم غیر قابل کتمان است، تأکید کرد که اگر وفادار به ادبیات انقلاب، رهبر و امام باشیم، نقش مردم جدی است.

وی درباره اینکه مردم چگونه فهم شوند، اذعان کرد که مردم دقیقاً همین مردم کف جامعه هستند؛ به‌معنای مردمی که با جامعه زندگی روزمره دارند و شامل اقشار مختلف می‌شود.

عضو هیأت علمی پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی با بیان این نکته که گاهی اوقات در فهم معنای مردم دچار تقلیل گرایی می‌شویم، خاطرنشان کرد که اگر دچار تقلیل‌گرایی بشویم قافیه را باختیم.

وی افزود: مهم‌ترین تقلیل این است که معنای مردم را به نخبگان تقلیل بدهیم و این تقلیلی خطرناک است. ما از نخبگان توقعی داریم که برخی اصلاً نمی‌توانند حاضر شوند. 

او همچنین ادامه‌داد: ممکن است که گاهی فکر کنیم آنچه که افراد دانشگاهی یا حوزوی می‌خواهند، همانی است که مردم می‌خواهند. این هم تقلیلی دیگر است!

اولیایی با اشاره به اینکه گاهی ممکن است برخی از مردم هم‌فکر ما نباشند و درک این مطلب برای بزنگاه‌هایی مانند امروز مهم است، خاطرنشان کرد که وقتی به سیره رهبر انقلاب نگاه می‌کنیم در برخورد با افراد غیر هم‌سلیقه؛ ولی برای اینکه مردم با آن هویت جمعی کنکش‌گری داشته‌باشند، این سیره همیشه به‌دنبال استفاده از معنای مردم به‌معنای واقعی‌اش است. پس در فهم مردم نباید دچار تقلیل‌گرایی شویم.

این کارشناس فرهنگی با اذعان به اینکه گاهی اوقات در تحلیل روشنفکران و برخی جامعه‌‌شناسان از مقوله مشارکت، گاهی اوقات این تقلیل مشاهده می‌شود که دچار خطا شده‌اند، به تشییع میلیونی سردار سلیمانی و شهید رئیسی اشاره کرد که بسیاری از جامعه‌شناسان متعجب از حضور مردم هستند و دچار غافل‌گیری تحلیلی می‌شوند. او این را به‌خاطر تقلیل‌گرایی در معنای مردم دانست که مردم را منحصر در نخبگان می‌داند.

حجت‌الاسلام اولیایی خاطرنشان کرد که مردم اساساً با آن هویت جمعی به کار امروز و همیشه انقلاب و جمهوری اسلامی می‌آیند؛ یعنی هویت فردی با جمعی متفاوت است. جامعه متشکل از آحاد است که درون خودشان با هم زندگی می‌کنند و سیطره فضای مجازی این فردگرایی را تشدید کرده است.

وی در رابطه با عمق نداشتن ارتباطات در فضای مجازی گفت که دوستان زیادی در این فضا داریم؛ ولی این رابطه عمق ندارد. وقتی عمق نداشته‌ باشد، در فردیت خودمان دست و پا می‌زنیم و آن هویت شکل نمی‌گیرد.

اولیایی ادامه‌ داد: یکی از غافلگیری‌هایی تحلیلی دشمن همین بود که با شبکه مجازی در فردیت نفوذ کرده و با ایرانی‌هایی که تک به تک زیست می‌کنند و هویت جمعی‌شان شکل نمی‌گیرد، روبه‌رو است.

وی تصریح‌کرد: اگر بتوانیم ارتباطات اجتماعی را برای هویت جمعی احیا کنیم، می‌توانیم همیشه مردم را به مثابه هویت جمعی حفظ کنیم؛ همان‌طور که در انقلاب اتفاق افتاد و الان هم در حال اتفاق افتادن است.  

اولیایی خاطرنشان کرد که التقاط بین ارتباط نظام مجازی که توسعه دارد و نظام حقیقی که در همین حضور در حال مشارکت است، وجود دارد. بنابراین این احیا خودش یک راهبرد بسیار مهم است که مادامی که این را حفظ کنیم، می‌توانیم این هویت جمعی را حفظ کنیم.

دکترای علوم ارتباطات با اشاره به دو نوع رویکرد در مطالعه ارتباطات که شامل «انتقالی» و «آیینی» است، گفت که رویکرد انتقالی پیامی را منتقل می‌کند؛ مانند رادیو و تلویزیون. رویکرد آیینی به‌دنبال این است که مردم فقط مخاطب پیام ما نیستند که ما بخواهیم پیامی را برای آنها ارسال کنیم و آنها مخاطب غیر فعال باشند؛ بلکه مردم فاعل شناسا هستند؛ یعنی خودشان می‌آیند و در یک حضور مشترک تولید محصول می‌کنند.  

وی مثال رویکرد آیینی را در هیأت و اربعین عنوان کرد که افراد با تفکرات مختلف کنار همدیگر می‌نشینند و برای یک امر قدسی سوگواری می‌کنند و با همدیگر، معنای مشترک را متجلی می‌کنند. این جنس ارتباطات آیینی هویت جمعی ارتباطات را تقویتی می‌کند و آن قدسیت و روحی که در دنیای مدرن برکنده بوده را به نظام ارتباطات اجتماعی برمی‌گرداند و هویت جمعی حفظ می‌شود.

خبرنگار: بابک شکورزاده

انتهای پیام/